Thị trường năng lượng thế giới tính đến ngày 21/3/2026 vẫn đang trong trạng thái rung chấn mạnh sau khi dầu Brent phá vỡ các ngưỡng kháng cự quan trọng. Dù có sự hạ nhiệt nhẹ về mức 112 USD/thùng nhờ các động thái xả kho dự trữ chiến lược từ Mỹ, nhưng rủi ro gián đoạn thực tế tại "yết hầu" Hormuz vẫn duy trì áp lực cực lớn lên chi phí đầu vào toàn cầu.

Theo báo cáo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) công bố sáng 20/3, thế giới đang đối mặt với một "thời điểm Ukraine của châu Á", khi các quốc gia nhập khẩu dầu ròng phải gánh thêm mức chi phí ước tính khoảng 160 tỷ USD cho mỗi 10 USD tăng thêm trên mỗi thùng dầu.

Trên bình diện quốc tế, những quốc gia đang dẫn đầu về lộ trình Net Zero như các thành viên EU hay các nước Bắc Âu đang chịu tác động kép. Một mặt, giá nhiên liệu hóa thạch cao kỷ lục khiến các giải pháp điện gió, điện mặt trời và xe điện trở nên cạnh tranh hơn bao giờ hết về mặt kinh tế. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, lạm phát đình trệ (stagflation) và lãi suất cao đang làm tăng chi phí vốn cho các dự án hạ tầng xanh quy mô lớn.

Tại Anh, dữ liệu từ Ofgem cho thấy chi phí năng lượng hộ gia đình vào đầu năm 2026 đã cao hơn 14% so với giai đoạn trước năm 2022, buộc chính phủ phải cân đối giữa ngân sách trợ cấp an sinh và ngân sách đầu tư cho phi carbon hóa. Tình trạng này tạo ra sự phân hóa: các quốc gia có lưới điện linh hoạt sẽ bứt tốc, trong khi những nền kinh tế phụ thuộc vào khí đốt làm năng lượng chuyển đổi (như LNG) sẽ thấy lộ trình của mình bị đình trệ do giá khí cũng tăng vọt theo giá dầu.

Với nước ta, ảnh hưởng của cơn bão giá năng lượng lần này được nhìn nhận ở hai cấp độ trực tiếp và gián tiếp. Ở cấp độ quốc gia, áp lực lên cán cân thanh toán và an ninh năng lượng đang trở nên cấp thiết. Theo nghiên cứu từ SSI Research công bố ngày 20/3, mặc dù tỷ trọng chi phí năng lượng trên GDP đã giảm nhưng nền kinh tế vẫn chịu tổn thương lớn từ các cú sốc cung. Việc giá xăng dầu trong nước điều chỉnh tăng mạnh (với xăng RON 95-III chạm mức 30.690 đồng/lít theo kỳ điều hành ngày 19/3/2026) đã ngay lập tức đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp và công nghiệp nặng vào tình trạng báo động.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, thách thức lớn nhất là sự truyền dẫn giá vào chuỗi cung ứng. Các ngành sản xuất thâm dụng năng lượng như thép, xi măng và hóa chất đang phải đối mặt với bài toán sinh tồn khi giá nguyên liệu đầu vào và chi phí logistics đồng loạt tăng từ 15-20%. Một số doanh nghiệp xuất khẩu thậm chí phải đối mặt với nguy cơ mất đơn hàng do chi phí vận tải biển quốc tế tăng vọt.

Chuyên gia Dan Pickering từ Pickering Energy Partners nhấn mạnh rằng thế giới đang chuyển từ "vấn đề chuỗi cung ứng" sang "vấn đề nguồn cung thực sự", buộc các doanh nghiệp phải coi Net Zero là chiến lược để "tách rời" khỏi sự biến động của nhiên liệu hóa thạch.

Trong trung hạn, bối cảnh giá dầu duy trì ở mức cao có thể đẩy nhanh việc thực hiện Quy hoạch điện VIII, đặc biệt là các dự án năng lượng tái tạo tự sản tự tiêu. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng nếu không có sự hỗ trợ về cơ chế tài chính và hạ tầng lưới điện để hấp thụ nguồn năng lượng mới, các doanh nghiệp nội địa sẽ gặp khó khăn trong việc tự bơi qua "cơn bão giá" này để chạm tới mục tiêu xanh hóa vào cuối thập kỷ.