Vào thứ Sáu tuần trước, 29/8, Tòa Phúc thẩm Liên bang khu vực Washington, trong một phán quyết với tỷ lệ 7-4, đã xác định rằng Tổng thống Trump đã vượt quá thẩm quyền của mình khi viện dẫn Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977 để áp đặt các mức thuế sâu rộng lên hàng hóa từ Trung Quốc, Canada, Mexico và nhiều quốc gia khác.

Tòa án lập luận rằng IEEPA, vốn được thiết kế cho các lệnh trừng phạt và đóng băng tài sản trong các tình huống khẩn cấp thực sự, không trao cho tổng thống "quyền lực không giới hạn để áp thuế". Quyền đánh thuế, theo Hiến pháp Hoa Kỳ, về cơ bản thuộc về Quốc hội.

Tuy nhiên, tòa án đã không yêu cầu hủy bỏ ngay lập tức các mức thuế này. Thay vào đó, phán quyết cho phép chúng tiếp tục có hiệu lực cho đến ngày 14/10, tạo một khoảng thời gian để chính quyền kháng cáo lên Tòa án Tối cao.

Phản ứng trước phán quyết, Tổng thống Trump đã lên án mạnh mẽ trên mạng xã hội, gọi đây là quyết định của một "Tòa phúc thẩm mang tính đảng phái cao" và là một "thảm họa toàn diện cho đất nước". Ông khẳng định: "TẤT CẢ CÁC MỨC THUẾ VẪN CÓ HIỆU LỰC!" và tuyên bố sẽ kháng cáo lên Tòa án Tối cao, nơi ông tin rằng mình sẽ giành chiến thắng.

Trong khi đó, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, ông Jamieson Greer, khẳng định vào Chủ nhật, 31/8, rằng các cuộc đàm phán thương mại vẫn đang "tiến triển". Ông cho biết: "Các đối tác thương mại của chúng tôi... họ tiếp tục hợp tác rất chặt chẽ với chúng tôi trong các cuộc đàm phán. Mọi người đang tiến tới với các thỏa thuận của mình, bất kể tòa án này có thể nói gì trong thời gian chờ đợi".

Sự kiên quyết này cho thấy Nhà Trắng đã lường trước được khả năng thua kiện và đã chuẩn bị các phương án pháp lý thay thế. Nếu Tòa án Tối cao giữ nguyên phán quyết, chính quyền có thể chuyển sang sử dụng các luật khác, chẳng hạn như Mục 338 của Đạo luật Thương mại năm 1930, để tiếp tục áp thuế, dù các lựa chọn này có thể hạn chế hơn về phạm vi và thời gian.

Phán quyết của tòa phúc thẩm đã đặt ra một dấu hỏi lớn về tương lai chính sách thương mại "Nước Mỹ trên hết" của ông Trump. Các mức thuế quan, vốn là công cụ đàm phán chủ chốt của ông, đã mang lại nguồn thu khổng lồ cho ngân khố Mỹ - lên tới 159 tỷ USD tính đến tháng 7, cao hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.

Bộ Tư pháp đã cảnh báo trong một hồ sơ pháp lý rằng việc phải hoàn trả số tiền thuế này có thể dẫn đến "sự sụp đổ tài chính" cho Hoa Kỳ.

Về phía quốc tế, phán quyết này đã nhen nhóm hy vọng cho các nhà xuất khẩu toàn cầu về một sự trở lại của chính sách thương mại dựa trên luật lệ và có thể dự đoán được. Tuy nhiên, sự không chắc chắn vẫn bao trùm khi số phận cuối cùng của các mức thuế này sẽ do Tòa án Tối cao quyết định. Các doanh nghiệp và chuỗi cung ứng toàn cầu, vốn đã chịu nhiều xáo trộn trong những năm qua, lại tiếp tục đối mặt với một giai đoạn bất ổn mới.

Một số nhà phân tích cho rằng, ngay cả khi kháng cáo thành công, vị thế đàm phán của chính quyền Trump cũng đã bị suy yếu. Các đối tác thương mại có thể sẽ trở nên cứng rắn hơn, trì hoãn việc thực hiện các cam kết hoặc thậm chí tìm cách đàm phán lại các điều khoản đã ký, khi biết rằng công cụ thuế quan của ông Trump đang bị thách thức về mặt pháp lý.

Cần lưu ý rằng phán quyết này không ảnh hưởng đến tất cả các loại thuế quan của ông Trump. Các mức thuế đối với thép và nhôm, được áp đặt dưới Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 với lý do an ninh quốc gia, vẫn không bị ảnh hưởng.

Thế giới đang chờ đợi cuộc chiến pháp lý tại Tòa án Tối cao vào tháng 10. Quyết định của các thẩm phán không chỉ định hình lại chính sách thương mại của Hoa Kỳ mà còn có thể tái định nghĩa ranh giới quyền lực giữa hành pháp và lập pháp trong việc hoạch định kinh tế của quốc gia này trong nhiều năm tới.