Chuyển đổi xanh - một cuộc cách mạng cải tổ toàn diện nền kinh tế thế giới, chuyển từ xu hướng thâm dụng các nguồn tài nguyên sang hướng phát triển bền vững, vận dụng các loại năng lượng tái tạo và các công nghệ thân thiện với môi trường. Trong những ngày đầu, giấc mơ chuyển đổi xanh đã từng được nhắc đến bằng giọng điệu e dè, đầy rẫy những hoài nghi, đối mặt với vô vàn cảnh báo bi quan về tình trạng môi trường. Nhưng bước chân vào 2026, bức tranh chuyển đổi xanh khoác lên mình một không khí đầy hứng khởi. 

Lớp màu nền của không khí đó là những thành tựu đã đạt được trong năm 2025, thời điểm nhân loại chứng kiến cuộc “Cách mạng công nghệ điện” (Electrotech evolution) - một cuộc trỗi dậy mạnh mẽ của các loại công nghệ cùng với cơ sở hạ tầng góp phần biến năng lượng điện thành động lực lớn nhất đằng sau tăng trưởng ngành năng lượng thế giới.

Sức bật của cách mạng năng lượng

Đáng chú ý nhất, năng lượng mặt trời và năng lượng gió không những bắt kịp mà còn vượt qua nhu cầu tăng trưởng toàn cầu, báo hiệu xu hướng năng lượng sạch đang trên đà tăng tốc. Theo dữ liệu của Ember, hai loại năng lượng xanh này đã thỏa mãn 17.6% trong tổng nhu cầu tiêu thụ của toàn thế giới chỉ trong ba quý đầu tiên của 2025. Đây cũng là lần đầu tiên các loại năng lượng xanh, bao gồm mặt trời, gió, thủy điện và các nguồn nhỏ hơn như địa nhiệt điện, đã tạo ra năng lượng nhiều hơn than.

Riêng năng lượng mặt trời đã có mức tăng trưởng trong 2025 cao gấp ba lần so với các loại năng lượng khác - ấn định vai trò chủ đạo của loại năng lượng này trong cuộc tái tạo hệ thống năng lượng thế giới. Sự tiến bộ vượt bậc trong công nghệ sản xuất đã cho ra những tấm pin mặt trời với hiệu suất liên tiếp phá kỷ lục. Chúng được lắp đặt từ những mái nhà ở ngoại ô Berlin (Đức) cho đến những trang trại nắng gió tại Ninh Thuận (Việt Nam), tạo nên một mạng lưới năng lượng phi tập trung đầy sức sống.

Năng lượng mặt trời còn len lỏi vào cả những vùng kinh tế vốn chậm trễ hơn như châu Phi, với số lượng tấm năng lượng mặt trời nhập khẩu tăng 60% trong khoảng thời gian 12 tháng, tính đến tháng 6/2025. Đặc biệt, các quốc gia Trung Âu gây ngạc nhiên khi ghi nhận mức phát triển năng lượng mặt trời ấn tượng, vượt qua cả các quốc gia khối EU khác. 40% năng lượng điện tại Hungary nay đến từ năng lượng mặt trời, trong khi Ba Lan và Cộng hòa Séc cũng đạt sản lượng kỷ lục.

Tại châu Mỹ, trong tháng 8/2025, gió và năng lượng mặt trời đã đóng góp ⅓ tổng sản lượng điện tại Brazil. Ở Tây Ban Nha, năng lượng xanh đã giúp cắt giảm giá sản xuất năng lượng hóa thạch xuống 75%, tính từ 2019. Nối bước, năng lượng mặt trời đã trở thành nguồn năng lượng lớn nhất cho tiểu bang California, Mỹ.

Thế nhưng, ngôi sao lớn nhất của công cuộc cách mạng năng lượng xanh 2025 là Trung Quốc. Quốc gia này nổi lên thành cường quốc điện, hay còn gọi là Electrostate, đầu tiên trên thế giới.

Thành tích này đến từ khả năng làm chủ hoàn toàn chuỗi công nghệ điện “electrotech” - bao gồm điện mặt trời, điện gió, pin lưu trữ và xe điện. Trung Quốc đã chiếm hơn nửa lượng lắp đặt pin mặt trời toàn cầu và chiếm 60% doanh số xe điện, cũng như hai phần ba mức tăng trưởng nhu cầu điện của thế giới kể từ 2019.

Thành tựu mang tính lịch sử nhất của Trung Quốc trong giai đoạn 2025 là việc phá vỡ mối liên kết truyền thống giữa tăng trưởng kinh tế và ô nhiễm môi trường. Lần đầu tiên, lượng phát thải CO2 của Trung Quốc đã ghi nhận mức giảm 1,6% trong quý 1/2025, ngay cả khi nhu cầu tiêu thụ điện vẫn tăng mạnh. Sự chuyển mình mạnh mẽ này đã đưa Trung Quốc vươn lên vị trí thứ 12 trong Chỉ số Chuyển đổi Năng lượng (ETI) năm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, thứ hạng cao nhất từ trước đến nay của quốc gia này. 

Bên cạnh sức bật của cách mạng năng lượng, chuyển đổi xanh cũng đã nhào nặn các ngành sản xuất và công nghiệp nặng. Theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), các ngành công nghiệp cốt lõi như thép, xi măng, nhôm và hóa chất - vốn chiếm tới 40% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu - đang bước vào giai đoạn chuyển mình ngoạn mục. Các giải pháp chuyển đổi xanh đã bước ra từ bản vẽ thiết kế để trở thành hiện thực, trong đó nổi bật nhất là  công nghệ hydro xanh thay thế than cốc trong luyện thép và khả năng thu giữ khí thải carbon trong sản xuất xi măng. Nhìn chung, các giải pháp bền vững đã có thể giải quyết một nửa lượng phát thải công nghiệp so với trước kia.

Kỷ nguyên xanh: Khi dòng tiền thông minh chọn sự bền vững
Chính nhờ những “lợi tức xanh” đó, 2026 hứa hẹn sẽ là năm của cuộc dịch chuyển dòng vốn lớn nhất trong lịch sử kinh tế hiện đại, với đồng tiền tư nhân lẫn chính phủ đổ dồn vào các ngành công nghệ xanh - một xu hướng mà các nhà quan sát gọi là “Sự thức tỉnh của dòng tiền thông minh”. 

Theo các báo cáo tổng kết năm tài khóa 2025, tổng đầu tư toàn cầu cho các công nghệ năng lượng sạch, bao gồm năng lượng tái tạo, xe điện, và mạng lưới điện thông minh, đã chạm ngưỡng xấp xỉ 2,2 nghìn tỷ USD. Con số này đánh dấu một sự kiện lịch sử, khi nó vượt gấp đôi số tiền đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch. Điều này khẳng định một thực tế rằng thị trường đầu tư đã trở nên tự tin hơn nhiều vào triển vọng của công nghệ xanh. 

Tuy công cuộc chuyển đổi xanh đã đạt được những thành tựu rực rỡ, chúng ta sẽ phải đối đầu với nhiều bài toán hóc búa trong năm 2026. Một trong số đó là “cơn sốt” cho các khoáng sản thiết yếu sử dụng trong sản xuất pin, như lithium, coban và đất hiếm. Dữ liệu từ WEF và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy nhu cầu cho các nguyên liệu này sẽ tăng gấp ba lần trong 2030, và gấp bốn lần trong 2040 để thế giới đạt mục tiêu khí thải bằng không. Tâm điểm của sự chú ý sẽ hướng về châu Phi, nơi có gần 30% trữ lượng khoáng sản thế giới. 

Trong tình hình thế giới hiện tồn tại rất nhiều tranh chấp địa chính trị, công cuộc chuyển đổi xanh đang gặp nhiều rào cản thuế quan giữa các cường quốc nhằm bảo vệ sản xuất nội địa, khiến dòng chảy công nghệ và vốn đôi khi bị nghẽn lại. Dòng tiền đầu tư vào chuyển đổi xanh hiện rất mất cân bằng, với các nền kinh tế phát triển nhận hầu hết vốn và công nghệ. Trong khi các quốc gia đang phát triển bị bỏ lại đằng sau. Nhưng cũng chính vì vậy, các nhà đầu tư có thể tìm kiếm các cơ hội có biên độ lợi nhuận tiềm năng cao nhất, hứa hẹn kích hoạt một làn sóng tài chính để khơi thông dòng chảy này.

Một vấn đề nổi cộm khác trong 2026 sẽ là sự phát triển của công nghệ trí thông minh nhân tạo AI, vốn được xem là then chốt cho cách mạng công nghệ toàn thế giới. Nhưng các trung tâm dữ liệu khổng lồ phục vụ AI lại đang tiêu thụ điện năng ngang với một thành phố hiện đại, tạo áp lực khổng lồ lên mạng lưới điện. Báo cáo phân tích của Ember tại Đông Nam Á cho thấy các trung tâm dữ liệu có thể chiếm 2-30% nhu cầu điện quốc gia vào năm 2030. Lấy Malaysia làm ví dụ, lượng khí thải nước này có thể tăng gấp 7 lần khi họ chỉ dựa vào điện hóa thạch để đáp ứng nhu cầu AI, trong khi có tới 30% nhu cầu này có thể được bồi đắp bằng năng lượng mặt trời và gió. Điều này cho thấy cuộc đua AI cũng chính là cuộc đua phát triển công nghệ năng lượng và mạng lưới cơ sở hạ tầng điện.

Trong dòng chảy đó, Việt Nam cũng đang nổi lên như một điểm sáng đầy tiềm năng trong khu vực. Với cam kết mạnh mẽ về mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050, Việt Nam đã và đang biến những thách thức thành cơ hội để thu hút dòng vốn đầu tư. Mặt khác, nền nông nghiệp Việt Nam đang thực hiện cuộc 'lột xác' ngoạn mục với mô hình canh tác lúa phát thải thấp và kết hợp điện mặt trời nông nghiệp. 

Nước ta cũng đang nỗ lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng linh kiện bán dẫn và năng lượng sạch toàn cầu, không chỉ giúp nâng cao vị thế quốc gia mà còn tạo ra hàng ngàn việc làm mới cho người lao động. Không khí xuân 2026 tại các khu công nghiệp từ Bắc vào Nam đang nhộn nhịp hơn bao giờ hết với sự hiện diện của những nhà máy công nghệ cao, vận hành hoàn toàn bằng năng lượng sạch, đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe nhất của thị trường quốc tế.

Tất nhiên, con đường phía trước vẫn còn đó những khoảng trống cần lấp đầy, đặc biệt là nhu cầu hiện đại hóa cơ sở hạ tầng và hoàn thiện thể chế. Nhưng với mỗi thử thách ta vượt qua lại tạo một nền móng bền vững để Việt Nam trở thành một quốc gia hiện đại và xanh hơn bao giờ hết.