Góc chợ, kệ siêu thị cho đến từng bữa ăn gia đình tại Mỹ đang chịu áp lực tăng giá dồn dập khi các mức thuế quan mới chính thức bủa vây hàng hóa nhập khẩu. Cuộc nổi dậy pháp lý của 25 tiểu bang không chỉ là đòn phản công chính trị, mà còn là tiếng nói phản ứng của hàng triệu người tiêu dùng và doanh nghiệp nhỏ đang gánh hậu quả.

Đơn kiện tập thể do liên minh 25 tiểu bang nộp lên Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ (CIT - U.S. Court of International Trade) vào ngày 3/8/2026, phản đối việc chính quyền áp thuế từ 10% đến 12,5% lên hàng hóa đến từ 60 đối tác thương mại. Nhóm đối tác này chiếm tới 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ, khiến gánh nặng chi phí lập tức đè nặng lên các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu và nguyên liệu sản xuất, khiến chi phí sinh hoạt của người dân Mỹ vốn đang căng thẳng vì lạm phát lại tiếp tục leo thang.

Để thay thế các biện pháp thuế quan từng bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ vào tháng 2, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã kích hoạt Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 với lý do chống lao động cưỡng bức. Tuy nhiên, cuộc điều tra bao trùm 59 quốc gia cùng Liên minh Châu Âu (EU) chỉ diễn ra trong vỏn vẹn hai tháng rưỡi thay vì kéo dài hơn một năm theo quy trình thông thường. Tổng chưởng lý bang New York, bà Letitia James, khẳng định việc sử dụng cớ lao động cưỡng bức chỉ là bình phong nhằm tiếp tục thu thuế trái phép từ người dân.

Đơn kiện nộp lên Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ khẳng định quy trình này là tùy tiện và hoàn toàn mang tính chống chế.

Làn sóng khiếu kiện lần này quy tụ sự tham gia của hàng loạt chính quyền tiểu bang cùng nhiều doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ như công ty nhập khẩu Burlap and Barrel Inc. hay đại lý Collective Horology LLC. Thống đốc bang New York, bà Kathy Hochul, chỉ ra rằng mức thuế mới thực chất là một khoản chi phí ẩn gián tiếp thu từ túi tiền của các gia đình lao động bình thường. Khi rào cản thuế quan bao trùm gần như toàn bộ lượng hàng nhập khẩu, các cửa hàng bán lẻ và xưởng sản xuất nhỏ không còn dư địa để hấp thụ chi phí, buộc phải tăng giá bán hoặc đối mặt với nguy cơ phá sản.

Tổng chưởng lý bang Oregon, ông Dan Rayfield, cho biết đây là lần thứ ba bang của ông phải đệ đơn kiện để bảo vệ các doanh nghiệp địa phương khỏi làn sóng hỗn loạn mới do chính sách thuế gây ra.

Làn sóng khiếu kiện diện rộng này cho thấy sự bất ổn sâu sắc trong chính sách thương mại của Mỹ, đồng thời gióng lên hồi chuông cảnh báo trực diện cho các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như dệt may, da giày, gỗ và điện tử.

Việc USTR sử dụng tiêu chí lao động cưỡng bức làm cái cớ pháp lý để áp thuế diện rộng cho thấy tiêu chuẩn kỹ thuật và trách nhiệm xã hội đang bị biến thành công cụ bảo hộ thương mại hàng đầu. Nếu không chứng minh được tính minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguồn gốc nguyên liệu thô đến điều kiện sử dụng lao động tại nhà máy, hàng hóa Việt Nam rất dễ rơi vào tầm ngắm bị tính thuế bổ sung hoặc ngăn chặn tại cửa khẩu.

Bên cạnh rủi ro bị vạ lây về thuế quan, biến động pháp lý tại Mỹ còn buộc các doanh nghiệp trong nước phải đối mặt với bài toán chi phí tuân thủ gia tăng. Việc các bang khởi kiện chính quyền liên bang khiến chính sách thương mại Mỹ rơi vào trạng thái biến động khó lường, gây gián đoạn kế hoạch giao hàng và làm tăng rủi ro hợp đồng cho các nhà xuất khẩu Việt Nam.

Để bảo vệ thị phần tại thị trường chiếm tỷ trọng lớn này, các doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế giá rẻ, mà bắt buộc phải chủ động rà soát, số hóa hồ sơ truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa điều kiện lao động theo các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe nhất ngay từ thời điểm này.