Việc giá vàng lần đầu tiên vượt mốc 4.000 USD một ounce cùng lúc với tin Nhật Bản có thủ tướng mới không phải là trùng hợp ngẫu nhiên.

Sanae Takaichi, tân lãnh đạo Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền, là người có quan điểm ôn hòa về tài khóa và tiền tệ. Bà ủng hộ việc kích thích kinh tế mạnh mẽ và muốn Ngân hàng Trung ương Nhật Bản hỗ trợ bằng cách tránh tăng lãi suất quá nhanh. Tin tức này đã đẩy giá đồng yên đi xuống và góp phần vào một đợt tăng giá vàng, với mức tăng thêm 2,6% vào đầu tuần.

Hóa ra đồng đô la của Mỹ không phải là đồng tiền duy nhất bị đe dọa bởi nợ quốc gia khổng lồ và áp lực chính trị lên ngân hàng trung ương. Điều tương tự đang ngày càng trở nên phổ biến trên toàn cầu. 

Ví dụ, ở Anh, Nigel Farage, lãnh đạo đảng Cải cách Vương quốc Anh, đã chỉ trích Ngân hàng Trung ương Anh vì việc bán trái phiếu gây tốn kém cho người đóng thuế. Trong khi đó, mặc dù Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) vẫn duy trì sự độc lập, họ vẫn phải chịu nhiều áp lực, đặc biệt là khi các đảng phái chính trị ủng hộ việc từ bỏ đồng euro đang dẫn đầu các cuộc thăm dò ở Pháp và Đức.

Khi niềm tin vào các ngân hàng trung ương và tiền tệ mà họ quản lý bị lung lay, thì đó chính là lúc các nhà đầu tư “di cư” sang vàng.

Trong các năm gần đây, sự tăng giá của vàng diễn ra qua nhiều giai đoạn. Giai đoạn đầu tiên bắt đầu từ năm 2022, sau khi các quốc gia phương Tây đóng băng dự trữ ngoại hối của Nga, khiến các ngân hàng trung ương và chính phủ tìm kiếm một tài sản mà "kẻ thù không thể tịch thu" như vàng.

Giai đoạn thứ hai đến vào tháng 4 vừa qua khi cuộc chiến thương mại của Tổng thống Trump khơi mào, làm suy yếu niềm tin vào vị thế ổn định của Mỹ và đồng đô la.

Giai đoạn thứ ba bắt đầu vào cuối tháng 8, khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) báo hiệu sẽ cắt giảm lãi suất để đối phó với thị trường lao động yếu tại nước này, dù lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2%. Ngay sau đó, Tổng thống Trump đã can thiệp vào chính sách tiền tệ, làm gia tăng lo ngại về sự độc lập của Fed.

Ken Griffin, Giám đốc điều hành của Citadel, phát biểu: "Các quốc gia, ngân hàng trung ương, nhà đầu tư cá nhân trên khắp thế giới giờ đây nhận ra vàng là ‘một chốn trú ẩn’ an toàn hệt như đồng đô la trước kia".

Điểm chung của Nhật Bản, Mỹ và Tây Âu là nợ, hiện đang ở hoặc sắp đạt mức ba chữ số so với GDP. Mức nợ sẽ bền vững khi lãi suất trung bình thấp hơn mức tăng trưởng của GDP. Tuy nhiên, Morgan Stanley cảnh báo rằng hiện nay "tăng trưởng GDP đã chậm lại, chi phí nợ đã tăng, và thâm hụt đã xấu đi". Ngân hàng này dự đoán đến năm 2030, chi phí trả nợ trung bình sẽ xóa bỏ tốc độ tăng trưởng tại Mỹ.

Trước viễn cảnh phải cắt giảm chi tiêu hoặc tăng thuế để kiểm soát nợ quốc gia, các chính trị gia đang tìm kiếm các cách tiếp cận dễ dàng hơn bằng cách yêu cầu ngân hàng trung ương hạ lãi suất. Khi ngân hàng trung ương chuyển ưu tiên từ chống lạm phát sang hỗ trợ Bộ Tài chính quốc gia, đó được gọi là sự thống trị tài khóa (fiscal dominance) và thường dẫn đến lạm phát bùng nổ.

Tại Mỹ, ông Trump đang tìm cách khiến Fed hạ lãi suất để chính phủ có thể đối phó với mức nợ gần 100% GDP. Seth Carpenter, nhà kinh tế trưởng toàn cầu tại Morgan Stanley, nhận định rằng Fed có thể đang dần chuyển dễ dàng hơn với chính sách. Điều này sẽ dẫn đến đồng đô la mất giá, lạm phát tăng cao hơn, và giá vàng cao hơn. Tình hình tương tự cũng diễn ra ở Nhật Bản, nơi tân Thủ tướng Takaichi đã nhắc lại rằng chính phủ nên "quyết định định hướng của chính sách kinh tế và tiền tệ", làm tăng rủi ro lạm phát.

Thị trường đầu tư đang định giá các vấn đề này. Chuyên gia lạm phát Robin Brooks chỉ ra rằng lợi suất trái phiếu 30 năm của Nhật Bản đã tăng mạnh, và lợi suất 10 năm sẽ trên 4% trong 20 năm tới. Ông kết luận: "Thị trường đang nói, 'Các anh sẽ thổi bay khoản nợ này bằng lạm phát, không phải bây giờ mà là về lâu dài'".