Chiến lược này không chỉ tập trung vào các biện pháp trả đũa mà còn bao gồm các nỗ lực đàm phán, củng cố nội lực và sử dụng các công cụ pháp lý mới, nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế và khẳng định vị thế tự chủ của khối.

Ưu tiên đàm phán nhưng sẵn sàng "vũ khí hóa" thương mại

Theo các nguồn tin từ Brussels, ưu tiên hàng đầu của EU vẫn là giải quyết xung đột thông qua đàm phán. Tuy nhiên, sự kiên nhẫn của EU có giới hạn. Hãng tin Reuters cho biết, Ủy ban châu Âu (EC) đã chuẩn bị một danh sách các biện pháp trả đũa mạnh mẽ, nhắm vào lượng hàng hóa Mỹ trị giá lên tới 72 tỷ euro (khoảng 84 tỷ USD). Danh sách này bao gồm các sản phẩm mang tính biểu tượng và có tác động chính trị cao như: Máy bay Boeing, rượu bourbon từ Kentucky, ô tô và phụ tùng ô tô, các sản phẩm nông nghiệp và công nghiệp từ các bang quan trọng trong cuộc bầu cử Mỹ.

Đáng chú ý, các biện pháp này được thiết kế để có thể kích hoạt nhanh chóng nếu các cuộc đàm phán thất bại. Theo The Times of India, tại một cuộc họp của các bộ trưởng thương mại EU, các quan chức đã thể hiện "quyết tâm chưa từng có" trong việc bảo vệ doanh nghiệp châu Âu.

Công cụ Chống cưỡng ép (ACI): "Khẩu Bazooka" pháp lý mới

Một trong những vũ khí lợi hại nhất trong kho vũ khí của EU là Công cụ Chống cưỡng ép (Anti-Coercion Instrument - ACI), chính thức có hiệu lực từ cuối năm 2023. Đây là một cơ chế pháp lý cho phép EU đơn phương áp đặt các biện pháp trừng phạt khi một quốc gia ngoài khối sử dụng các biện pháp kinh tế để gây áp lực chính trị.

Theo Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council), ACI cho phép EU áp dụng một loạt các biện pháp trả đũa đa dạng, không chỉ giới hạn ở thuế quan, bao gồm: Hạn chế nhập khẩu và xuất khẩu; Hạn chế quyền truy cập vào thị trường mua sắm công của EU; Chặn các dịch vụ và đầu tư từ quốc gia mục tiêu; Hạn chế quyền sở hữu trí tuệ.

Tổ chức tư vấn kinh tế Bruegel nhận định, việc kích hoạt ACI sẽ loại bỏ quyền phủ quyết của từng quốc gia thành viên, cho phép khối hành động nhanh và quyết đoán hơn.

Mặc dù chưa từng được sử dụng, các nhà lãnh đạo EU đã để ngỏ khả năng triển khai công cụ này nếu Mỹ tiếp tục leo thang căng thẳng.

Tác động kinh tế và sự dịch chuyển của người tiêu dùng

Các chuyên gia kinh tế cảnh báo về những thiệt hại tiềm tàng nếu một cuộc chiến thương mại toàn diện nổ ra. Một báo cáo từ Markets.com trích dẫn ước tính của Ngân hàng Barclays cho rằng, việc áp thuế trả đũa lẫn nhau có thể làm giảm 0,7% sản lượng kinh tế của Khu vực đồng euro.

Cũng theo nguồn tin này, Viện Kinh tế Đức dự báo nền kinh tế Đức có thể thiệt hại hơn 200 tỷ euro vào năm 2028 nếu mức thuế từ 20-50% được áp dụng.

Một diễn biến thú vị được Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) ghi nhận là sự thay đổi trong hành vi của người tiêu dùng. Một cuộc khảo sát do ECB thực hiện vào tháng 3/2025 cho thấy khoảng 44% người tiêu dùng châu Âu sẵn sàng chuyển sang sử dụng các sản phẩm không phải của Mỹ để phản đối chính sách thuế quan, không chỉ vì lý do giá cả mà còn vì sự thay đổi trong sở thích.

Củng cố năng lực cạnh tranh toàn diện

Bên cạnh các biện pháp đối phó trực tiếp, chiến lược dài hạn của EU là củng cố năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ chiến lược. Theo phân tích từ Viện Atlas for Economic Research, khối đang nỗ lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm sự phụ thuộc vào cả Mỹ và Trung Quốc, và thúc đẩy các ngành công nghiệp chủ chốt thông qua các sáng kiến như Thỏa thuận Công nghiệp Sạch (Clean Industrial Deal).

Các nhà lãnh đạo EU nhận thức rằng trong bối cảnh địa chính trị biến động, việc tăng cường sức mạnh nội tại là yếu tố sống còn. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhấn mạnh, EU cần xây dựng một chính sách kinh tế đối ngoại thống nhất và quyết đoán hơn để tránh bị đẩy vào thế khó trong cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung.