Trái ngược với xu hướng gia tăng mạnh mẽ của nguồn vốn cá nhân, tiền gửi của các tổ chức kinh tế và doanh nghiệp lại ghi nhận mức giảm nhẹ, đạt khoảng 6,24 triệu tỷ đồng. Mặc dù vậy, nhờ dòng tiền dân cư bứt phá, tổng tiền gửi toàn hệ thống tổ chức tín dụng vẫn vượt xấp xỉ mốc 20,5 triệu tỷ đồng.

Sức hút từ đợt đua lãi suất huy động và tâm lý phòng thủ

Đà tăng trưởng kỷ lục của tiền gửi cá nhân diễn ra trong bối cảnh mặt bằng lãi suất tiết kiệm trên thị trường liên tục nhích lên. Theo báo cáo kinh tế - xã hội của Bộ Tài chính, bên cạnh mức lãi suất niêm yết được điều chỉnh tăng 1 - 1,5% so với đầu năm, lãi suất huy động thực tế kỳ hạn 12 tháng tại nhiều ngân hàng thương mại cổ phần vào thời điểm cuối tháng 7 đã dao động trong khoảng 8,8 - 9,5%/năm. Cuộc đua tăng lãi suất kèm các chính sách ưu đãi, khuyến mại từ các nhà băng đã biến tiền gửi ngân hàng thành kênh đầu tư có lợi suất thực dương đầy hấp dẫn.

Bên cạnh yếu tố lãi suất, sự chững lại hoặc biến động khó lường của các kênh đầu tư khác cũng thúc đẩy dòng tiền quay về "vịnh tránh bão" ngân hàng. Thị trường bất động sản chưa phục hồi toàn diện, thị trường chứng khoán xuất hiện các phiên rung lắc, còn giá vàng biến động thất thường khiến người dân ưu tiên chọn gửi tiết kiệm để bảo toàn vốn và thu về dòng tiền ổn định.

Mất cân đối tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động vốn

Lý giải về nguyên nhân khiến các ngân hàng phải liên tục nâng lãi suất để hút vốn, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, nhận định trên báo Công Thương rằng, việc lãi suất nhích tăng có liên quan trực tiếp đến nhu cầu vốn của nền kinh tế. Khi tăng trưởng kinh tế ở mức cao, nhu cầu vốn đối ứng từ các tổ chức tín dụng gia tăng mạnh mẽ. Tín dụng tăng nhanh buộc các nhà băng phải nâng mặt bằng lãi suất huy động để thu hút tiền gửi. Ngoài ra, trong bối cảnh các kênh đầu tư như vàng, chứng khoán, bất động sản luôn sẵn sàng hút dòng tiền, nếu lãi suất tiết kiệm không đủ sức hấp dẫn thì tiền gửi sẽ lập tức dịch chuyển.

Thực tế dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy, tính đến cuối tháng 8, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã đạt khoảng 20,5 triệu tỷ đồng, tăng 10,24% so với cuối năm trước. Tốc độ tăng trưởng tín dụng vượt trội so với tốc độ tăng trưởng nguồn vốn huy động đã tạo ra khoảng chênh lệch hơn 1,5 triệu tỷ đồng. Áp lực thanh khoản ngắn hạn cùng nhu cầu đáp ứng các tỷ lệ an toàn vốn buộc các ngân hàng phải cạnh tranh gay gắt để giữ chân và thu hút dòng tiền gửi dân cư.

Xu hướng dòng tiền và mặt bằng lãi suất sẽ thế nào?

Nhiều chuyên gia tài chính nhận định, trong những tháng cuối năm, tiền gửi dân cư nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao và có thể thiết lập thêm các mốc kỷ lục mới. Nhu cầu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng vào mùa cao điểm lễ, Tết sẽ tiếp tục thúc đẩy các ngân hàng duy trì mặt bằng lãi suất huy động ở mức cao hoặc điều chỉnh tăng nhẹ tại một số kỳ hạn.

Dù thanh khoản hệ thống đã có dấu hiệu cải thiện nhờ sự can thiệp và điều tiết linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước, mặt bằng lãi suất tiết kiệm được đánh giá khó có thể giảm sâu trong ngắn hạn. Áp lực từ tỷ giá, lạm phát mục tiêu cùng cầu tín dụng cao sẽ là những yếu tố định hình thị trường tiền tệ. Việc dòng vốn tiền gửi tiếp tục chảy mạnh vào hệ thống ngân hàng vừa giúp các tổ chức tín dụng chủ động nguồn vốn ứng cho nền kinh tế, vừa đặt ra bài toán tối ưu hóa chi phí vốn để đảm bảo khả năng cung ứng tín dụng với lãi suất cho vay hợp lý cho doanh nghiệp.