Việc chính quyền Tổng thống Donald Trump bất ngờ cấp giấy phép chung vào ngày 20/3/2026 đã mở ra một "cửa sổ" ngắn hạn cho thị trường năng lượng toàn cầu. Quyết định này cho phép các giao dịch liên quan đến khoảng 140 triệu thùng dầu thô của Iran hiện đang lênh đênh trên biển được thực hiện trong vòng 30 ngày, kéo dài đến hết ngày 19/4.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã mô tả việc này là nỗ lực nhằm hạ nhiệt giá dầu thế giới vốn đã vượt ngưỡng 112 USD/thùng vào cuối tuần qua, mức cao nhất kể từ giữa năm 2022.

Những doanh nghiệp lọc hóa dầu lớn của Ấn Độ xác nhận họ đang khẩn trương chuẩn bị các thủ tục để nối lại việc mua dầu từ Iran. Các nhà máy này vốn có lượng dự trữ thô mỏng hơn so với các đối thủ tại Đông Bắc Á, nên áp lực tìm kiếm nguồn cung thay thế khi eo biển Hormuz bị phong tỏa là cực kỳ lớn. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là cơ chế thanh toán và hậu cần khi phần lớn số dầu này đang được vận chuyển bởi đội tàu "bóng tối" đã bị trừng phạt trước đó.

Quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới - Trung Quốc vẫn duy trì vị thế là khách hàng chính của Iran với tỷ trọng chiếm tới 79% lượng xuất khẩu của nước này trong tuần qua. Theo dữ liệu từ Kpler, hiện có khoảng 170 triệu thùng dầu Iran đang ở trạng thái lưu trữ trên biển trải dài từ Trung Đông đến các vùng biển gần Trung Quốc.

Mặc dù Iran lên tiếng phủ nhận việc có dư thừa dầu thô để bán, nhưng các chuyên gia từ Energy Aspects nhận định lượng dầu đang trôi nổi này tương đương với khoảng hai tuần thiếu hụt sản lượng tại Trung Đông do chiến tranh.

Tác động của làn sóng săn tìm dầu Iran này mang tính gián tiếp nhưng vô cùng quan trọng với Việt Nam. Với chi tiêu nhập khẩu năng lượng lên tới 17 tỷ USD trong năm 2025, an ninh năng lượng quốc gia đang bị đặt dưới áp lực lớn khi giá dầu thô thế giới biến động mạnh. Hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Bình Sơn hiện đáp ứng khoảng 72-80% nhu cầu trong nước, nhưng cả hai đều phụ thuộc vào nguồn dầu thô nhập khẩu, đặc biệt là từ Kuwait qua eo biển Hormuz.

Việc các nước châu Á khác đổ xô tìm mua dầu Iran có thể giúp giảm bớt áp lực cạnh tranh lên các nguồn dầu thô khác tại khu vực, đồng thời góp phần kìm hãm đà tăng của giá xăng dầu thành phẩm tại thị trường nội địa.

Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế. Chuyên gia kinh tế tại VinaCapital ước tính nếu xung đột tại Iran kéo dài và giá dầu duy trì ở mức cao, lạm phát CPI của Việt Nam có thể bị đẩy từ mức 2,5% lên gần 4% trong những tháng tới. Theo dõi sát sao diễn biến từ "cửa sổ" 30 ngày nới lỏng trừng phạt của Mỹ là yếu tố then chốt để các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu Việt Nam có những điều chỉnh kịp thời về chiến lược nhập khẩu và dự trữ.