‘Thỏi nam châm’ mới hút vốn nước ngoài

Năm 2020, Việt Nam gây bất ngờ với thế giới khi xếp thứ 8 trong 10 quốc gia đầu tư năng lượng tái tạo lớn nhất thế giới, với 7,4 tỷ USD, công suất 16.500MW. Đến năm 2021, Việt Nam tiếp tục leo lên vị trí thứ 3 về lắp đặt điện gió ngoài khơi (sau Trung Quốc và Anh), và thứ 4 về lắp đặt điện gió trên bờ (sau Trung Quốc, Mỹ và Brazil). Trong khi một vài năm trước đó, Việt Nam vẫn là cái tên mờ nhạt trong bản đồ năng lượng thế giới.

Sự thăng hạng đáng kinh ngạc của Việt Nam đã khiến tờ tờ Nikkei Asia (Nhật Bản) nhận định đây là “người chơi mới” trong lĩnh vực năng lượng dù quy mô nhỏ hơn các cường quốc về điện tái tạo. Với đường bờ biển dài hơn 3.000km bờ biển, sức gió trung bình từ 5,5 đến 8 m/s, Việt Nam đang trở thành địa điểm tốt nhất để đặt các nhà máy điện gió. Thêm vào đó, cam kết Net Zero đến 2050 của Việt Nam đã tạo sức hấp dẫn cho các tập đoàn năng lượng nước ngoài.

Hồi tháng 2, Sembcorp, tập đoàn hàng đầu Singapore trong lĩnh vực năng lượng và phát triển đô thị, cho biết sẽ hợp tác với PVN để triển khai dự án điện gió ngoài khơi, nhằm xuất khẩu điện sang Singapore.

Ngay sau đó, SP Group, tập đoàn điện lực Singapore, cũng tiến hành mua lại 2 nhà máy điện mặt trời tại Việt Nam là Europlast Phú Yên (công suất 50 MWp) và Thành Long Phú Yên (công suất 50 MWp). Đây là bước đầu tiên trong kế hoạch phát triển các dự án nhà máy điện mặt trời, điện áp mái với tổng công suất 1,5 GW vào năm 2025 của SP.

Cũng trong đầu năm nay, AES, tập đoàn năng lượng hàng đầu thế giới từ Mỹ, được duyệt chủ trương đầu tư Nhà máy điện khí Sơn Mỹ 2, tổng công suất 2,2 GW tại Bình Thuận, với tổng giá trị đầu tư khoảng 1,8 tỷ USD. Đồng thời, AES cho biết sẽ đẩy nhanh các dự án năng lượng tại Việt Nam để thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm pin tích năng và mô-đun năng lượng mặt trời.

Tập đoàn hàng đầu thế giới trong sản xuất điện phân hydrogen John Cockerill (Bỉ) cũng đang tích cực tìm kiếm đối tác để xây dựng Nhà máy sản xuất hydrogen tại Việt Nam. Dự kiến các thủ tục đầu tư sẽ hoàn thành vào cuối năm nay và đến năm 2025, nhà máy chính thức hoạt động.

Nhiều “ông lớn” năng lượng khác đến từ Nhật Bản, Đan Mạch, Đức, châu Âu… cũng đã và đang tích cực khảo sát và nghiên cứu địa hình để tiến hành xây dựng các nhà máy điện.

Đặc biệt, trong chuyến thăm Việt Nam của đại diện các quốc gia như Đức, Australia, Singapore từ đầu năm đến nay, lãnh đạo các nước đối tác luôn bày tỏ mong muốn tăng cường hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng, trong đó nhấn mạnh sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư năng lượng tái tạo tại Việt Nam.

Bài toán giữ chân FDI

Làn sóng FDI vào lĩnh vực năng lượng dự báo sẽ tiếp tục gia tăng khi Quy hoạch điện 8 được phê duyệt. Nhưng phải nhìn nhận lại trong vài năm qua, một số chính sách phát triển năng lượng còn chưa phù hợp, thiếu đồng bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của doanh nghiệp và tác động không nhỏ đến tâm lý của các nhà đầu tư.

Theo ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, sau khi hết cơ chế giá FIT (giá ưu đãi), rất nhiều doanh nghiệp xem xét đầu tư điện mặt trời mái nhà nhưng lại tiếp tục gặp các vướng mắc khi xin giấy phép xây dựng, thủ tục phòng cháy chữa cháy.

“Dù trong Quyết định 500 của Thủ tướng liên quan đến Quy hoạch điện 8 cho biết tạo điều kiện tối đa, không hạn chế với các dự án điện mặt trời mái nhà không nối lưới; nhưng chưa có quy định, chính sách hỗ trợ cho nguồn này”, ông Sơn cho biết.

Đáng lưu tâm nhất, trong nhiều văn bản điều hành, cơ quan chức năng đột ngột thay đổi chính sách (như liên quan đến khung giá điện, nhà máy phát điện, nhà máy điện mặt trời, điện gió chuyển tiếp không còn được khuyến khích như Nghị quyết 55), đã đẩy nhiều doanh nghiệp đến bờ vực phá sản. Việc này đã được đại biểu Quốc hội nêu ra trong Kỳ họp thứ 5 mới đây.

Ông Hoàng Tiến Dũng, Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công thương) cho biết, theo Luật Quy hoạch, các dự án điện quan trọng được ưu tiên phát triển đã có trong Quyết định 500. Bộ Công Thương đang khẩn trương hoàn thiện Luật Điện lực sửa đổi, xây dựng Luật Năng lượng tái tạo, cơ chế mua bán điện trực tiếp để tạo một hành lang pháp lý đầy đủ khi triển khai Quy hoạch điện 8.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, cần rút kinh nghiệm từ việc xây dựng chính sách về điện trong thời gian qua, phải có lộ trình thực hiện hợp lý, tránh “gây sốc”, khiến doanh nghiệp không thể dự báo và xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp.

Quy hoạch điện 8 định hướng đến năm 2030, tổng công suất các nhà máy điện phục vụ nhu cầu trong nước là 150.489 MW (không bao gồm xuất khẩu, điện mặt trời mái nhà hiện hữu, năng lượng tái tạo để sản xuất năng lượng mới). Trong đó năng lượng tái tạo chiếm tỷ trọng từ 30,9-39,2%.