Tâm điểm của sự hỗn loạn hiện nay tập trung tại eo biển Hormuz, nơi luân chuyển tới 21 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, tương đương khoảng 20% đến 30% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu.

Kể từ khi các lệnh phong tỏa một phần được thực thi vào đầu tháng 3/2026, giá dầu thô Brent đã ghi nhận mức tăng kỷ lục 28% chỉ trong một tuần, chốt phiên ngày 6/3/2026 ở mức 92,69 USD/thùng. Sự gián đoạn này còn nghiêm trọng hơn khi gã khổng lồ QatarEnergy thông báo tạm ngừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) do các cơ sở bị tấn công, đe dọa trực tiếp đến 20% nguồn cung LNG thế giới.

Theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) công bố ngày 5/3/2026, lượng dự trữ dầu thô thương mại của Mỹ đã giảm 4,5 triệu thùng, mức giảm sâu nhất kể từ đầu năm.

Theo cảnh báo từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ngày 6/3/2026, nếu giá năng lượng duy trì mức tăng 10% trong vòng một năm, lạm phát toàn cầu sẽ bị đẩy lên thêm 0,4 điểm phần trăm, đồng thời kéo giảm tăng trưởng GDP thế giới từ 0,1% đến 0,2%.

Đối với các nền kinh tế lớn như Mỹ, cú sốc này xảy ra ngay khi báo cáo việc làm gây thất vọng, làm dấy lên bóng ma "đình lạm" (stagflation) tương tự thập niên 1970. Chỉ số S&P 500 và Dow Jones đã giảm lần lượt 2% và 3% trong tuần qua do nhà đầu tư lo ngại Fed sẽ phải hoãn lộ trình cắt giảm lãi suất mục tiêu (hiện ở mức 3,5–3,75%) để đối phó với áp lực giá cả mới.

Giới phân tích tại Goldman Sachs nhận định rằng, nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài quá 14 ngày, giá dầu có thể thiết lập mặt bằng mới ở mức 105 USD/thùng. Điều này sẽ tạo ra một hiệu ứng domino, từ việc tăng giá phân bón (vốn đã tăng mạnh trong tuần qua) dẫn đến khủng hoảng an ninh lương thực toàn cầu. Tại Iran, lạm phát thực phẩm đã vọt ngưỡng 105%, một minh chứng cho thấy sự tàn khốc của việc đứt gãy chuỗi cung ứng tại "tử huyệt" năng lượng của thế giới.

Ông Jerome Powell, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), trong bài phát biểu gần nhất cũng bày tỏ sự thận trọng khi cho rằng rủi ro địa chính trị đang là biến số lớn nhất đe dọa mục tiêu lạm phát 2% mà cơ quan này nỗ lực theo đuổi.

Việc chi phí năng lượng tăng cao không chỉ ảnh hưởng đến vận tải, mà còn trực tiếp đẩy giá thành sản xuất phân bón và hóa chất lên mức kỷ lục trong vòng 18 tháng qua.

Tại khu vực châu Á, các quốc gia phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu năng lượng như Thái Lan, Ấn Độ và Hàn Quốc đang đứng trước những thử thách lớn về cân đối vĩ mô.

Riêng đối với kinh tế Việt Nam, báo cáo từ VinaCapital ngày 5/3/2026 dự báo giá dầu leo thang có thể đẩy lạm phát CPI trong nước tăng từ mức 2,5% lên sát ngưỡng 4% trong những tháng tới. Tác động của thị trường năng lượng toàn cầu đang ngấm dần vào nền kinh tế nội địa thông qua hai kênh chính là giá xăng dầu thành phẩm và chi phí logistics.

Liên bộ Công Thương - Tài chính đã phải điều chỉnh giá xăng RON 95 tăng thêm 1.200 đồng/lít trong kỳ điều hành gần nhất để bám sát diễn biến giá thế giới. Điều này gây áp lực trực tiếp lên chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong bối cảnh Chính phủ đang đặt mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới mức 4,5% cho cả năm 2026.

Chi phí năng lượng tăng cao sẽ trực tiếp đẩy giá thành sản xuất phân bón và hóa chất lên mức kỷ lục trong vòng 18 tháng qua.

Dưới góc nhìn của các chuyên gia kinh tế tại Việt Nam, sự phụ thuộc vào nguồn cung xăng dầu nhập khẩu khiến nền kinh tế nước ta dễ tổn thương trước các cú sốc cung. Dù Việt Nam đã có những bước tiến trong việc phát triển năng lượng tái tạo, nhưng trong ngắn hạn, hóa thạch vẫn giữ vai trò xương sống cho hoạt động sản xuất công nghiệp và giao thông.

Việc giá dầu duy trì ở mức cao sẽ bào mòn lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là nhóm ngành sử dụng nhiều năng lượng như thép, xi măng và phân bón. Đồng thời, áp lực lạm phát nhập khẩu và chi phí vận tải biển tăng phi mã sẽ là thách thức lớn cho các doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam sang Mỹ và EU.

Để ứng phó với kịch bản giá dầu có thể vượt 150 USD/thùng, các chuyên gia khuyến nghị Chính phủ cần linh hoạt trong việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu và xem xét cắt giảm thêm các loại thuế, phí nếu cần thiết.

Đối với các doanh nghiệp, việc chủ động đàm phán lại các hợp đồng vận chuyển và đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu đầu vào là yêu cầu cấp thiết để tránh rơi vào tình trạng thua lỗ. Sự ổn định của thị trường năng lượng không chỉ là câu chuyện của riêng ngành dầu khí, mà là yếu tố then chốt để bảo vệ sức mua của người tiêu dùng và duy trì sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.