Bài 1: Startup Suno và bước ngoặt bình dân hóa ngành âm nhạc

Bão tố pháp lý từ Big Three

Tháng 6/2024, Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Mỹ (RIAA - Recording Industry Association of America), đại diện cho ba tập đoàn đĩa hát chiếm hơn 75% thị phần toàn cầu là Universal Music Group (UMG), Sony Music Entertainment (Sony) và Warner Music Group (WMG), đồng loạt nộp đơn kiện Suno lên tòa án liên bang Mỹ.

Các hãng đĩa cáo buộc Suno vi phạm bản quyền ở quy mô công nghiệp khi tự ý sử dụng hàng triệu bản ghi âm được bảo hộ để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mà không xin phép hay chi trả tiền cấp phép.

Ông Mitch Glazier, Chủ tịch kiêm CEO của RIAA, tuyên bố việc sao chép di sản nghệ thuật suốt 75 năm qua để thương mại hóa một sản phẩm cạnh tranh trực tiếp là hành vi xâm phạm nghiêm trọng, làm tổn hại đến sinh kế của giới nghệ sĩ.

Đứng trước các cáo buộc pháp lý nặng nề, Suno lựa chọn chiến lược tự vệ dựa trên học thuyết "sử dụng hợp lý" (Fair Use) thuộc Luật Sở hữu trí tuệ Mỹ.

Giám đốc điều hành Suno, Mikey Shulman, khẳng định hệ thống AI của hãng không sao chép nguyên bản, mà học hỏi các quy luật âm nhạc để tạo ra các tác phẩm hoàn toàn mới mang tính chuyển đổi.

Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý tỏ ra hoài nghi về khả năng thắng thế của Suno tại tòa án.

Giáo sư Edward Lee, chuyên gia luật sở hữu trí tuệ tại Đại học IIT Chicago-Kent, nhận định rằng sau tiền lệ của Tòa án Tối cao Mỹ trong vụ kiện Warhol v. Goldsmith, ranh giới của học thuyết "sử dụng hợp lý" đã bị thắt chặt đáng kể. Khi một sản phẩm AI tạo ra có khả năng thay thế trực tiếp sản phẩm gốc trên thị trường thương mại, lập luận Fair Use sẽ mất đi điểm tựa pháp lý vững chắc.

Bước ngoặt rạn nứt chiến lược

Giữa lúc vụ kiện đang ở giai đoạn căng thẳng, liên minh "Big Three" bất ngờ xuất hiện vết nứt lớn. Cuối năm 2025, Warner Music Group - tập đoàn nắm giữ khoảng 16% thị phần âm nhạc toàn cầu - đã quyết định rút khỏi đơn kiện và ký kết thỏa thuận hợp tác thương mại lịch sử với Suno.

Dưới sự dẫn dắt của Giám đốc điều hành Robert Kyncl, người từng có nhiều năm quản lý tại YouTube và Netflix, WMG chọn chiến lược "kiện để đàm phán" (litigate to negotiate).

Thay vì tiêu tốn hàng chục triệu USD cho các vụ kiện kéo dài nhiều năm mà kết quả không thể đảo ngược xu thế công nghệ, WMG đồng ý cấp phép kho bản ghi âm cho Suno đổi lấy cơ chế chia sẻ doanh thu và thiết lập tính năng kiểm soát cho phép nghệ sĩ tự nguyện tham gia (Opt-in) hoặc rút khỏi (Opt-out) dữ liệu huấn luyện AI.

Sự rạn nứt chiến lược giữa các tập đoàn âm nhạc cho thấy mô hình bảo hộ bản quyền truyền thống đang buộc phải thích nghi với nền kinh tế sáng tạo mới. Việc Warner Music chấp nhận mở cửa kho nhạc tạo tiền lệ quan trọng, biến nguy cơ vi phạm bản quyền thành một dòng doanh thu thương mại hóa có cấp phép.

Ở nước ta, cuộc chiến bản quyền AI cũng đang đặt ra thách thức trực tiếp cho Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC) và cộng đồng sáng tác nội địa.

Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành của Việt Nam chưa có quy định cụ thể về việc truy thu phí bản quyền đối với dữ liệu đầu vào (input data) dùng để huấn luyện AI. Điều này tạo ra khoảng trống pháp lý lớn, khiến các nghệ sĩ Việt Nam đối mặt với nguy cơ bị khai thác tác phẩm miễn phí trên các nền tảng tạo nhạc tự động.

Bước đi hòa giải của Warner Music đã giúp Suno giải tỏa một phần áp lực sinh tồn và củng cố vị thế của một startup 5,4 tỷ USD. Thế nhưng, khi rào cản công nghệ bị xóa bỏ và hàng triệu ca khúc AI đổ bộ lên các nền tảng phát trực tuyến mỗi ngày, một cuộc khủng hoảng mới lại mở ra đối với chính giá trị của âm nhạc thực thụ.

Bài 3: Kỷ nguyên âm nhạc vô tận và bài toán sinh tồn của nghệ sĩ

Khi nhạc AI chiếm hơn nửa lượng tải lên các nền tảng phát trực tuyến, đẩy nghệ sĩ chuyên nghiệp vào cuộc chiến bảo vệ giá trị cốt lõi. Sự xuất hiện của hàng triệu bản ghi tự động mỗi ngày đang buộc toàn bộ hệ sinh thái âm nhạc phải định nghĩa lại khái niệm về quyền tác giả.