Áp lực đầu ra và điểm nghẽn về vốn

Năm 2025 và giai đoạn chuyển tiếp đầu năm 2026 đánh dấu những bước ngoặt lịch sử của kinh tế Việt Nam. Với sự ra đời của Nghị quyết 68, kinh tế tư nhân được xác định là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, theo đó triết lý lập pháp cũng hướng đến việc thúc đẩy sự phát triển khu vực kinh tế này một cách mạnh mẽ.

Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam 2025 vừa được VCCI công bố cho thấy đây là khu vực kinh tế "đông nhưng nhỏ", xét về quy mô bình quân và mức độ tích luỹ vốn hạn chế hơn nhiều so với khu vực doanh nghiệp khác, ngoài ra môi trường hoạt động nhiều thách thức và rào cản, khiến các doanh nghiệp phải đối mặt với những áp lực mang tính hệ thống.

Thách thức nổi bật trong năm 2025 với các doanh nghiệp tư nhân là khó khăn trong tìm kiếm khách hàng và phát triển thị trường trước bối cảnh vĩ mô biến động nhanh và khó lường; trong khi đó chi phí đầu vào chịu sức ép từ giá năng lượng, logistics. Thống kê cho thấy, 66,4% trong nhóm doanh nghiệp xuất nhập khẩu gặp thách thức trong tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm, trong khi đó nhóm không có hoạt động xuất nhập khẩu, con số này là 59%. 

Tại thị trường nội địa, dù không chịu tác động nhiều từ yếu tố quốc tế, các doanh nghiệp cũng không dễ dàng hơn, tỷ lệ gặp khó khăn này dao động ở mức cao từ 47 - 60%, tập trung ở các ngành công nghiệp chế tạo, dịch vụ - thương mại, nông, lâm, thủy sản. 

"Khó khăn trong tìm kiếm khách hàng xuất hiện trên diện rộng, ở hầu hết các ngành kinh tế", VCCI cho biết. Các chính sách hỗ trợ hiện nay đã bước đầu bao gồm cả ngắn hạn (giảm chi phí), trung hạn (kết nối thị trường) và dài hạn (tận dụng FTA) tuy nhiên hiệu quả triển khai còn hạn chế, đặc biệt ở khâu tiếp cận và phổ biến đến doanh nghiệp.

Tiếp cận vốn cũng là một điểm nghẽn mang tính cấu trúc của khối doanh nghiệp tư nhân. Con số thống kê cho thấy, 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu không có tài sản đảm bảo; 54,2% cho biết khó vay vốn nếu không có tài sản thế chấp. Ngoài ra, 56,3% cho rằng lãi suất và điều kiện vay vốn đối khó khăn hơn so với doanh nghiệp nhà nước và 46,1% phản ánh việc tổ chức tín dụng áp đặt điều kiện bất lợi cho doanh nghiệp. 

"Hệ thống tín dụng vẫn phụ thuộc nặng vào tài sản thế chấp, trong khi các điều kiện vay và chi phí vốn chưa thực sự phù hợp với khu vực doanh nghiệp tư nhân", VCCI nhận định. Tỷ lệ doanh nghiệp bị hạn chế tín dụng hoàn toàn tại Việt Nam chiếm 8,2% không cao so với khu vực (11%) và thấp hơn mức trung bình toàn cầu (14,6%). Vấn đề của Việt Nam không nằm ở việc doanh nghiệp hoàn toàn bị loại khỏi thị trường tín dụng mà ở mức độ và chất lượng tiếp cận vốn còn hạn chế. 

Những khó khăn trên là rào cản khiến doanh nghiệp tư nhân trong nước đứng trước vấn đề chậm đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ khi nội lực có hạn. Những công nghệ tiên tiến như AI và Big Data vẫn đang ở giai đoạn rất sơ khai khi đa số doanh nghiệp báo cáo “không sử dụng”.

Chỉ 16,7% doanh nghiệp được hỏi có hoạt động và chi tiêu cho ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó đầu tư mua sắm máy móc, thiết bị, phần mềm tiên tiến chiếm 11,3% còn hoạt động đòi hỏi sự liên kết sâu rộng với hệ sinh thái bên ngoài như “mua sắm/thuê ngoài R&D từ các đơn vị khác” hay “mua sắm tri thức từ bên ngoài” lại có tỷ lệ khiêm tốn, lần lượt chỉ là 5,8% và 4,2%.

Đi cùng đó là môi trường chính sách và pháp luật còn thiếu tính minh bạch và khả năng dự báo hạn chế khiến doanh nghiệp thêm phần áp lực.

Gỡ khó cho doanh nghiệp tư nhân

Thách thức lớn nhất hiện nay với khối doanh nghiệp tư nhân không nằm ở việc thiếu công cụ chính sách, mà ở khoảng cách giữa thiết kế chính sách và khả năng tiếp cận, thực thi trên thực tế.

"Việc thu hẹp khoảng cách này sẽ là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả môi trường kinh doanh và thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực doanh nghiệp tư nhân", báo cáo của tổ chức này cho biết.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, VCCI khuyến nghị nhiều chính sách trên có sở dữ liệu nghiên cứu. 

Trước hết, Chính phủ cần có các chính sách đẩy mạnh hỗ trợ cho các doanh nghiệp như nâng cao hiệu quả các chương trình hỗ trợ kết nối chuỗi cung ứng; triển khai chính sách như miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân đồng bộ hơn; giúp doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các FTA.

Với mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030 đòi hỏi tốc độ tăng trưởng số doanh nghiệp khoảng 14% mỗi năm trong giai đoạn 2026 đến 2030, theo đó cũng đòi hỏi từ Chính phủ tiếp tục đơn giản hoá các thủ tục hành chính, giảm thiểu chi phí gia nhập thị trường, đồng thời cải thiện tiếp cận vốn và đa dạng hóa kênh tài chính cũng như thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.