Việc chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố thỏa thuận thương mại "đột phá" với Vương quốc Anh vào ngày 8/5 vừa qua không chỉ đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quan hệ song phương Mỹ-Anh hậu Brexit, mà còn là tín hiệu rõ ràng cho thấy một chiến lược thương mại quyết liệt đang được triển khai, có khả năng tác động sâu rộng đến cục diện kinh tế toàn cầu.

Thỏa thuận Mỹ-Anh: Phép thử cho mô hình mới?

Thỏa thuận đạt được giữa Mỹ và Anh, theo mô tả của Nhà Trắng và các hãng tin quốc tế uy tín, tập trung vào việc điều chỉnh thuế quan đối với một số mặt hàng cụ thể. Theo đó, Mỹ sẽ giảm hoặc dỡ bỏ thuế nhập khẩu đối với một số sản phẩm của Anh, bao gồm ô tô, thép và nhôm, mặc dù mức thuế sàn 10% vẫn được áp dụng cho phần lớn hàng hóa. Ngược lại, phía Anh cam kết giảm mức thuế bình quân đối với hàng hóa từ Mỹ và đơn giản hóa thủ tục hải quan, đồng thời mở cửa hơn nữa thị trường cho các sản phẩm nông nghiệp của Mỹ như thịt bò và ethanol.

Đây được xem là một bước đi cụ thể hóa chủ trương "có đi có lại" và giải quyết các "bất cân bằng" thương mại mà chính quyền Mỹ đã liên tục nhấn mạnh. Dù còn nhiều chi tiết cần được hoàn thiện trong những tuần tới, thỏa thuận này được Tổng thống Trump ca ngợi là "đầu tiên trong số rất nhiều" giao dịch tương tự mà Mỹ dự kiến sẽ ký kết trong thời gian tới.

Chiến lược "Nước Mỹ trên hết" và làn sóng đàm phán mới

Tuyên bố về thỏa thuận với Anh được đưa ra sau khi Mỹ áp đặt các mức thuế quan mới đối với hàng hóa nhập khẩu từ hàng chục quốc gia vào ngày 2/4, mà chính quyền Mỹ gọi là "Ngày Giải phóng". Động thái này rõ ràng nhằm tạo ra áp lực đàm phán, buộc các đối tác thương mại phải ngồi lại và thảo luận về các điều khoản có lợi hơn cho Mỹ. Theo thông tin được tiết lộ, hơn 50 quốc gia đã bày tỏ mong muốn đàm phán với Mỹ kể từ sau ngày này, cho thấy hiệu quả (ít nhất là về mặt tạo áp lực) của chính sách thuế quan.

Chiến lược thương mại hiện tại của Mỹ đánh dấu sự chuyển hướng rõ rệt khỏi cách tiếp cận đa phương truyền thống, thay vào đó tập trung vào các thỏa thuận song phương, được điều chỉnh riêng cho từng đối tác. Mục tiêu trọng tâm là giảm thâm hụt thương mại, bảo vệ việc làm và ngành công nghiệp trong nước, cũng như đảm bảo sự "công bằng" trong các mối quan hệ thương mại quốc tế theo cách diễn giải của Washington. Việc sử dụng thuế quan như một công cụ đàm phán chủ chốt là đặc điểm nổi bật của chiến lược này.

Áp lực đàm phán lên các đối tác, bao gồm Việt Nam

Trong bối cảnh Mỹ đẩy mạnh các cuộc đàm phán song phương, nhiều quốc gia, trong đó có cả những đối tác lớn và các nền kinh tế đang phát triển, đang phải đối mặt với áp lực điều chỉnh chính sách thương mại của mình. Các cuộc thảo luận đang diễn ra với các nền kinh tế lớn như Trung Quốc và EU cho thấy sự phức tạp và căng thẳng trong việc tái cân bằng mối quan hệ thương mại.

Việt Nam cũng không nằm ngoài vòng xoáy này. Thông tin về việc Việt Nam nằm trong danh sách các quốc gia đang đàm phán với Mỹ, đặc biệt sau khi bị áp mức thuế cao đối với một số sản phẩm, cho thấy nước ta đang tích cực tìm kiếm giải pháp để duy trì sự ổn định trong quan hệ thương mại với một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất của mình. Việc Việt Nam đề xuất khả năng dỡ bỏ thuế quan hoàn toàn trong một thỏa thuận tiềm năng minh chứng cho mức độ nghiêm túc và áp lực từ phía Mỹ.

Tương tự, Hàn Quốc cũng đang tiến hành đàm phán với Mỹ để giải quyết các vấn đề thương mại song phương.

Triển vọng và thách thức

Chiến lược thương mại mới của Mỹ có thể mang lại một số lợi ích ngắn hạn cho nền kinh tế Mỹ thông qua việc mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho các sản phẩm chủ lực và tạo ra nguồn thu từ thuế quan. Tuy nhiên, về lâu dài, việc tập trung vào các thỏa thuận song phương và sử dụng thuế quan một cách rộng rãi có thể gây ra những hệ lụy phức tạp cho hệ thống thương mại toàn cầu vốn dựa trên các quy tắc đa phương.

Sự gia tăng của các thỏa thuận song phương riêng lẻ có thể tạo ra một mạng lưới các quy định và thuế quan chồng chéo, gây khó khăn cho doanh nghiệp hoạt động trên phạm vi quốc tế. Nó cũng có nguy cơ làm suy yếu vai trò của các tổ chức như WTO, làm giảm khả năng giải quyết tranh chấp thương mại một cách minh bạch và dựa trên luật lệ. Hơn nữa, áp lực buộc các quốc gia khác phải thay đổi chính sách thương mại có thể dẫn đến căng thẳng và phản ứng trả đũa, tạo ra môi trường kinh doanh kém ổn định.

Đối với Việt Nam, việc đàm phán một thỏa thuận thương mại với Mỹ trong giai đoạn này vừa là cơ hội để củng cố quan hệ kinh tế và giảm thiểu rủi ro, vừa là thách thức lớn đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng về lợi ích quốc gia. Việc Mỹ tập trung vào giảm thâm hụt thương mại sẽ đặt ra yêu cầu về việc Việt Nam phải điều chỉnh cơ cấu xuất nhập khẩu và có thể phải mở cửa thị trường trong một số lĩnh vực nhất định.

Để đối phó hiệu quả với bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, các doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu thay vì phụ thuộc quá nhiều vào một vài thị trường lớn. Đồng thời, việc nắm vững các quy định và tiêu chuẩn của các thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Mỹ, cũng như theo dõi sát sao diễn biến đàm phán thương mại song phương là yếu tố then chốt để đảm bảo hoạt động xuất khẩu được thông suốt và bền vững.