Giá cà phê đắt đỏ kỷ lục tại Mỹ đang đẩy người tiêu dùng vào một "thời đại mới" của chi phí đồ uống cao ngất, khi các yếu tố thuế quan thương mại và biến đổi khí hậu cùng lúc siết chặt nguồn cung. Trong bối cảnh đó, ngành cà phê Việt Nam lại đang ghi nhận doanh thu xuất khẩu kỷ lục nhờ giá toàn cầu tăng vọt, nhưng vẫn phải đối mặt với thách thức lớn về khả năng cạnh tranh lâu dài tại thị trường lớn nhất thế giới.

Người tiêu dùng Mỹ đang cảm nhận rõ rệt cú sốc giá cà phê trong những tháng gần đây, khi chi phí cho thức uống quen thuộc này đã tăng lên mức cao chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ. Theo số liệu của chính phủ Mỹ, giá trung bình một pound (0,45 kg) cà phê xay tại Mỹ đã đạt 9,14 USD vào tháng 9, tăng 41% so với cùng kỳ năm 2024. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đối với cà phê cũng ghi nhận mức tăng 19% so với tháng 9 năm ngoái.

Sự tăng giá không chỉ dừng lại ở các kệ siêu thị. Giá một ly cà phê thông thường tại các nhà hàng và quán cà phê Mỹ cũng leo thang, đạt mức trung bình 3,54 USD trong tháng 9, cao hơn mức 3,45 USD một năm trước. Chủ các chuỗi cà phê buộc phải điều chỉnh giá, ví dụ như chuỗi Momentum Coffee ở Chicago đã tăng giá các món đồ uống như latte khoảng 15%. Đồng sở hữu chuỗi này, Nikki Bravo, cho biết: "Tới một lúc nào đó, chúng tôi buộc phải tăng giá vì không thể tiếp tục gánh thêm chi phí nữa".

Lạm phát dai dẳng cũng khiến người tiêu dùng trở nên dè dặt hơn, không mấy sẵn sàng chi tiền cho cà phê mang đi, theo nhận định của Bravo. Tổng thể, các chính sách thuế quan đã đẩy gánh nặng chi phí sang người Mỹ, với một ước tính cho thấy thuế quan có thể làm đội thêm gần 2.400 USD chi phí sinh hoạt cho mỗi hộ gia đình Mỹ hàng năm.

Cú đúp từ thuế quan và khí hậu

Nguyên nhân chính đẩy giá cà phê tại Mỹ tăng phi mã là sự giao thoa của chính sách thương mại và điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Mỹ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn cung bên ngoài, với 99% lượng cà phê tiêu thụ phải nhập khẩu. Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã áp dụng các mức thuế suất mới lên các nhà cung cấp chủ chốt. Cụ thể, Brazil, nguồn cung cà phê lớn nhất (chiếm 30% thị phần Mỹ), hiện đang chịu tổng mức thuế 50%. Mức thuế này đã khiến các nhà sản xuất Brazil ngừng giao hàng để đàm phán với các nhà rang xay Mỹ về việc ai sẽ chịu chi phí tăng thêm. Colombia, chiếm 20% thị phần, chịu mức thuế 10% và đang đối mặt nguy cơ tăng thuế.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam, nhà cung cấp khoảng 8% lượng cà phê cho Mỹ, cũng bị áp mức thuế 20% từ mùa hè này.

Nghị sĩ Dân chủ Ro Khanna, người đồng bảo trợ dự luật bãi bỏ thuế nhập khẩu cà phê, nhận định: "Chúng ta chỉ sản xuất 1% lượng cà phê mà người Mỹ tiêu thụ. Đây là một trong những ví dụ điển hình cho thấy các mức thuế tràn lan của ông Trump là vô lý về mặt kinh tế".

Song song với thách thức thuế quan, giá cà phê toàn cầu leo thang còn do thời tiết bất lợi. Hạn hán kéo dài ở Brazil và lo ngại về hiện tượng La Nina hình thành đã làm giảm sản lượng.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), giá cà phê thế giới đã tăng gần 40% trong năm 2024. Các chuyên gia ước tính sản lượng cà phê Brazil năm nay có thể giảm khoảng 12%. Tình hình này càng làm dấy lên nhu cầu cấp thiết về các giống cà phê chịu nhiệt và hạn hán tốt hơn, như giống Excelsa đang được các nhà khoa học nghiên cứu.

Việt Nam: Lợi thế giá cao toàn cầu và thách thức cạnh tranh tại Mỹ

Trong khi người Mỹ chật vật với cà phê đắt đỏ, ngành cà phê Việt Nam lại đang trải qua một năm kỷ lục về doanh thu. Nhờ giá Robusta toàn cầu tăng phi mã do thiếu hụt nguồn cung và ảnh hưởng từ khí hậu, xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong bảy tháng đầu năm 2025 đã đạt 6 tỷ USD, và dự kiến sẽ vượt mốc lịch sử 8 tỷ USD cho niên vụ 2024/2025. Giá xuất khẩu bình quân của cà phê Việt Nam trong bảy tháng đầu năm đã đạt hơn 5.670 USD/tấn, tăng 53% so với cùng kỳ năm trước.

Sự tăng trưởng về giá này đã tạo ra một "vùng đệm" tài chính cho ngành cà phê Việt Nam. Tuy nhiên, mức thuế 20% mà Mỹ áp dụng vẫn là một trở ngại đáng kể về lâu dài. Mức thuế này đã làm xói mòn lợi thế cạnh tranh về giá của cà phê Robusta Việt Nam tại thị trường Mỹ, đặc biệt khi so với Brazil. Dữ liệu từ USDA cho thấy xuất khẩu cà phê Việt Nam sang Mỹ trong nửa đầu niên vụ 2024/2025 đã giảm 22%.

Sự gián đoạn chuỗi cung ứng do thuế quan và biến động khí hậu đang tạo ra động lực không thể phủ nhận cho ngành cà phê Việt Nam phải cải tổ sâu sắc, chuyển dịch sang mô hình phát triển bền vững hơn, minh bạch hơn và tăng cường giá trị gia tăng, thay vì chỉ dựa vào lợi thế giá rẻ trong quá khứ. Ngành cà phê đang đứng trước yêu cầu phải quản lý chặt chẽ hơn nguồn gốc hàng hóa để tránh các rào cản chống chuyển tải, đồng thời đầu tư vào chất lượng để duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.