Mối đe dọa từ 'vũ khí' đất hiếm của Trung Quốc

Đợt leo thang căng thẳng mới nhất được châm ngòi từ phía Trung Quốc. Vào ngày 9/10, Bắc Kinh đã mở rộng đáng kể các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với đất hiếm và các khoáng sản quan trọng khác.

Đất hiếm là một nhóm gồm 17 nguyên tố kim loại, thiết yếu cho các ngành công nghiệp công nghệ cao của Mỹ, từ sản xuất chip bán dẫn, pin xe điện, công nghệ năng lượng sạch, cho đến các hệ thống quốc phòng và tên lửa.

Theo các quy định mới, bất kỳ công ty nào, kể cả công ty nước ngoài, đều phải xin phê duyệt của Bộ Thương mại Trung Quốc để xuất khẩu các sản phẩm có chứa hơn 0,1% hàm lượng đất hiếm tính theo giá trị. Trung Quốc hiện đang thống trị chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, chiếm khoảng 70% hoạt động khai thác và 90% hoạt động chế biến.

Giới phân tích nhận định đây là một chiến lược đòn bẩy quan trọng của Trung Quốc nhằm đáp trả các lệnh hạn chế công nghệ liên tục từ Mỹ, đặc biệt là trong lĩnh vực chip AI và bán dẫn. Phần lớn các hạn chế này sẽ có hiệu lực từ tháng 11 hoặc tháng 12/2025.

Washington đáp trả bằng đòn thuế kép

Chỉ một ngày sau động thái của Bắc Kinh, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phản ứng gay gắt bằng cách tuyên bố sẽ áp thêm mức thuế 100% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Quyết định này được đưa ra sau khi ông Trump cáo buộc Trung Quốc có lập trường "cực kỳ hung hăng" và "không thể tin được" về thương mại.

Mức thuế bổ sung 100% này sẽ được áp dụng ngoài các mức thuế hiện có, đẩy mức thuế quan trung bình lên khoảng 130% (so với mức 30% hiện tại). Mức thuế mới được dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/11/2025 hoặc sớm hơn, tùy thuộc vào các hành động tiếp theo từ Trung Quốc.

Ngoài ra, ông Trump cũng đe dọa sẽ áp đặt kiểm soát xuất khẩu đối với "bất kỳ và tất cả phần mềm quan trọng" của Mỹ. Tuyên bố này đã ngay lập tức gây ra sự lo lắng cho giới đầu tư, khiến thị trường chứng khoán Mỹ như Dow Jones Industrial Average sụt giảm mạnh gần 900 điểm vào cuối ngày thứ Sáu.

Cảnh báo đáp trả và cửa đàm phán vẫn để ngỏ

Bộ Thương mại Trung Quốc đã nhanh chóng lên tiếng, cáo buộc Washington áp dụng "tiêu chuẩn kép" và "lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia" thông qua các lệnh hạn chế đơn phương. Bắc Kinh cảnh báo sẽ có các biện pháp đáp trả kiên quyết nếu Mỹ tiếp tục hành động đơn phương, nhấn mạnh lập trường là "không muốn chiến đấu, nhưng chúng tôi cũng không sợ chiến đấu".

Các động thái trả đũa khác của Trung Quốc còn bao gồm việc tiến hành điều tra chống độc quyền đối với tập đoàn chip Qualcomm của Mỹ và áp thêm các loại phí đối với tàu Mỹ tại các cảng của mình.

Quan trọng hơn, nguy cơ về một cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị APEC sắp tới tại Hàn Quốc có thể sẽ bị đình trệ hoặc hủy bỏ, đe dọa chấm dứt giai đoạn "ngừng bắn" thương mại mong manh giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, việc cả hai bên đều lùi thời điểm áp dụng các biện pháp (Trung Quốc lùi đến 11/12, Mỹ lùi đến 1/11) có thể là một chiến thuật để giành lợi thế đàm phán, đồng thời vẫn để ngỏ cánh cửa cho một thỏa thuận nhằm tránh một cuộc chiến thương mại toàn diện có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến nền kinh tế toàn cầu. Một số quan chức cấp cao của Mỹ cũng đã đưa ra tín hiệu rằng Tổng thống Trump sẵn sàng đàm phán nếu Bắc Kinh hợp tác.