Từ thời cơ lịch sử đến những “chiếc áo quá rộng”

Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh đặc biệt, khi Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị vừa được ban hành, lần đầu tiên khẳng định “kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”. Đây được xem là “thời khắc lịch sử”, một “bản tuyên ngôn soi đường” cho cộng đồng doanh nghiệp sau gần 40 năm đổi mới. Sự ra đời gần như ngay lập tức của Nghị quyết 198/2025/QH15 và các kế hoạch hành động quyết liệt từ Chính phủ và các địa phương như Quảng Ninh cho thấy một sự đồng tốc chưa từng có từ chính sách vĩ mô.

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Tiến Long, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, nhấn mạnh bối cảnh này đòi hỏi cộng đồng doanh nhân phải “dám nghĩ điều lớn, dám làm điều khó, dám chịu trách nhiệm đến cùng”.

Tuy nhiên, giữa thời cơ và thực tiễn vẫn còn một khoảng cách không nhỏ. PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, đã đặt ra một câu hỏi lớn đầy hình ảnh: Liệu việc phong cho kinh tế tư nhân là “động lực quan trọng nhất” vào lúc này có phải là một “chiếc áo quá rộng”, khi khu vực này vẫn đang trong tình trạng “cực kỳ nguy hiểm”, thậm chí là “bẹp dí dưới đất” sau những biến động của thị trường?

Thực tế này được các doanh nhân chia sẻ một cách thẳng thắn. Bà Đặng Thị Kim Dung, đại diện Hội Doanh nhân trẻ Quảng Ninh, Giám đốc Công ty Luật TNHH LK và Cộng sự, chỉ ra những “cái bẫy pháp lý” vô hình đến từ các quy định chồng chéo, thủ tục hành chính rườm rà. Các số liệu bà đưa ra cũng đáng báo động: năm 2024, tại Quảng Ninh, cứ một doanh nghiệp thành lập mới thì có gần một doanh nghiệp giải thể hoặc tạm dừng hoạt động.

Trong khi đó, bà Đinh Thị Thu, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Bắc Ninh, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư thương mại Đinh Đinh Việt Nam cho biết chỉ dưới 30% doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được tín dụng ngân hàng , và có tới 59,1% doanh nghiệp tư nhân thừa nhận chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chi phí không chính thức. Những “nút thắt” cố hữu về thể chế, vốn, và môi trường kinh doanh vẫn là rào cản lớn trên con đường phát triển của doanh nghiệp.

Phát biểu tại Phiên đối thoại, ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh ghi nhận và nhiệt liệt biểu dương những đóng góp to lớn của đội ngũ doanh nhân, doanh nghiệp tư nhân trên địa bàn tỉnh.

"Chính quyền tỉnh Quảng Ninh cam kết tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, đảm bảo thông thoáng, công bằng cho tất cả các doanh nghiệp. Chúng tôi tin tưởng rằng, với quyết tâm của chính quyền và tinh thần khởi nghiệp, sáng tạo, khát vọng vươn lên của cộng đồng doanh nghiệp, chúng ta sẽ biến khó khăn thành cơ hội để phát triển” - ông Nguyễn Văn Công khẳng định.

“Đòn bẩy kép” AI và cuộc chơi không dành cho người chậm chân

Giữa những thách thức về thể chế, một “mặt trận” khác đang định hình lại cuộc chơi của doanh nghiệp: công nghệ. Ông Dương Thanh Sơn, hội viên Hội Doanh nhân trẻ Bắc Ninh (mới), Chủ tịch Học viện Đào tạo ABM khẳng định chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) “không còn là một lựa chọn để cân nhắc, mà đã trở thành điều kiện sống còn”.

Theo ông Sơn, kỷ nguyên này không còn là thời của “cá lớn nuốt cá bé” mà là “cá nhanh vượt cá chậm”. AI chính là “đòn bẩy kép” vừa giúp nâng cao năng suất, vừa mở ra thị trường mới. Ông dẫn chứng, AI có thể giúp doanh nghiệp tự động hóa, giảm chi phí vận hành từ 20-40% , rút ngắn thời gian phản hồi khách hàng từ 12 giờ xuống dưới 5 phút , hay quản trị tồn kho chính xác để tránh lãng phí vốn.

Tuy nhiên, thực trạng ứng dụng AI tại các doanh nghiệp tư nhân vẫn còn nhiều khoảng trống. Ông Sơn chỉ ra nhận thức về AI còn hạn chế, nhiều lãnh đạo vẫn lo ngại về chi phí, chưa có chiến lược rõ ràng. Đặc biệt, ông nhấn mạnh sự “yếu kém” trong ứng dụng công nghệ tại khối chính quyền địa phương là “nút thắt vô cùng lớn”, bởi khi chính quyền không đồng tốc, nhà đầu tư dù muốn hành động cũng phải chờ đợi, gây mất cơ hội và chậm tiến độ.

“AI không lấy đi cơ hội hay thị trường của bất kỳ doanh nghiệp nào, mà chỉ những doanh nghiệp biết ứng dụng AI mới lấy đi cơ hội và thị trường của những doanh nghiệp không biết ứng dụng AI” - thông điệp của ông Sơn là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ, cho thấy làm chủ công nghệ không chỉ là lợi thế cạnh tranh mà còn là chiến lược sinh tồn trong kỷ nguyên số.

Từ chờ đợi đến “đồng kiến tạo”: Doanh nghiệp phải là người đề xuất

Điểm nhấn sắc sảo nhất và cũng là tinh thần bao trùm phiên đối thoại chính là sự chuyển dịch trong tư duy của cộng đồng doanh nghiệp: từ bị động chờ đợi sang chủ động đề xuất và cùng kiến tạo chính sách.

Ông Phạm Văn Thể, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Quảng Ninh phát biểu một cách trực diện: “Bây giờ chúng ta xác định xem chính quyền làm cái gì và doanh nghiệp chúng ta đề xuất cái gì nó cụ thể hơn chứ nói chung chung thì không ra được kết quả gì cả”. Ông cho rằng doanh nghiệp phải “hiến kế”, bởi các sở, ngành khi xây dựng đề án cũng rất cần thông tin từ thực tiễn của doanh nghiệp.

Ủng hộ quan điểm này, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, doanh nghiệp không nên chỉ “xin” cơ chế, mà phải ở vị thế “đề xuất chính sách”, gây áp lực để thay đổi. “Thủ tướng phải nghe doanh nghiệp đặt yêu cầu, nêu yêu cầu, nêu đề xuất chứ không phải chờ đợi những đề xuất đó”, ông Thiên nhấn mạnh. Đó chính là tinh thần “đồng kiến tạo”, nơi doanh nghiệp và chính quyền cùng xây dựng thể chế.

Hưởng ứng tinh thần này, hàng loạt các đề xuất, kiến nghị cụ thể, gai góc đã được đưa ra ngay tại diễn đàn. Ông Nguyễn Đức Thuận (hội viên Hội Doanh nhân trẻ Quảng Ninh), đề xuất thành lập “liên minh hợp tác chiến lược” giữa các hội doanh nhân trẻ các tỉnh, thí điểm từ cụm Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh để kết nối với thị trường Trung Quốc, giải quyết bài toán tìm kiếm đối tác và thanh toán quốc tế.

Còn một đại diện doanh nghiệp logistics cũng nêu lên nghịch lý về chi phí khi vận chuyển một container từ cảng Hải Phòng về Hà Nội có khi đắt ngang với vận chuyển từ Hồng Kông về Hải Phòng, cho thấy gánh nặng chi phí logistics đang làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Bên cạnh đó là các kiến nghị về việc xây dựng sàn thương mại điện tử OCOP quốc gia để giải quyết đầu ra, hay những giải pháp tổng thể cho ngành du lịch để rút ngắn khoảng cách với các cường quốc trong khu vực như Thái Lan, Nhật Bản, từ chính sách visa, hạ tầng đến xây dựng thương hiệu quốc gia.

Tại phiên đối thoại, đại diện một số sở, ban, ngành đã trực tiếp giải đáp nhiều ý kiến, kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp, làm rõ các vấn đề liên quan đến thủ tục, cơ chế và định hướng phát triển. Đồng thời, khẳng định cam kết duy trì môi trường đầu tư minh bạch, giữ vững vị trí nhóm dẫn đầu cả nước về chỉ số PCI, tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp trong cải cách hành chính, đẩy nhanh các dự án hạ tầng chiến lược và chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo nền tảng vững chắc cho thu hút đầu tư và phát triển bền vững.

Những tiếng nói thẳng thắn, những đề xuất mang tính xây dựng và một tinh thần chủ động, sẵn sàng chung tay đã cho thấy cộng đồng doanh nghiệp tư nhân cụm Trung du Bắc Bộ không chỉ nhìn thấy thời cơ từ Nghị quyết 68 mà còn sẵn sàng hành động để biến thời cơ đó thành hiện thực.

Như lời phát biểu của Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Quảng Ninh Lưu Công Thành, diễn đàn không chỉ là nơi để lắng nghe, mà là nơi để hành động, bởi “mỗi ý kiến đóng góp của các doanh nghiệp sẽ là một viên gạch xây dựng ngôi nhà thể chế vững chắc”. Đó chính là chìa khóa để khai phóng tiềm năng, kiến tạo một tương lai phát triển thịnh vượng cho cả khu vực.

Các ý kiến từ phiên đối thoại này sẽ được tổng hợp báo cáo tại Phiên đối thoại cấp Bộ và Phiên toàn thể VPSF 2025, trở thành cơ sở kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành trong hoạch định chính sách phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia theo Nghị quyết 68-NQ/TW.