Văn hóa Doanh nhân trẻ: Thượng tôn pháp luật, kiến tạo hệ sinh thái phát triển bền vững

Nỗ lực tự thân của Doanh nhân trẻ (DNT) là chưa đủ. Để văn hóa doanh nghiệp (VHDN) bén rễ, cần một cam kết song hành. Nhà nước phải "kiến tạo thể chế", đảm bảo môi trường thượng tôn pháp luật và bảo vệ kinh tế tư nhân (KTTN). Đồng thời, DNT và tổ chức Hội phải phát huy bản lĩnh, chủ động thực thi văn hóa liêm chính, đưa VHDN từ tự phát thành động lực kiến tạo quốc gia bền vững.

VHDN đã trở thành một “mệnh lệnh” của thời đại, một động lực then chốt để thực thi các đột phá chiến lược quốc gia. Đồng thời, một trong những lực lượng gánh vác sứ mệnh này chính là thế hệ DNT Việt Nam - những người “tiên phong đổi mới, kiến tạo giá trị”.

Tuy nhiên, có được con đường đúng và lực lượng tiên phong là chưa đủ. Lịch sử phát triển đã chứng minh, mọi ý chí đổi mới sẽ sớm bị thui chột nếu thiếu một môi trường nuôi dưỡng. Để văn hóa doanh nghiệp “bén rễ, đơm hoa”, chúng ta cần một hệ sinh thái đồng bộ và một bộ công cụ thể chế hữu hiệu.

Câu hỏi là: Làm thế nào để đưa VHDN từ một phong trào “tự phát” trong một số doanh nghiệp tiêu biểu, trở thành một hành động “tự giác” trong toàn cộng đồng DNT, và cuối cùng, trở thành một năng lực “kiến tạo” quốc gia, vững bước vào kỷ nguyên mới? Câu trả lời nằm ở một cam kết song hành: sự “kiến tạo thể chế” quyết liệt từ phía Nhà nước và sự “phát huy bản lĩnh” tiên phong từ chính cộng đồng DNT và tổ chức Hội.

Trách nhiệm từ Nhà nước: Hoàn thiện thể chế để “nuôi dưỡng” văn hóa

Một hạt giống tốt không thể nảy mầm trên mảnh đất khô cằn. Văn hóa doanh nghiệp tử tế, minh bạch không thể phát triển trong một môi trường thể chế còn chồng chéo, thiếu rõ ràng và ẩn chứa “chi phí không chính thức”. Vì vậy, trách nhiệm hàng đầu, mang tính tiên quyết, thuộc về Nhà nước trong việc kiến tạo một hệ sinh thái pháp lý công bằng và một thể chế hỗ trợ thực chất.

Một là, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật là điều kiện tiên quyết. Đây chính là tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Nghị quyết này được xem là “đột phá của đột phá trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”. Nó đòi hỏi một sự thay đổi tư duy làm luật căn bản: dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, chuyển sang tư duy “kiến tạo phát triển”, “lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm”.

Khi thể chế pháp luật minh bạch, VHDN mới có “đất” để sống. Một môi trường pháp lý công bằng, nơi mọi doanh nghiệp đều bình đẳng, chính là vũ khí sắc bén nhất triệt tiêu “văn hóa chạy chọt”, “lợi ích nhóm” hay “cấu kết với cán bộ suy thoái” mà NQ 41 và NQ 66 đã cảnh báo.

Đặc biệt, NQ 66 và Nghị quyết số 68-NQ/TW đã mang lại sự an tâm lớn cho cộng đồng doanh nhân khi yêu cầu “Không 'hình sự hoá' các mối quan hệ kinh tế, hành chính, dân sự” và “bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và doanh nhân”. Khi doanh nhân được pháp luật bảo vệ, họ mới toàn tâm toàn ý xây dựng một VHDN thượng tôn pháp luật. Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV cũng nhấn mạnh định hướng “Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tinh gọn, trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”, đó chính là cái nôi của VHDN chân chính.

Hai là, thể chế hóa các đột phá để hỗ trợ văn hóa Đổi mới sáng tạo và Kiến tạo của DNT. Pháp luật không chỉ để “quản”, mà còn phải để “mở đường”. Lực lượng DNT năng động nhất đang cần thể chế “tiếp sức” cho hai nền văn hóa đặc trưng của họ.

DNT là lực lượng đi đầu về công nghệ, nhưng họ cũng là người đối mặt với rủi ro cao nhất. Nghị quyết số 57-NQ/TW đã thấu hiểu điều này khi đặt ra yêu cầu thể chế phải “Chấp nhận rủi ro, đầu tư mạo hiểm... trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ” và xây dựng “cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới”. Nhà nước cần nhanh chóng thể chế hóa các “sandbox” này để DNT dám thất bại, dám thử nghiệm, đưa KHCN, ĐMST và CĐS thực sự trở thành “đột phá quan trọng hàng đầu”.

Để KTTN trở thành “động lực quan trọng nhất”, Nhà nước phải thể chế hóa các cơ chế hỗ trợ vượt trội. NQ 68 yêu cầu rõ: “tạo thuận lợi cho kinh tế tư nhân tiếp cận các nguồn lực về đất đai, vốn, nhân lực chất lượng cao”, đặc biệt là các chính sách hỗ trợ thực chất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Ba là, Nhà nước phải là người tôn vinh và phát huy văn hóa kinh doanh. Văn hóa được định hình không chỉ bằng pháp luật, mà còn bằng các chuẩn mực xã hội. Nhà nước, thông qua hành động của mình, phảiส่ง tín hiệu mạnh mẽ rằng: sự giàu có chỉ đáng trân trọng khi nó đi liền với đạo đức và trách nhiệm. Nghị quyết 41-NQ/TW đã chỉ rõ nhiệm vụ: “Chú trọng tôn vinh, biểu dương các tấm gương doanh nhân, doanh nghiệp tiêu biểu” và “Tạo điều kiện để đội ngũ doanh nhân có đại diện tham gia trong các cơ quan dân cử”. Khi sự tôn vinh của xã hội không chỉ dựa trên doanh thu, mà dựa trên VHDN, đạo đức và sự tuân thủ pháp luật, thì đó chính là động lực lớn nhất để DNT kiến tạo những giá trị bền vững.

Doanh nhân trẻ và tổ chức Hội: Phát huy bản lĩnh, “tự soi, tự sửa”

Nếu thể chế Nhà nước là “hệ sinh thái”, thì bản lĩnh và hành động của DNT chính là “nội lực”. Không thể chờ đợi một môi trường hoàn hảo, DNT phải là chủ thể tiên phong kiến tạo VHDN ngay trong chính doanh nghiệp của mình và lan tỏa ra cộng đồng.

Một là, DNT phải là “thuyền trưởng” văn hóa của doanh nghiệp. VHDN không thể là một bản quy định dán trên tường, nó phải bắt đầu từ chính người lãnh đạo. DNT phải là người “tu thân” trước nhất, thực hành văn hóa liêm chính, minh bạch. Đây là yêu cầu của NQ 41 về “đạo đức, văn hoá kinh doanh” và NQ 68 về “thượng tôn pháp luật”.

Từ sự tu thân đó, DNT phải chủ động xây dựng các nền tảng văn hóa cụ thể trong tổ chức của mình, bám sát các định hướng chiến lược quốc gia. Theo đó, DNT phải là người đầu tư cho R&D, tiên phong ứng dụng AI, chấp nhận rủi ro, khuyến khích sáng tạo từ cấp nhân viên. DNT phải chủ động đưa các chuẩn mực quốc tế như ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) vào chiến lược kinh doanh, coi đây là “hộ chiếu” để bước ra toàn cầu, chứ không phải là rào cản.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải là nơi “phát huy con người thành nguồn lực nội sinh”. Đầu tư cho đào tạo, phát triển nhân viên, xây dựng môi trường làm việc hạnh phúc chính là biểu hiện cao nhất của VHDN.

Hai là, nâng tầm vai trò của Hội DNT Việt Nam - “Cái nôi” của văn hóa doanh nhân. Một cá nhân DNT đơn lẻ có thể tạo ra VHDN cho doanh nghiệp mình, nhưng để tạo ra một thế hệ DNT có văn hóa, cần vai trò của tổ chức Hội. Hội DNT Việt Nam không thể chỉ là nơi kết nối giao thương, mà phải thực sự là một “trường học” lớn, một “cái nôi” hun đúc VHDN.

Rất đáng mừng, trong Dự thảo phương hướng nhiệm kỳ VIII, Hội DNT Việt Nam đã thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược này. Đột phá lớn nhất chính là “Chương trình đào tạo 10.000 CEO giai đoạn 2025 - 2030”. Đây không chỉ là đào tạo kỹ năng, mà là đào tạo, bồi đắp một thế hệ lãnh đạo doanh nghiệp có đủ “Tâm - Tầm - Tài”, có đạo đức kinh doanh, trực tiếp thực thi NQ 41 về “đào tạo, bồi dưỡng doanh nhân”.

Bên cạnh đó, Hội sẽ là “cầu nối” thể chế. Hội DNT Việt Nam đã chứng minh vai trò này qua việc chủ trì tổ chức Diễn đàn KTTN Việt Nam 2025. Đây là hành động cụ thể nhất, đưa tiếng nói của cộng đồng DNT tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng, phản biện chính sách, góp phần hiện thực hóa tinh thần “kiến tạo thể chế” của NQ 66 và NQ 68.

Đặc biệt, Hội là “hệ sinh thái” hỗ trợ DNT phát triển, từ việc thúc đẩy giao thương nội khối (“Người Hội dùng hàng Hội”), quốc tế hóa DNT, đến việc thành lập các Trung tâm “One-Stop-Service” (dịch vụ một cửa) tư vấn pháp lý, công nghệ và xây dựng “Nền tảng quản trị Hội số”.

Khát vọng Việt Nam 2045

Xây dựng VHDN Việt Nam, với lực lượng DNT làm nòng cốt, không còn là câu chuyện riêng của giới kinh doanh. Nó đã trở thành một nhiệm vụ chiến lược, một trụ cột quan trọng, quyết định tốc độ và sự bền vững trong hành trình hiện thực hóa các mục tiêu mà Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV sắp tới sẽ đề ra.

Đảng đã “trao” cho KTTN một sứ mệnh lịch sử khi xác định đây là “động lực quan trọng nhất”. Nhưng để “nhận” sứ mệnh đó, đội ngũ doanh nhân phải tự mình nâng tầm, mà thước đo chính là văn hóa.

Khi “bộ tứ nghị quyết chiến lược” (NQ 57, 59, 66, 68) và “kim chỉ nam” NQ 41 được thể chế hóa đồng bộ, tạo ra một hệ sinh thái thượng tôn pháp luật và kiến tạo phát triển; và khi cộng đồng DNT, dưới sự dẫn dắt của tổ chức Hội, phát huy được bản lĩnh, trí tuệ, kiến tạo nên những giá trị văn hóa kinh doanh nhân văn và hiện đại, chúng ta có đủ cơ sở để tin tưởng.

Một thế hệ DNT mới, hội tụ đủ “Tâm - Tài - Trí - Dũng - Tín”, chính là lực lượng xung kích để đưa đất nước “phát triển nhanh và bền vững”, góp phần xây dựng một nước Việt Nam “giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc”, thực hiện trọn vẹn khát vọng “sánh vai với các cường quốc năm châu”.