Quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt một biểu thuế quan mới lên 14 quốc gia, có hiệu lực từ ngày 1/8, đã không tạo ra một làn sóng bán tháo đồng loạt. Thay vào đó, nó vẽ nên một bức tranh phân hóa sâu sắc, phơi bày những vết nứt và toan tính khác nhau trong lòng các nền kinh tế lớn của khu vực.

Sự kiện khởi nguồn từ tối ngày 7/7 (giờ Mỹ), khi ông Trump chính thức gửi thư đến các nhà lãnh đạo, trong đó có hai đồng minh quan trọng là Nhật Bản và Hàn Quốc, thông báo mức thuế 25% lên hàng hóa của họ. Các quốc gia Đông Nam Á như Indonesia và Thái Lan còn đối mặt với mức thuế suất cao hơn, từ 32% đến 36%.

Hạn chót ngày 1/8 được ấn định như một "tối hậu thư", một nước cờ gây áp lực buộc các quốc gia phải ngồi vào bàn đàm phán song phương nếu muốn thoát khỏi đòn trừng phạt.

Ngay lập tức, phản ứng của thị trường tài chính đã bộc lộ một nghịch lý đáng chú ý. Tại Tokyo và Seoul, nơi đáng lẽ phải hứng chịu tâm lý bi quan nhất, thị trường lại chứng kiến một sự hồi phục ngoạn mục. Sau cú sụt giảm đầu phiên, chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản đã đóng cửa với mức tăng 0.4%, trong khi chỉ số Kospi của Hàn Quốc thậm chí còn tăng vọt 1.5%.

Sự lạc quan này, thoạt nhìn có vẻ phi lý, lại bắt nguồn từ một toan tính khác của giới đầu tư. Họ không nhìn vào mức thuế 25% như một sự đã rồi, mà nhìn vào hạn chót ngày 1/8 như một cơ hội.

Thị trường đang đặt cược rằng đây là một chiến thuật đàm phán của ông Trump, và các chính phủ sẽ tận dụng ba tuần tới để đạt được một thỏa thuận có lợi hơn. Tuyên bố từ các quan chức Nhật Bản và Hàn Quốc rằng họ sẽ "tiếp tục đối thoại" càng củng cố thêm niềm tin này, biến rủi ro trước mắt thành một ván cược vào tương lai.

Tuy nhiên, niềm hy vọng mong manh đó không hề tồn tại ở các thị trường Đông Nam Á. Sắc đỏ bao trùm các sàn giao dịch từ Kuala Lumpur đến Jakarta. Đối với họ, mức thuế suất quá cao và vị thế đàm phán yếu hơn khiến các nhà đầu tư không còn lựa chọn nào khác ngoài việc định giá lại rủi ro. Tác động lên các ngành sản xuất chủ lực như dệt may, da giày và lắp ráp điện tử là một viễn cảnh hữu hình và đầy đe dọa.

Vượt ra khỏi những con số trên sàn chứng khoán, chính sách thuế quan này đang giáng một đòn mạnh vào cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đã mong manh. Các tập đoàn sản xuất ô tô như Toyota, Hyundai hay các gã khổng lồ điện tử như Samsung sẽ phải tính toán lại bài toán chi phí và giá bán tại thị trường Mỹ.

Bà Wendy Cutler, Phó chủ tịch Viện Chính sách Xã hội châu Á và là cựu quan chức đàm phán thương mại Mỹ, đã phải thốt lên rằng việc áp thuế lên chính các đồng minh thân cận là một điều "bất hạnh", có nguy cơ làm tổn hại đến sự hợp tác chiến lược ở các lĩnh vực nhạy cảm như bán dẫn và khoáng sản thiết yếu.

Nhìn rộng hơn, hành động của ông Trump là một phần trong chiến lược lớn nhằm tái định hình trật tự thương mại toàn cầu. Thỏa thuận mà Mỹ đã ký với Việt Nam vào tuần trước—với mức thuế 20% cho hàng xuất khẩu và 40% cho hàng “quá cảnh”—đang được xem như một hình mẫu mà Washington muốn áp dụng cho các quốc gia khác.

Giờ đây, châu Á đang đứng trước một ngã ba đường. Ba tuần tới sẽ là một khoảng thời gian đàm phán căng thẳng và đầy kịch tính. Bất kỳ tín hiệu nào, dù là nhỏ nhất, từ các cuộc đối thoại này cũng sẽ khuếch đại tác động lên thị trường.

Nền kinh tế thế giới đang nín thở theo dõi, bởi kết quả của ván cờ thuế quan này sẽ không chỉ quyết định số phận của các dòng chảy thương mại, mà còn có thể định đoạt liệu thế giới có trượt vào một cuộc suy thoái mới hay không.