Một cuộc cách mạng năng lượng điện đã diễn ra, thúc đẩy bởi động lực khổng lồ từ bùng nổ phát triển Trí tuệ nhân tạo (AI). Cuộc chạy đua chuyển đổi xanh giờ đây đã trở thành một bài toán chiến lược, nơi mỗi đất nước chọn cho mình một thế mạnh riêng biệt để định đoạt vị thế trong nền kinh tế toàn cầu.

Thế giới đã chứng kiến Cuộc Cách mạng công nghệ điện năm 2025 làm nên lịch sử khi sản lượng điện gió và mặt trời lần đầu vượt qua than đốt. Kỳ tích này được thúc đẩy bởi dòng vốn 2,2 nghìn tỷ USD cho công nghệ sạch, cao gấp đôi nhiên liệu hóa thạch. Dòng tiền khổng lồ này đang len lỏi khắp thế giới, kiến tạo nên những hình mẫu đa dạng và biến công nghệ xanh thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi.

Trung Quốc - Siêu cường năng lượng điện

Trung Quốc vươn lên thành Siêu cường năng lượng điện (Electrostate) đầu tiên trên thế giới nhờ làm chủ hoàn toàn chuỗi công nghệ cốt lõi từ điện mặt trời, điện gió, pin lưu trữ đến xe điện. 

Thành tựu lớn nhất của Trung Quốc là phá vỡ định kiến tăng trưởng kinh tế phải đi liền với ô nhiễm. Phát thải CO2 của nước này giảm 1,6% trong quý 1/2025, bất chấp GDP và nhu cầu điện tăng mạnh. Chỉ riêng 2024, Trung Quốc đã lắp đặt 360 GW công suất điện gió và mặt trời, lớn hơn tổng công suất của tất cả các quốc gia khác cộng lại.

Người tiêu dùng Trung Quốc cũng chiếm tới 60% tổng doanh số xe điện toàn cầu. Các tập đoàn nội địa còn chi phối cả chuỗi cung ứng thế giới. Sự chuyển mình này đưa Trung Quốc vươn lên vị trí thứ 12 trong Chỉ số Chuyển đổi Năng lượng (ETI) năm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới.

Tây Ban Nha - mỏ vàng năng lượng mặt trời

Tận dụng số giờ nắng cao nhất châu Âu, quốc gia này đã tái cấu trúc toàn bộ thị trường năng lượng.

Đến cuối 2025, việc tối ưu hóa công suất điện mặt trời tạo ra hiện tượng tài chính chưa từng có: giá điện bán buôn chạm ngưỡng 0 đồng vào các khung giờ trưa. Nhờ nguồn năng lượng xanh dồi dào, Madrid đã cắt giảm tới 75% chi phí sản xuất điện từ nhiên liệu hóa thạch kể từ năm 2019.

Dư thừa điện năng giá rẻ biến Tây Ban Nha thành "thỏi nam châm" thu hút dòng vốn công nghệ cao. Các tập đoàn Mỹ ồ ạt đổ bộ vào bán đảo Iberia để xây dựng trung tâm dữ liệu AI, biến ánh nắng thành tài sản giá trị cao.

Ấn Độ - Ánh mặt trời lúc nửa đêm

Ấn Độ đối mặt bài toán năng lượng cho 1,4 tỷ dân và tình trạng ô nhiễm không khí tệ nhất thế giới. Lối thoát của họ là sự kết hợp giữa điện mặt trời và pin lưu trữ.

Tháng 10/2025, Ấn Độ tuyên bố ngừng xây dựng nhà máy nhiệt điện than mới. Quyết định này được hậu thuẫn bởi chi phí điện mặt trời giảm xuống chỉ còn 104 USD/MWh, thấp hơn nhiệt điện than và khí đốt nhập khẩu.

Tại các khu công nghiệp nặng, mô hình "Mặt trời lúc nửa đêm" được áp dụng. Điện mặt trời dư thừa ban ngày được tích trữ vào hệ thống pin khổng lồ và xả ra vào ban đêm. Ấn Độ chứng minh chuyển đổi xanh là lựa chọn kinh tế khôn ngoan cho các nước đang phát triển.

Nam Phi - Năng lượng xanh phi tập trung

Nam Phi là ví dụ điển hình cho cuộc cách mạng xanh tự phát. Trước tình trạng lưới điện quốc gia thường xuyên quá tải, hàng triệu hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ đã tự trang bị hệ thống điện mặt trời, biến mái nhà thành nhà máy điện siêu nhỏ. 

Tính đến giữa 2025, nhập khẩu tấm pin mặt trời của Nam Phi tăng vọt 60% chỉ trong 12 tháng. Chi phí công nghệ giảm sâu, người dân đã tự chủ an ninh năng lượng, vượt qua sự yếu kém của hạ tầng truyền thống.

Brazil - Gã khổng lồ năng lượng sinh học

Tại Nam Mỹ, Brazil nổi lên như một trường hợp đặc biệt. Vốn sở hữu lưới điện sạch bậc nhất thế giới nhờ thủy điện, Brazil tiếp tục giảm thiểu rủi ro hạn hán khi tập trung phát triển điện gió và mặt trời. Trong tháng 8/2025, hai nguồn năng lượng này đóng góp 1/3 tổng sản lượng điện quốc gia.

Điểm đặc biệt của Brazil là công nghiệp nhiên liệu sinh học. Hơn 80% ô tô mới bán ra tại đây là dòng "flex-fuel" chạy bằng ethanol từ bã mía. Sang 2026, Brazil tận dụng điện tái tạo giá rẻ để sản xuất hydro xanh - nhiên liệu không phát thải được mệnh danh là "dầu mỏ sạch" của thế kỷ 21. Hàng tỷ USD từ châu Âu đang đổ vào các siêu cảng biển của Brazil để xây dựng tổ hợp hóa lỏng hydro, đưa nước này gia nhập nhóm siêu cường xuất khẩu năng lượng sạch.

Việt Nam - Mắt xích công nghệ 

Việt Nam đang bứt tốc trở thành hình mẫu kinh tế xanh tiêu biểu tại Đông Nam Á. Không chỉ là "công xưởng" xuất khẩu pin mặt trời và linh kiện bán dẫn công nghệ cao, Việt Nam đặt mục tiêu tham vọng nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên 30,9 - 39,2% vào năm 2030, hướng tới 67,5 - 71,5% vào năm 2050.

Bên cạnh đó, nước ta cũng đã giải quyết nút thắt cơ chế Mua bán điện trực tiếp (DPPA), mở đường cho các khu công nghiệp sản xuất bền vững. Điển hình là nhà máy trung hòa carbon trị giá hơn một tỷ USD của tập đoàn Lego tại Bình Dương. Đó là chưa kể nỗ lực thúc đẩy cách mạng giao thông điện và chuẩn bị cho sàn giao dịch carbon, biến mỗi héc ta rừng hay đất trồng nông sản thành tài sản “xanh” có thể giao dịch xuyên biên giới.  

Xu hướng 2025 cho thấy một sự thật không thể chối cãi: bước sang năm 2026, chuyển đổi xanh sẽ không còn là lựa chọn mang tính hình thức, mà chính thức trở thành mệnh lệnh kinh tế sống còn. Nền móng cách mạng năng lượng điện 2025 sẽ là bệ phóng cho cuộc cạnh tranh địa chính trị mới trong 2026, nơi các nguồn nguyên liệu phục vụ cho năng lượng tái tạo sẽ trở thành then chốt. Khi đó, tâm điểm tranh chấp sẽ dịch chuyển từ các giếng dầu sang các mỏ khoáng sản thiết yếu cho năng lượng tái tạo như lithium, coban và đất hiếm. 

Hệ quả tất yếu là khoảng cách thịnh vượng giữa những nền kinh tế làm chủ công nghệ xanh và những quốc gia chậm chân sẽ ngày càng bị nới rộng. Trong trật tự thế giới mới này, ai nắm giữ chìa khóa công nghệ bền vững thì sẽ làm chủ tương lai.