Chỉ trong chưa đầy một tháng kể từ khi xung đột Mỹ-Israel và Iran nổ ra, giá dầu thô Brent đã tăng trung bình khoảng 97 USD/thùng trong tháng 3, tăng 33% so với mức trung bình 69 USD/thùng hồi tháng 2. Đồng thời, giá LNG (Khí thiên nhiên hóa lỏng) tại thị trường châu Á tăng vọt 50% chỉ trong vòng 10 ngày đầu tiên của cuộc xung đột. Sức nặng của các con số này đổ xuống ngay lập tức lên người tiêu dùng từ San Francisco đến Hà Nội, bắt buộc họ phải thay đổi cách suy nghĩ đối với năng lượng hóa thạch quen thuộc, và rồi mò mẫm tìm đến với các giải pháp năng lượng xanh.

Người tiêu dùng quay lưng với nhiên liệu hóa thạch

Trước “bóng ma” giá dầu leo thang, người tiêu dùng trên toàn thế giới đang ồ ạt chuyển sang các công nghệ phát thải thấp như xe điện (EV) và điện mặt trời áp mái. Những ngày vừa qua, các đại lý xe điện ở châu Á đã ghi nhận lượng khách hàng gia tăng đáng kể.

Đây không phải lần đầu tiên một cú sốc giá nhiên liệu kéo theo xu hướng này. Trong quá khứ, các đợt tăng giá xăng thường làm dấy lên sự quan tâm đến xe điện và năng lượng tái tạo. Điểm khác biệt lần này là quy mô và tốc độ của sự dịch chuyển. 

Theo nhà phân tích Sam Butler-Sloss từ tổ chức tư vấn năng lượng Ember, "điện khí hóa" - bao gồm mặt trời, gió, pin lưu trữ và giao thông vận tải chạy điện - đã trở thành động lực tăng trưởng năng lượng lớn nhất toàn cầu trong năm ngoái, dẫn đầu bởi sự chuyển mình của Trung Quốc thành "điện quốc" (electrostate) đầu tiên trên thế giới. Cuộc khủng hoảng Iran chẳng qua đang “thêm dầu vào lửa” cho một xu thế vốn đã nóng.

Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol nhận định: "Mười năm trước, năng lượng mặt trời là một câu chuyện viễn tưởng nhưng giờ đây năng lượng mặt trời là một ngành kinh doanh phổ biến". Năm ngoái, năng lượng tái tạo chiếm 85% tổng công suất điện mới lắp đặt toàn cầu - một cột mốc mà trước đây nhiều chuyên gia cho rằng sẽ mất nhiều thập kỷ mới đạt được.

Nhà đầu tư chọn phe

Không chỉ người tiêu dùng đang tìm cách thoát khỏi vòng xoay biến động giá nhiên liệu, giới đầu tư cũng đang đặt cược theo hướng tương tự, nhưng với tốc độ còn ào ạt hơn. Kể từ khi xung đột Iran nổ ra vào ngày 28/02, dòng tiền đổ vào cổ phiếu năng lượng tái tạo của Trung Quốc, từ điện mặt trời, điện gió cho đến xe điện và pin lưu trữ, ngày càng tăng mạnh. Chỉ số CSI Green Electricity Index tăng 6% trong tháng 3, trong khi chỉ số CSI New Energy Index tăng 2%, bất chấp chỉ số tổng hợp Shanghai Composite sụt 8% vì làn sóng bán tháo do lo ngại chiến tranh.

Các công ty dẫn đầu ngành ghi nhận mức tăng ấn tượng hơn nhiều. Tập đoàn năng lượng mặt trời GCL Energy Technology bứt phá 48% chỉ trong tháng 3, trong khi "vua pin" CATL (Contemporary Amperex Technology) tăng 15% và China National Nuclear Power Co tăng 8%.

Câu chuyện không chỉ diễn ra ở thị trường cổ phiếu. Theo ông Lin Sheng, Giám đốc đầu tư tại Wish Fund Management Co, cuộc khủng hoảng năng lượng lần này sẽ thúc đẩy nhiều quốc gia chú trọng hơn đến an ninh năng lượng và cơ cấu năng lượng tổng thể, qua đó làm tăng nhu cầu nhập khẩu năng lượng tái tạo từ Trung Quốc. Goldman Sachs, trong một báo cáo phân tích, nhận định rằng với vị thế dẫn đầu trong các ngành xe điện, pin và thiết bị phát điện, xuất khẩu và tăng trưởng của Trung Quốc từ năm 2027 trở đi có thể hưởng lợi đáng kể từ nhu cầu tăng cao đối với các sản phẩm này.

Thổi lửa cho Cách mạng xanh

Khác với khủng hoảng hồi 1973, hay cuộc chiến Ukraine năm 2022, chiến tranh Iran diễn ra với một bối cảnh hoàn toàn khác: lần đầu tiên trong lịch sử, năng lượng tái tạo đã đủ cạnh tranh để trở thành lựa chọn thay thế thực sự, chứ không chỉ là một kỳ vọng dài hạn.

Theo ước tính của Bloomberg New Energy Finance, chi phí điện mặt trời và năng lượng gió trên đất liền hiện chỉ lần lượt là 39 và 40 USD/MWh, trong khi chi phí phát điện từ khí đốt hóa lỏng  nhập khẩu ở mức giá thị trường hiện tại có thể lên tới 130-140 USD/MWh tại nhiều thị trường châu Á. Khoảng cách giá này đang biến luận điểm "an ninh năng lượng đòi hỏi cách mạng xanh" từ một lý tưởng hoài bão thành một tính toán vô cùng hợp lý.

Theo Gonzalo Escribano, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Elcano Royal (Tây Ban Nha), cách thế giới nhìn nhận năng lượng tái tạo "chắc chắn" thay đổi sau cuộc xung đột này. Năng lượng xanh không còn đơn thuần được xem là công cụ chống ô nhiễm, mà đã trở thành một công cụ bảo đảm an ninh quốc gia. Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha là minh chứng sống động: nhờ đầu tư mạnh vào điện gió và mặt trời, hai quốc gia này ghi nhận giá điện thấp nhất khối EU kể từ khi xung đột bùng nổ.

Bài 2: Lầy lội thử thách