Khánh Hòa được biết đến bởi biển xanh, những vùng đất giàu sản vật và một nền ẩm thực được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đằng sau mỗi món ăn không chỉ là nguyên liệu hay cách chế biến, mà còn có câu chuyện về vùng đất, mùa vụ, nghề nghiệp và tri thức của cộng đồng. Để những giá trị ấy được nhận diện, kết nối và đi xa hơn, vai trò của những người làm nghề, tâm huyết với nghề ngày càng trở nên rõ nét.

Đó cũng là mục tiêu mà Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực tỉnh Khánh Hòa (KCCA) hướng đến trong gần 3 năm qua: tập hợp những người cùng làm nghề, kết nối các nguồn lực và mở thêm những không gian để văn hóa ẩm thực địa phương được giới thiệu trong đời sống, các sự kiện văn hóa, du lịch và đến với du khách.

Từ hơn 100 doanh nghiệp, cơ sở dịch vụ, đầu bếp và nghệ nhân được tập hợp, KCCA đã từng bước tạo nên một mạng lưới những người làm và yêu văn hóa ẩm thực. Cùng với đó là các chương trình giới thiệu mâm cơm truyền thống ba miền, cuộc thi chế biến món ăn từ tôm hùm, các hoạt động văn hóa đồng hành Festival Biển, các lễ hội và chương trình thiện nguyện hướng về cộng đồng.

Đến nay, tổng giá trị KCCA đóng góp bằng tiền qua các hoạt động này trên 80 triệu đồng, chưa kể hiện vật và ngày công của các thành viên.

Ẩm thực đi cùng câu chuyện điểm đến

Không chỉ dừng ở việc kết nối người làm nghề, KCCA đã xúc tiến đưa ẩm thực vào những không gian quảng bá du lịch của địa phương. Tại Festival Biển 2023, Hiệp hội đã phối hợp tổ chức Lễ hội Ẩm thực với 90 gian hàng, thu hút đông đảo du khách. Mô hình “Thác bánh mì Nha Trang” được xác lập Kỷ lục Việt Nam; chương trình “Vui Tết Nha Trang 2024” được triển khai; 10.000 bản Chỉ dẫn Văn hóa Ẩm thực Khánh Hòa được phát hành...

Mỗi hoạt động một cách tiếp cận, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: đưa ẩm thực ra khỏi phạm vi bàn ăn để trở thành một câu chuyện về vùng đất và con người. Một món ăn có thể kể về sản vật; một cách chế biến có thể lưu giữ ký ức của một cộng đồng; còn một không gian ẩm thực có thể trở thành điểm dừng chân trong hành trình khám phá một vùng đất của du khách gần xa.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, Khánh Hòa đón hơn 18 triệu lượt khách. Cùng với đà phát triển của du lịch, dư địa để ẩm thực trở thành một phần của trải nghiệm điểm đến cũng rộng mở hơn. Không chỉ ăn ngon, du khách ngày càng có xu hướng tìm hiểu món ăn được làm từ đâu, nguyên liệu nào tạo nên hương vị ấy và câu chuyện phía sau nó là gì ?

Từ ngày 18/9, KCCA có thêm 4 chi hội trực thuộc gồm Chi hội Đầu bếp trẻ, Chi hội Văn hóa Ẩm thực Halal Khánh Hòa, Chi hội Bếp bánh và Chi hội Phụ nữ Văn hóa Ẩm thực Khánh Hòa.

Sự hình thành những chi hội này mở thêm những không gian riêng và chuyên sâu hơn để người làm nghề gặp nhau, trao đổi tay nghề, đào tạo, truyền nghề, cùng phát triển những giá trị riêng của từng lĩnh vực và những kể câu chuyện của địa phương bằng hương vị ẩm thực.

Mỗi vùng đất một “căn bếp”

Mỗi vùng sinh thái biển, rừng, đồng quê sẽ mang theo sản vật, cách chế biến và tri thức ẩm thực riêng. Đồng thời cũng đặt ra câu chuyện làm thế nào để những giá trị đang nằm rải rác có thể được nhận diện trong một bức tranh chung ?!

Với sự phong phú của văn hóa ẩm thực Xứ Trầm Hương, KCCA hướng tới việc tư liệu hóa các món ăn và tri thức ẩm thực tiêu biểu, xây dựng bản đồ văn hóa ẩm thực, phát triển nội dung, kết nối du lịch và từng bước hình thành chuỗi giá trị của nghề.

Ý tưởng “Căn bếp mở” - nơi những tri thức, bản sắc ẩm thực được gìn giữ, nhưng không khép kín; nơi các thế hệ, cộng đồng và những nền văn hóa khác nhau có thể gặp gỡ, trao đổi và tiếp nối. Đó là “Bếp của Đất Trời”.

KCCA định hướng hình thành 4 cách kể về ẩm thực Khánh Hòa mang sắc thái vùng miền: “Bếp của Biển Trời” - Nha Trang, Cam Ranh; “Bếp của Nắng Ngọt” - Phan Rang, Cà Ná; “Bếp của Ruộng Đồng” - Diên Khánh; và “Bếp của Rừng Suối” - Khánh Sơn, Khánh Vĩnh.

Đồng thời với xây dựng các tuyến trải nghiệm ẩm thực, KCCA chú trọng tôn vinh nghệ nhân và tri thức nghề; phát triển món ăn, sản phẩm và tiêu chuẩn hội viên; tổ chức các không gian, sự kiện ẩm thực; phát triển nội dung và nền tảng số; kết nối với du lịch, lưu trú và giao lưu quốc tế.

Khi những món ăn, tri thức nghề và ký ức cộng đồng được nhìn nhận như một di sản sống, thì ẩm thực sẽ trở thành một phần của hành trình khám phá điểm đến - nơi du khách không chỉ thưởng thức ẩm thực mà còn hiểu thêm về vùng đất Xứ Trầm Hương.

Một số hình ảnh món đặc sản tại Nha Trang: