EVN cũng khó gồng gánh

Theo tính toán, Việt Nam sẽ cần tới 141,59 tỷ USD tổng vốn đầu tư cho phát triển điện lực giai đoạn 2021-2030, trong đó phần nguồn điện 127,45 tỷ USD và phần lưới khoảng 14,14 tỷ USD. Như vậy, bình quân vốn đầu tư mỗi năm cho giai đoạn này khoảng 14,16 tỷ USD/năm.

"14 tỷ USD/năm đã tăng hơn nhiều mức 9 tỷ USD/năm của giai đoạn trước. Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN) không đủ khả năng chịu đựng nguồn vốn lớn như vậy, cần kêu gọi đầu tư từ các thành phần kinh tế ", ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng Giám đốc EVN nói về việc cần có chính sách đủ hấp dẫn để khuyến khích các thành phần kinh tế bỏ vốn đầu tư vào ngành điện, trong Hội thảo "Khơi thông dòng vốn đầu tư vào ngành điện", sáng 8/4.

Thế nhưng, việc thu hút nhà đầu tư tư nhân vào ngành điện trong những năm qua không hề dễ dàng, chưa nói đến việc cần một nguồn vốn lớn lên tới 141 tỷ USD trong giai đoạn tới.

Bởi lẽ theo ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, bất kì nguồn vốn đầu tư cho nguồn điện nào cũng phải đặt lên bàn cân 2 yếu tố.

Thứ nhất là hiệu quả của nguồn điện. Ví dụ trong năng lượng tái tạo, có rất nhiều công nghệ khác nhau, tuy nhiên với từng quốc gia, do đặc thù địa lý, kinh tế,phải có đánh giá chi tiết để sử dụng những dạng nguồn khác nhau.

Thứ hai, khi huy động vốn cho nguồn năng lượng mới như năng lượng tái tạo, năng lượng truyền tải thì phải đảm bảo được yếu tố chi phí, làm sao đảm bảo lợi nhuận cho nhà đầu tư.

“EVN xác định với Chính phủ rằng lợi nhuận năm 2022 bằng 0 và có thể các năm tiếp theo cũng vậy, nhưng khối tư nhân không thể, vì họ đã huy động vốn, đã đầu tư phải có lợi nhuận. Chúng ta không thể yêu cầu nhà đầu tư tư nhân là hãy vì lợi ích quốc gia để đầu tư cho các dự án điện sạch và lợi nhuận bằng 0, họ không thể làm điều đó và chúng ta không thể huy động được vốn”, ông Sơn nhấn mạnh.

Nút thắt ở đâu?

Trong khi dòng vốn nội sinh của nền kinh tế chưa thể đáp ứng mục tiêu phát triển của ngành điện, thì nhất thiết phải huy động nguồn lực từ nhà đầu tư tư nhân cũng như hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài. Tuy nhiên, thời gian qua cũng cho thấy, các nhà đầu tư chưa mặn mà với ngành điện, hoặc nếu có đầu tư cũng trong tâm thế “phập phồng” trước nhiều rủi ro.

Vì vậy, theo PGS. TS Bùi Xuân Hồi, chuyên gia kinh tế năng lượng, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Điện lực miền Bắc, việc chính yếu nhất để thu hút đầu tư không còn cách nào khác là phải có cơ chế điều chỉnh giá điện, để đảm bảo lợi ích cho nhà đầu tư.

“Mức giá bán lẻ bình quân lần điều chỉnh cuối cùng là năm 2019, tức 3 năm rồi không điều chỉnh, có nghĩa chúng ta cứ duy trì một mức giá như thế nhưng giá đầu vào luôn biến động. Với khó khăn hiện nay của giá đầu vào như than, dầu mỏ tiếp tục duy trì cao, EVN dự báo lợi nhuận bằng 0, nhưng liệu có tiếp tục bằng 0 được không. Và khi EVN lợi nhuận bằng 0 cũng tạo áp lực cho nhà đầu tư điện”, ông Hồi nêu quan điểm.

Cũng theo vị chuyên gia này, giá điện là trung gian, vừa là chi phí của đơn vị kinh tế này nhưng lại là lợi ích của đơn vị kinh tế kia. Vì vậy, vai trò của cơ quan nhà nước trong việc tính toán cơ chế điều chỉnh giá điện là rất quan trọng để đảm bảo giá điện vẫn có thể thu hút đầu tư nhưng vẫn đảm bảo lợi ích xã hội tổng thể.

Bởi lẽ, doanh thu của nhà đầu tư hiện được tính bằng sản lượng bán nhân với giá bán. Với các sản phẩm dầu mỏ, đã có cơ chế điều chỉnh giá gần với giá thị trường, mặc dù vẫn là điều tiết của nhà nước, trong khi ngành điện, hiện đã có thị trường phát điện cạnh tranh, nhưng giá bán điện cho hộ tiêu thụ điện cuối cùng hiện vẫn do nhà nước quy định. Như vậy, EVN như hiện nay vẫn là đơn vị bán lẻ lớn nhất, mua điện theo biến động giá thị trường, và bán điện theo giá nhà nước quy định.

“Nếu như Bộ Công thương, Chính phủ không có cơ chế điều chỉnh giá phù hợp thì bản thân EVN cũng gặp vô cùng khó khăn trong hoạt động cung cấp điện, duy trì cung cấp điện ổn định, và nếu giá tiếp tục không được điều chỉnh thì sẽ không thể thu hút đầu tư vào ngành”, PGS. TS Bùi Xuân Hồi nhấn mạnh.