Căng thẳng địa chính trị đã bước sang giai đoạn leo thang nguy hiểm khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/3/26 tuyên bố quân đội nước này vừa thực hiện các hoạt động quân sự nhắm vào loạt mục tiêu chiến lược trên đảo Kharg. Đây là nút thắt năng lượng trọng yếu, chịu trách nhiệm xử lý từ 85% đến 90% tổng lượng dầu thô xuất khẩu của Iran ra thị trường quốc tế.

Mặc dù giới chức Washington khẳng định các cuộc tấn công chưa trực tiếp nhắm vào hạ tầng khai thác và xử lý dầu mỏ, song ông Trump đã đưa ra cảnh báo đanh thép về việc sẽ lập tức tái cân nhắc mục tiêu nếu Tehran tiếp tục có các động thái cản trở tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.

Ngay sau đó, giá dầu thô Brent tăng vọt lên mức 103,45 USD mỗi thùng, đánh dấu đỉnh cao mới kể từ tháng 8/2022. Việc đảo Kharg, cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng nằm trong khu vực xung đột đã khiến tâm lý thị trường rơi vào trạng thái báo động đỏ, buộc các nhà giao dịch phải định giá lại rủi ro thiếu hụt nguồn cung tức thời.

Trên bình diện quốc tế, mối lo ngại lớn nhất hiện nay là nguy cơ phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz. Đây là tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển khoảng 20% tổng lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo một "cú sốc cung ứng lớn nhất lịch sử" và dự báo sản lượng dầu toàn cầu có thể sụt giảm tới 8 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 3 này. Hiện tại, chi phí bảo hiểm cho các tàu dầu đi qua vùng Vịnh đã tăng vọt, trong khi nhiều hãng vận tải bắt đầu tìm kiếm lộ trình thay thế dài hơn quanh mũi Hảo Vọng.

Các chuyên gia hàng đầu từ Goldman Sachs nhận định rằng nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa trong một tháng mà không có các biện pháp bù đắp, giá dầu có thể tăng thêm 15 USD mỗi thùng. Trong kịch bản xấu nhất khi dòng chảy năng lượng bị gián đoạn kéo dài suốt tháng 3, các nhà phân tích dự báo giá dầu có thể vượt qua mức đỉnh lịch sử 147 USD thiết lập vào năm 2008.

Chuyên gia kinh tế Fatih Birol từ IEA cũng nhấn mạnh rằng chiến tranh tại Trung Đông đang tạo ra sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Hệ lụy từ mức giá 103 USD đang tạo ra hiệu ứng domino lên nền kinh tế toàn cầu. Lạm phát, vốn đang có dấu hiệu đi ngang tại các nước phương Tây, nay đối mặt với nguy cơ bùng phát trở lại. Chuyên gia từ JP Morgan cảnh báo rằng nếu tình trạng này kéo dài, xác suất xảy ra suy thoái kinh tế sẽ tăng cao do chi phí năng lượng ăn mòn sức mua của người tiêu dùng.

Các ngân hàng trung ương lớn như Fed hay ECB đứng trước bài toán khó khi đà tăng của giá dầu có thể buộc họ phải duy trì lãi suất cao hơn trong thời gian dài hơn để kiềm chế lạm phát.

Đối với thị trường chứng khoán, nhóm cổ phiếu dầu khí đang đứng trước ba kịch bản phản ứng rõ rệt dựa trên tính chất hoạt động của từng doanh nghiệp. Kịch bản lạc quan nhất thuộc về các doanh nghiệp thượng nguồn, vốn có mối tương quan thuận chiều mạnh nhất với giá dầu thô. Dòng tiền thông minh có xu hướng đổ vào nhóm này để phòng vệ rủi ro lạm phát, giúp giá cổ phiếu thường tăng nhanh hơn đà tăng của dầu thô.

Ngược lại, nhóm hạ nguồn đối mặt với kịch bản tiêu cực do giá vốn đầu vào tăng đột ngột, gây co hẹp biên lợi nhuận. Kịch bản thứ ba dành cho nhóm dịch vụ dầu khí, nơi sự hưởng lợi có độ trễ nhất định, phụ thuộc vào việc liệu mức giá trên 100 USD có được duy trì đủ lâu để các chủ đầu tư tái khởi động các dự án thăm dò dài hạn hay không.

Với nước ta, tác động từ thị trường thế giới đã ngay lập tức gây áp lực lên giá xăng dầu và tâm lý nhà đầu tư chứng khoán nội địa. Mặc dù các cơ quan quản lý nỗ lực sử dụng Quỹ Bình ổn giá để giảm sốc trong kỳ điều hành mới nhất, nhưng áp lực điều chỉnh tăng vẫn hiện hữu. Nhóm cổ phiếu năng lượng tại sàn HOSE và HNX ghi nhận sự phân hóa mạnh, phản ánh sự thận trọng của nhà đầu tư trước rủi ro chi phí vận tải và sản xuất tăng cao sẽ ăn mòn lợi nhuận của nhiều ngành công nghiệp.

Các chuyên gia kinh tế nhận định việc giá dầu duy trì trên mốc 100 USD sẽ là thử thách lớn cho mục tiêu kiểm soát CPI và ổn định kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong giai đoạn then chốt của quý 1 năm 2026.