Khát vọng về một "siêu đô thị" tầm vóc toàn cầu đã va chạm trực diện với những "hạt cát trong gót giày" của doanh nghiệp. Hàng loạt kiến nghị gai góc đã được đưa ra, không chỉ là lời than vãn, mà là những hiến kế khẩn thiết để biến tầm nhìn chính sách thành động lực phát triển thực sự.

"Cá công nghệ cao ăn cá công nghệ thấp"

Mở đầu cho dòng chảy tư duy mới, ông Phạm Phú Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 (cơ quan thuộc UBND TP Hồ Chí Minh), nguyên Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TP Hồ Chí Minh đưa góc nhìn sắc sảo về bối cảnh toàn cầu. Theo ông, thế giới không chỉ vận hành bởi địa - chính trị hay địa - kinh tế nữa, mà đã bước sang kỷ nguyên của địa - khoa học công nghệ.

"Nước nào nắm được công nghệ lượng tử, nắm được công nghệ in chip 2 nanomet, nước đó sẽ có sức ảnh hưởng toàn cầu”, ông Trường nhận định.

Trong bối cảnh đó, quy luật cạnh tranh của doanh nghiệp cũng đã thay đổi triệt để. Không còn là "cá lớn nuốt cá bé" hay "cá nhanh nuốt cá chậm", mà giờ đây là "cá công nghệ cao ăn cá công nghệ thấp". Ông Trường khuyến nghị các lãnh đạo doanh nghiệp phải thay đổi tư duy một cách căn bản: lấy khoa học công nghệ làm yếu tố chính để thúc đẩy năng suất, ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính, và thiết kế mô hình kinh doanh linh hoạt, có khả năng chống chịu cao trong một thế giới đầy biến động.

"Thể chế chính sách chính là nguồn lực quan trọng" - ông Phạm Phú Trường nhấn mạnh, kêu gọi doanh nghiệp phải chủ động hiểu, đóng góp và hưởng lợi từ chính sách.

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Trường Thi, Phó Giám đốc Sở Công thương TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh cam kết của chính quyền trong việc hiện thực hóa tầm nhìn về một siêu đô thị quốc tế, đồng thời nêu bật 4 định hướng chiến lược mà khu vực kinh tế tư nhân cần tập trung trong giai đoạn tới, đó là: Tiên phong đổi mới sáng tạo và phát triển Xanh; chủ động hội nhập, nâng cao năng lực cạnh tranh; Phát huy bản lĩnh và khát vọng doanh nhân; Đồng hành cùng Nhà nước trong cải cách thể chế. Ông Thi cũng nhấn mạnh, sự phát triển của TP Hồ Chí Minh (mới) phải dựa trên tinh thần "hợp nhất" sức mạnh giữa TP Hồ Chí Minh, Bình Dương và Đồng Nai để tạo ra sức mạnh cộng hưởng, chứ không chỉ là sự cộng gộp cơ học.

Khi thực tiễn lên tiếng: Những rào cản vô hình và hữu hình

Tầm nhìn chiến lược là cần thiết, nhưng con đường hiện thực hóa lại đầy rẫy chông gai. Khi micro được chuyển đến cộng đồng doanh nghiệp, hàng loạt "nút thắt" đã được chỉ ra một cách không khoan nhượng.

Gây ấn tượng mạnh mẽ là phát biểu của ông Lê Hữu Nghĩa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP Hồ Chí Minh (HUBA). Ông đặt câu hỏi nhức nhối về sự hình thức trong cải cách hành chính. "Chúng tôi mong muốn bãi bỏ 30% thủ tục không cần thiết, nhưng thực tế lại là kéo giảm thời gian giải quyết từ 30 ngày xuống 20 ngày. Kéo giảm như vậy có tác dụng gì không khi hồ sơ có thể một năm sau mới được giải quyết?".

Quan trọng hơn, ông Nghĩa nói lên nỗi lo sợ lớn nhất của giới doanh nhân: nguy cơ hình sự hóa các quan hệ kinh tế. Ông chỉ ra sự mâu thuẫn giữa tinh thần của Nghị quyết 68 và các điều luật cụ thể như Điều 200 Luật Tố tụng Hình sự về thuế, tạo ra một "vùng xám" khiến doanh nghiệp bất an.

Nỗi lòng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) được ông Trần Văn Dân, CEO một doanh nghiệp tại TP Hồ Chí Minh gói gọn trong sáu khó khăn cốt lõi: khó tiếp cận mặt bằng quy hoạch tập trung; chính sách thuế "mù mờ", thay đổi liên tục; thiếu vốn tín chấp; bị hàng giả, hàng nhái bóp nghẹt; và thiếu các nền tảng hỗ trợ thực chất.

Chung trạng thái “chơi vơi” đó là các startup công nghệ. Theo phản ánh của ông Tôn Thất Bảo Toàn, Chủ tịch HĐQT Công ty Công nghệ Gnesisvn, hiện nay công ty của ông đang phải chịu lãng phí nguồn lực, chỉ vì không biết tìm nơi nào để kiểm định sản phẩm mới.

Ngay cả những mô hình kinh doanh sáng tạo, phù hợp với xu thế quốc tế như nền tảng chi lương linh hoạt của Vui App cũng đang cảm thấy "cực kỳ cô đơn". Bà Hồng Vân, COO của Vui App, tha thiết kiến nghị cần có một "sandbox tài chính" - một khung pháp lý thí điểm - để các mô hình mới không bị bóp nghẹt bởi những quy định cũ kỹ.

Sức ép từ toàn cầu và mệnh lệnh phải thay đổi

Trong khi doanh nghiệp trong nước đang vật lộn với các rào cản nội tại, bà Lê Thái Quỳnh, Tổng Giám đốc khu vực của S&P Global Market Intelligence, mang đến một "luồng gió lạnh" từ bên ngoài. Bà cảnh báo về chính sách thương mại của Mỹ, đặc biệt là quy định về hàng quá cảnh (transshipment) có thể yêu cầu tới 75% hàm lượng nội địa. Đây là một thách thức cực lớn khi hàm lượng nội địa của Việt Nam hiện chỉ khoảng 50%.

Lời khuyên của bà Quỳnh rất dứt khoát: Việt Nam không thể mãi cạnh tranh bằng lao động giá rẻ. Đã đến lúc phải chuyển dịch sang các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao hơn. Dù có lợi thế về nhân tài IT, Việt Nam vẫn yếu về hệ sinh thái công nghệ cao, đặc biệt là an ninh mạng.

"Việt Nam sẽ là động lực tăng trưởng của khu vực, nhưng phải đi đúng hướng", bà Quỳnh kết luận.

Trước một "rừng" ý kiến tâm huyết và gai góc, Ban Tổ chức Diễn đàn đã thể hiện sự cầu thị và quyết tâm hành động. Bà Phạm Thị Bích Huệ, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Trưởng BTC VPSF 2025, cam kết Diễn đàn sẽ không dừng lại sau ngày 16/9 mà sẽ là một quá trình liên tục để "nhặt những hạt cát trong gót giày của doanh nghiệp".

Còn ông Lê Trí Thông, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TP Hồ Chí Minh, khẳng định sẽ "làm bài tập về nhà" để biến những trăn trở này thành các sáng kiến cụ thể. Các ý tưởng đã được hình thành, bao gồm việc tổ chức các diễn đàn đối thoại với cả cấp thực thi pháp luật chứ không chỉ các nhà hoạch định chính sách, và đề xuất các dịch vụ hành chính có thu phí để giảm thời gian cho doanh nghiệp và tăng tính minh bạch.

Doanh nghiệp Đông Nam Bộ quan tâm gì nhất?

Theo bà Trương Lý Hoàng Phi, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TP. Hồ Chí Minh, Trưởng BTC Phiên đối thoại cụm Đông Nam Bộ, trước khi diễn ra phiên đối thoại, BTC đã tiến hành khảo sát trực tuyến đối với một số doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp tại khu vực Đông Nam Bộ. Kết quả khảo sát cho thấy 5 lĩnh vực hỗ trợ được cộng đồng doanh nghiệp khu vực Đông Nam Bộ ưu tiên hàng đầu, bao gồm:

- Đào tạo & phát triển năng lực đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số;

- Tăng cường năng lực hội nhập và toàn cầu hoá (thị trường, ESG...);

- Nâng cao năng lực quản trị & lãnh đạo đổi mới;

- Phát triển năng lực huy động vốn & hợp tác đầu tư;

- Hoàn thiện chính sách & thể chế, hướng dẫn hỗ trợ DN tư nhân (sandbox, khung pháp lý, ưu đãi đầu tư).