Tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 (VPSF) – Vòng địa phương Quảng Trị, ông Hoàng Bình Quân, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương, Chủ tịch Danh dự Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, dành phần lớn chia sẻ để nói về một từ khóa mà ông cho rằng doanh nghiệp không còn có thể né tránh: thay đổi.

Theo ông, thay đổi không phải là lựa chọn giữa “thích” hay “không thích”, mà đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp tồn tại trong một môi trường kinh doanh đang chuyển động rất nhanh.

Ông Hoàng Bình Quân, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương, Chủ tịch Danh dự Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam (Ảnh: Phan Chính)

“Thay đổi” không còn là lựa chọn

Sau khi lắng nghe các tham luận tại diễn đàn về chuỗi giá trị, thương mại điện tử và chuyển đổi số, ông Hoàng Bình Quân đặt ngược lại câu hỏi với cộng đồng doanh nghiệp: “Các bạn thấy mình có phải thay đổi không?”.

Câu trả lời, theo ông, gần như đã rõ. “Thay đổi và dám thay đổi” phải trở thành từ khóa mới của doanh nhân. Bởi nếu không thay đổi, doanh nghiệp không chỉ bỏ lỡ một cơ hội kinh doanh mà có thể bị loại khỏi chính chuỗi giá trị mà mình đang tham gia.

Ông lấy thương mại điện tử làm ví dụ. Không gian thương mại truyền thống đang thay đổi, trong khi các phương thức tiếp cận khách hàng, quan hệ giữa doanh nghiệp với người lao động cũng không còn giống trước.

Với người lao động, theo ông, mô hình “anh làm cho tôi, tôi trả tiền cho anh” đang dần được thay thế bằng cách tiếp cận mới, trong đó người lãnh đạo phải tạo được sự đồng hành, cùng chí hướng và cùng xây dựng một đội ngũ.

Trong chuỗi giá trị cũng vậy. Nếu doanh nghiệp vẫn giữ cách làm cũ và không tìm cách tham gia vào những chuỗi mới, “đoàn tàu cứ đi”, còn doanh nghiệp có nguy cơ đứng lại phía sau.

Từ câu chuyện thương mại điện tử, ông Hoàng Bình Quân đặc biệt lưu ý một điểm: chuyển đổi số không đồng nghĩa với số hóa.

“Số hóa cái cũ” chỉ là đưa những cách làm hiện tại lên môi trường số. Trong khi đó, chuyển đổi số đòi hỏi doanh nghiệp thay đổi phương thức quản trị để phù hợp với bối cảnh mới.

Theo ông, chuyển đổi số trước hết là câu chuyện về tư duy, sau đó mới đến công nghệ. Mỗi doanh nghiệp có thể có một lộ trình khác nhau, tùy quy mô, ngành nghề và điều kiện thực tế, nhưng điểm chung là phải thay đổi cách quản trị và cách vận hành.

Ông cho biết trong quá trình trao đổi với cộng đồng doanh nghiệp, các chuyên gia kinh tế và doanh nhân, ông nhận thấy một thực tế: nhiều người đã nhìn thấy yêu cầu phải thay đổi nhưng chưa thực sự quyết tâm.

Có doanh nhân biết thị trường đã khác, biết công nghệ đang thay đổi, nhưng vẫn muốn duy trì cách làm cũ vì cho rằng “buôn bán nhàng nhàng” vẫn có thể kiếm sống.

Với ông, nếu chỉ dừng ở mục tiêu kiếm tiền mà không xây dựng doanh nghiệp, không thay đổi phương thức quản trị và không thích ứng với thị trường, người kinh doanh khó có thể đi xa.

Các diễn giả tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 (VPSF) – Vòng địa phương Quảng Trị ngày 24/9/2026 (Ảnh: Phan Chính)

Bỏ tư duy “con sói đơn độc”

Một vấn đề khác được ông Hoàng Bình Quân nhấn mạnh là quy mô của cộng đồng doanh nghiệp địa phương.

Theo ông, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam, trong đó có doanh nghiệp Quảng Trị, vẫn thuộc nhóm nhỏ và siêu nhỏ. Đặc điểm phổ biến là quy mô nhỏ, quan hệ hẹp và hệ sinh thái ngắn.

Chính vì vậy, chuyển đổi số càng trở nên quan trọng. Khi doanh nghiệp tận dụng tốt công nghệ và xây dựng được chiến lược hệ sinh thái, ranh giới về quy mô địa lý có thể được mở rộng.

Một doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết chỉ bán hàng trong địa phương. Hàng hóa hoàn toàn có thể tiếp cận khách hàng ở những thị trường xa như châu Âu hay Bắc Mỹ nếu doanh nghiệp có sản phẩm, chiến lược và phương thức bán hàng phù hợp.

Nhưng để làm được điều đó, theo ông, doanh nghiệp cần từ bỏ một tư duy khác: tư duy “con sói đơn độc”.

Thay vào đó phải là tư duy hợp tác, cộng sinh và cùng phát triển. Ông Hoàng Bình Quân đưa ra một ví dụ gần gũi. Nếu hai người cùng trồng cam nhưng chỉ nghĩ đến việc cạnh tranh, thậm chí tìm cách nói xấu sản phẩm của nhau, cuối cùng cả hai đều có thể thiệt vì không tạo đủ sản lượng để hình thành một thị trường lớn.

Nếu cùng hợp tác, sản lượng được tập hợp lại, doanh nghiệp có thể có điều kiện đầu tư công nghệ, xây dựng nhà máy chế biến ngay tại địa phương và tạo ra chuỗi giá trị lớn hơn.

Khi đó, giá trị không chỉ nằm ở việc bán được nông sản. Nhà máy có thể tạo việc làm, hình thành thị trường dịch vụ, tạo thu nhập cho người dân và đóng góp trở lại cho địa phương.

Từ cạnh tranh một chiều sang hợp tác cùng phát triển, theo ông, là một thay đổi quan trọng trong tư duy kinh doanh hiện nay.

Ông Quân cũng nhắc tới thực tế có hàng chục vạn doanh nghiệp rút khỏi thị trường trong thời gian qua. Một bộ phận gặp khó khăn về vốn, khách hàng và thị trường; nhưng cũng có những doanh nghiệp nhận thấy mô hình của mình không còn phù hợp với thời cuộc nên lựa chọn rời thị trường.

Với cộng đồng doanh nghiệp Quảng Trị, ông cho rằng áp lực thay đổi càng rõ khi phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ. Đây không chỉ là câu chuyện phải “theo kịp” mà cần chủ động chuyển đổi, thậm chí đi trước trong một số lĩnh vực.

Khép lại chia sẻ, ông Hoàng Bình Quân nhắc lại câu chuyện 40 năm Đổi mới. Năm 1986, Việt Nam đứng trước yêu cầu phải thay đổi để mở ra một hướng phát triển mới.

Theo ông, tinh thần ấy vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay. Nếu trước đây thay đổi là điều kiện để mở cửa nền kinh tế, thì hôm nay doanh nghiệp cũng đứng trước một lựa chọn mang tính sống còn: thay đổi cách nghĩ, cách quản trị, cách hợp tác và cách tiếp cận thị trường.

“Không dám vươn mình” sẽ khiến doanh nghiệp khó bước lên một nấc thang phát triển mới. Còn dám thay đổi, theo thông điệp ông muốn gửi tới doanh nhân Quảng Trị, chính là cách để không bị bỏ lại khi “đoàn tàu” của nền kinh tế đang tiếp tục chạy về phía trước.