Năm nay, thị trường Mỹ đã chứng kiến một loạt IPO (Initial Public Offering) của các công ty năng lượng đáng chú ý.

Solv Energy, công ty chuyên về điện mặt trời và lưu trữ pin, đã IPO vào tháng 2 với quy mô 6 tỷ USD. X-energy, doanh nghiệp đang phát triển các lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR - Small Modular Reactor), cũng lên sàn vào tháng 4, và cổ phiếu của hãng tăng vọt ngay trong ngày giao dịch đầu tiên, đưa vốn hóa thị trường chạm mốc 11,5 tỷ USD. Gần đây nhất, công ty địa nhiệt Fervo Energy lên sàn vào giữa tháng 5, hiện có vốn hóa khoảng 12,4 tỷ USD.

Đây là những thành công IPO rất đáng nể, nhưng không khó dự đoán. “Động cơ” đằng sau làn sóng mạnh mẽ này là cuộc chạy đua cung cấp điện thỏa mãn cho nhu cầu ngày càng tăng cao của các trung tâm dữ liệu AI.

Phải kể đến đầu tiên là Fervo Energy, doanh nghiệp phát triển công nghệ địa nhiệt từng được đưa vào danh sách "Các công ty công nghệ khí hậu đáng chú ý năm 2025". Trong khi địa nhiệt truyền thống đòi hỏi phải tìm được những vị trí đặc thù có đá nóng, nước và các vết nứt phù hợp để xây nhà máy điện, Fervo về cơ bản dùng kỹ thuật khoan nứt thủy lực (fracking) để tạo ra các điều kiện cần thiết.

Công ty được thành lập năm 2017 và đã huy động khoảng 1,5 tỷ USD từ các nhà đầu tư trong nhiều năm trước khi tiến hành IPO.

Dự án thương mại đầu tiên của Fervo, Cape Station tại bang Utah dự kiến có công suất khoảng 500 megawatt (MW). Tổ máy đầu tiên sẽ bắt đầu phát điện cho khách hàng vào tháng 10, và hai tổ máy tiếp theo vào tháng 01/2027.

Nguồn vốn mới từ IPO có thể giúp công ty mở rộng quy mô. Hiện Fervo đang nắm các hợp đồng mua bán điện (PPA - Power Purchase Agreement) ràng buộc với tổng công suất hơn 600 MW, cùng các hợp đồng thuê đất có khả năng tạo ra hơn 40 gigawatt (GW) điện. Để so sánh, tính đến năm 2024, toàn bộ hệ thống nhà máy địa nhiệt của Mỹ chỉ có công suất 4 GW.

Fervo cũng chú trọng cắt giảm chi phí xây dựng và khoan. Nhà máy Cape Station dự kiến tiêu tốn khoảng 7 USD mỗi kilowatt, rẻ hơn các nhà máy điện hạt nhân mới nhưng vẫn đắt hơn gấp đôi so với chi phí xây một nhà máy điện khí tự nhiên mới tại Mỹ.

X-energy là một công ty khác đặt mục tiêu cung cấp nguồn điện sạch và ổn định. Họ nằm trong danh sách các công ty hạt nhân thế hệ mới, phát triển lò phản ứng mô-đun nhỏ. Công ty này đang xây dựng một loại lò phản ứng làm mát bằng khí helium, chảy qua các viên nhiên liệu hạt nhân khép kín. Mỗi lò sẽ tạo ra 80 MW điện, chưa bằng một phần mười sản lượng của những lò lớn hơn như Tổ máy số 4 tại nhà máy Vogtle ở bang Georgia.

X-energy cũng đã có thương vụ IPO suôn sẻ, với giá cổ phiếu tăng vọt sau đợt chào bán ban đầu. Một chi tiết đáng chú ý là công ty từng dự định lên sàn vào năm 2023 nhưng đã quyết định hoãn lại vì điều kiện thị trường khó khăn.

Tuy nhiên, X-energy vẫn còn nhiều năm nữa mới có thể chứng minh tính khả thi của công nghệ này trong các dự án thương mại.

Một bài viết hồi năm ngoái từng đề cập đến nỗ lực của X-energy trong việc xây dựng các lò phản ứng hạt nhân ngay tại khuôn viên một nhà máy của Dow Chemical ở bang Texas. Công ty gần đây đã nhận được một phê duyệt môi trường quan trọng cho dự án này, dù vẫn đang chờ đèn xanh cuối cùng từ Ủy ban Pháp quy Hạt nhân (NRC - Nuclear Regulatory Commission) để khởi công.

Cuối cùng là Solv Energy, công ty xây dựng các dự án điện mặt trời và lưu trữ năng lượng, chủ yếu cho các đơn vị tiện ích và nhà sản xuất điện độc lập (IPP - Independent Power Producer). Điện mặt trời và pin lưu trữ thuộc nhóm công nghệ chi phí thấp và dễ bổ sung nhất vào lưới điện, nên doanh nghiệp này có thể đưa nhiều công suất vào vận hành một cách nhanh chóng. Công ty hiện đã có các dự án với tổng công suất 21 GW đang vận hành trên khắp 35 bang tại Mỹ.

Những công ty năng lượng như Fervo, X-energy và Solve Energy đang đặt cược vào nhu cầu xây dựng và vận hành trung tâm dữ liệu. Cơn sốt AI đã làm thay đổi bức tranh năng lượng trong những năm gần đây, đẩy nhu cầu điện lên rất cao tại Mỹ, một quốc gia mà mức tiêu thụ vốn gần như không thay đổi trong khoảng một thập kỷ qua. Riêng Solv Energy đã nhắc đến trung tâm dữ liệu hơn chục lần trong các hồ sơ nộp cho Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC - Securities and Exchange Commission) trước thềm IPO.

Fervo và X-energy đặc biệt gắn bó với các gã khổng lồ công nghệ đang dẫn dắt làn sóng AI. Google là nhà đầu tư lâu năm vào Fervo và cũng tiên phong với chương trình mà họ gọi là "biểu giá chuyển dịch sạch" (clean transition tariff) cùng công ty này. Amazon vừa là khách hàng vừa là nhà đầu tư của X-energy, và theo thông tin được công bố, sở hữu gần 20% cổ phần.

Fervo và X-energy còn nằm trong một vị thế chính trị thuận lợi. Tổng thống Trump và chính quyền của ông đã nhắm vào điện gió cùng các nguồn năng lượng tái tạo khác, cắt bỏ những hỗ trợ hiện có và làm chậm quá trình phê duyệt các dự án mới. Trong khi đó, địa nhiệt và đặc biệt là điện hạt nhân vẫn giữ được sự ưu ái của chính phủ liên bang, tiếp tục được hưởng các khoản tín dụng thuế và tài trợ.

Nếu một vài doanh nghiệp dẫn đầu như ba công ty kể trên thu được lợi nhuận lớn qua các thương vụ IPO, điều đó có thể giúp giới đầu tư tự tin hơn khi rót vốn vào ngành năng lượng. Như thế chúng ta có thể chứng kiến những doanh nghiệp khác, đặc biệt trong lĩnh vực hạt nhân và địa nhiệt, đi theo con đường tương tự trong năm tới.

Một yếu tố then chốt cần theo dõi là liệu Fervo và X-energy có thành công trong việc mở rộng quy mô và triển khai công nghệ hay không. Nếu một trong hai vấp ngã hoặc lỡ hẹn tiến độ, điều đó có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền đối với những doanh nghiệp đang hy vọng nối gót trên con đường đầy lợi nhuận này.