Hòa Phát đề xuất Nhà nước phân chia công việc đường sắt cho doanh nghiệp có năng lực, thay vì chỉ tập trung vào một vài tổng thầu

Trong khuôn khổ Tuần lễ Công nghiệp Đường sắt và Hạ tầng Rail & Cons 2026 diễn ra ngày 12/11/2026, ông Phan Bội Châu, Trưởng ban dự án các công trình đường sắt thuộc Công ty Cổ phần Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất, đã trình bày tham luận về nội địa hóa công nghệ sản xuất thép đặc chủng cho các công trình đường sắt.

Theo ông Châu, trong chuỗi cung ứng đường sắt, việc nội địa hóa không nên chỉ được đánh giá thông qua tỷ lệ gia công hay lắp ráp trong nước, mà cần hướng đến năng lực sản xuất công nghiệp của doanh nghiệp Việt Nam sau khi dự án hoàn thành.

Vì vậy, cần chuyển từ cách tiếp cận dựa trên tỷ lệ nội địa hóa sang phát triển năng lực nội địa theo lộ trình 5 bậc, bao gồm sản xuất tại Việt Nam, làm chủ chất lượng, làm chủ quy trình, làm chủ kỹ thuật công nghệ, tiến tới tự phát triển sản phẩm và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, ông Châu cũng nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc thiết lập cơ chế thị trường và các tiêu chí đối với doanh nghiệp Việt Nam cung cấp hàng hóa, dịch vụ công nghiệp đường sắt. Điều này sẽ tạo niềm tin vững chắc để các doanh nghiệp đầu tư công nghệ, phòng thử nghiệm và nguồn nhân lực chiều sâu, từng bước làm chủ ngành công nghiệp đường sắt quốc gia.

Đáng chú ý, đại diện Hòa Phát đề xuất Nhà nước nên phân chia các nhóm sản phẩm cho những doanh nghiệp có năng lực tương ứng nhằm tận dụng tối đa nguồn lực, thay vì chỉ tập trung vào một vài tổng thầu.

Thực tế, Hòa Phát đã tham gia nội địa hóa chuỗi cung ứng đường sắt ngay từ giai đoạn đầu với các sản phẩm vật liệu như thép xây dựng, thép hình, thép cuộn cán nóng (HRC), ống thép và thép dự ứng lực.

Không chỉ cung cấp thép ray riêng lẻ, doanh nghiệp đã xây dựng hệ sinh thái sản phẩm hoàn chỉnh nhằm phục vụ toàn diện ngành công nghiệp đường sắt Việt Nam, từ phụ kiện kẹp ray, ghi đường sắt cho đến vật liệu phục vụ công trình phụ trợ và kết cấu hạ tầng. Đối với thép ray và phụ kiện liên kết, Hòa Phát đang tập trung hoàn thiện hệ thống thử nghiệm và chứng nhận hợp chuẩn.

Riêng những cấu kiện cơ khí chính xác đặc chủng như ghi đường sắt, việc hợp tác chuyển giao công nghệ với các đối tác quốc tế uy tín là cần thiết để rút ngắn quá trình làm chủ.

Hiện nay, doanh nghiệp đang triển khai dự án Nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất với công suất 700.000 tấn thép ray và thép hình mỗi năm. Dự án sử dụng dây chuyền công nghệ từ Tập đoàn SMS (Đức), được trang bị hệ thống giá cán bốn trục linh hoạt có độ chính xác cao, máy đo biên dạng Laser, máy siêu âm khuyết tật (NDT), hệ sàn nguội cho ray cao tốc dài 100m cùng hệ thống tôi đầu ray hiện đại.

Dây chuyền này tích hợp đồng bộ công nghệ lò thổi oxy (BOF), tinh luyện chân không (LF, VD/RH) và đúc phôi bloom, tập trung sản xuất các tiết diện ray 54E1, 60E1 cùng các mác thép cường độ cao R260, R350HT, R400HT, đáp ứng tiêu chuẩn đường sắt tốc độ cao của châu Âu (EN), Trung Quốc (GB/TB) và Nhật Bản (JIS).

Tính đến nay, dự án nhà máy đã hoàn thành gần 80% tiến độ. Dự kiến trong quý I/2027, Hòa Phát sẽ cho ra lò sản phẩm ray đường sắt cao tốc đầu tiên, kịp thời phục vụ các dự án đường sắt trọng điểm của quốc gia, qua đó khẳng định năng lực sản xuất đối với các sản phẩm thép có giá trị gia tăng cao.

Đánh giá về bước đi này, PGS.TS Trần Đình Trọng, Phó Trưởng khoa Cầu đường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, nhận định việc triển khai dự án sản xuất ray đường sắt cho thấy tầm nhìn chiến lược, đi trước đón đầu của Hòa Phát.

Theo chuyên gia, tự chủ được vật liệu ray đồng nghĩa với việc Việt Nam tự làm được và làm chủ công nghệ lõi. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm đáng kể chi phí đầu tư thi công mà còn tối ưu hóa công tác sửa chữa, bảo dưỡng lâu dài cho các dự án đường sắt tại Việt Nam.