Vẫn câu chuyện “tiền đâu?”

Trung Nam Group hiện là doanh nghiệp tư nhân duy nhất của Việt Nam tham gia vào quá trình truyền tải điện với Trạm biến áp 500kV và các đường dây 500kV, 220kV đấu nối vào hệ thống điện quốc gia (Trạm 500kV Thuận Nam – Ninh Thuận).

Trung Nam hiện đã đầu tư toàn bộ chi phí xây dựng cũng như chi phí vận hành từ năm 2020 cho đến nay. Tuy nhiên, sự phát triển “nóng” của năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió, điện mặt trời trong thời gian vừa qua đã gây ra quá tải nghiêm trọng cho hệ thống truyền tải, dẫn đến rất nhiều dự án phải cắt giảm công suất, gây thiệt hại tài chính lớn cho doanh nghiệp.

“Việc chỉ khai thác một phần công suất của dự án Điện mặt trời Thuận Nam do chưa có cơ chế giá điện rõ ràng đang gây khó khăn trong việc đảm bảo dòng tiền và trả nợ ngân hàng của chúng tôi”, đại diện Trung Nam Group cho biết.

Với T&T Group, việc mở rộng sang đầu tư năng lượng cũng khiến doanh nghiệp này lâm vào thế “tiến thoái lưỡng nan”. Hiện T&T đã hoàn thành xây dựng để sớm đưa vào vận hành khoảng gần 1.000 MW các nguồn điện từ năng lượng mặt trời và năng lượng gió, đã tổ chức khởi công hợp phần kỹ thuật Dự án Nhà máy điện khí – LNG Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị.

Thế nhưng, năm 2021, do đại dịch Covid-19 ảnh hưởng tới công tác thi công các dự án điện gió, các dự án của T&T vận hành thương mại (COD) một phần, còn lại đang trong tình trạng chờ “Xem xét hướng dẫn thực hiện với cơ chế đề xuất mới - Cơ chế Chuyển tiếp”.

“Vừa qua, Bộ Công thương tại Tờ trình ngày 24/03/2022 về việc xây dựng cơ chế mua điện từ các DA chuyển tiếp, kiến nghị các dự án này phải áp dụng cơ chế giá đấu thầu, có thời hạn trước hết đến năm 2025, sau đó thực hiện đấu giá tiếp, các dự án cũng chỉ được huy động công suất theo nhu cầu của hệ thống mà không phải là cam kết mua toàn bộ sản lượng sản xuất ra, giá xác định bằng đồng VND … tức là bãi bỏ hoàn toàn các quy định tại PPA đã ký kết.

Các nhà đầu tư bắt đầu ký kết Hợp đồng cung ứng, thi công và huy động vốn, triển khai thi công xây dựng dựa trên các cam kết lâu dài và mang tính khuyến khích của Chính phủ tại các Quyết định số 13 và 39, nhưng nay vì một nguyên nhân hoàn toàn khách quan đã gần như mất phương hướng trong việc hoạch định hiệu quả đầu tư lâu dài của mình và có thể dẫn đến phá sản” ông Nguyễn Thái Hà, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Năng lượng T&T cho hay.

Cần ‘thỏi nam châm’ hút đầu tư

Theo tính toán, Việt Nam sẽ cần tới 141,59 tỷ USD tổng vốn đầu tư cho phát triển điện lực giai đoạn 2021-2030. Đây là một con số rất lớn và Việt Nam sẽ cần huy động lực lượng nhà đầu tư tư nhân, cả trong và ngoài nước tham gia để đạt được mục tiêu này.

Ngành điện, đặc biệt là năng lượng tái tạo vẫn được coi là lĩnh vực đầu tư tiềm năng, khi Việt Nam cam kết đưa phát thải ròng về 0. Đối với các nhà đầu tư tư nhân, khi quyết định bước chân vào lĩnh vực năng lượng, hay bất kì lĩnh vực nào, họ luôn luôn sẵn sàng chấp nhận rủi ro ở một mức độ nhất định, để đón đầu cơ hội.

Tuy nhiên, nếu rủi ro quá lớn, đương nhiên sự hấp dẫn của cơ hội sẽ giảm đi. Vì sự sụp đổ dòng tài chính của một nhà đầu tư dự án điện, không chỉ là hệ lụy của doanh nghiệp đó mà còn tác động dây chuyền tới các nhà thầu và các tổ chức tài chính. 

Thực tế thời gian qua cũng cho thấy, cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển năng lượng sạch, năng lượng tái tạo đã mở nhưng vẫn chưa đưa ra được định hướng lâu dài (như cơ chế, chính sách cho điện mặt trời đã bị chững lại từ sau 1/1/2021 và gần đây là điện gió sau 1/11/2021).

Đây cũng được coi một điểm nghẽn cần khơi thông, vì một hành lang pháp lý thông suốt, thông thoáng, rõ ràng và liên tục đối với năng lượng tái tạo mới có thể thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước.