Chưa bao giờ, trong lịch sử các văn kiện Đảng, cụm từ “kinh tế tư nhân” lại được đặt ở một vị thế trang trọng và mạnh mẽ đến vậy. Việc được nhắc tới 9 lần, và đặc biệt là 3 lần được định danh “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế” trong dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV, là một tín hiệu chính sách mang ý nghĩa lịch sử.

Đây không phải là một sự thay đổi ngẫu nhiên, mà là kết quả của một quá trình nhận thức và phát triển liên tục, kéo dài gần bốn thập kỷ kể từ khi đất nước bước vào công cuộc Đổi Mới.

Hành trình thay đổi tư duy gần 40 năm

Nhìn lại chặng đường đã qua, Đại hội VI (1986), trong bối cảnh nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung bộc lộ nhiều yếu kém, đã khởi xướng công cuộc Đổi Mới, lần đầu tiên thừa nhận sự tồn tại của nền kinh tế nhiều thành phần. Kinh tế tư nhân khi đó bắt đầu được “cởi trói”, nhưng vẫn còn bị xem là thành phần “thứ yếu”, tồn tại song song nhưng chưa được coi là trụ cột.

Một bước ngoặt lớn đến tại Đại hội IX (năm 2001), khi Đảng ta lần đầu tiên xác định kinh tế tư nhân là “bộ phận cấu thành quan trọng, lâu dài” của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Rào cản về tư tưởng dần được gỡ bỏ, tạo tiền đề cho sự ra đời của Luật Doanh nghiệp 2005, một đạo luật được xem là cuộc cách mạng, bình đẳng hóa sân chơi giữa các thành phần kinh tế.

Đến Đại hội XII (năm 2016) và đặc biệt là Nghị quyết 10-NQ/TW năm 2017, Đảng ta đã có một bước tiến dài khi khẳng định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng” của nền kinh tế. Cụm từ “một động lực quan trọng” đã tạo ra một cú hích lớn, giải phóng nguồn lực khổng lồ từ khu vực tư nhân, góp phần tạo nên những kỳ tích tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong thập kỷ qua. Hàng loạt doanh nghiệp tư nhân đã vươn lên mạnh mẽ, trở thành những “sếu đầu đàn” dẫn dắt nhiều lĩnh vực, từ công nghiệp, công nghệ, bất động sản đến dịch vụ, bán lẻ.

Tại Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị (khóa XII), và nay là trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, định nghĩa ấy đã tiến thêm một bước dài và quyết định: bổ sung từ “nhất”.

Ý nghĩa của từ “nhất”

Sự thay đổi từ “quan trọng” thành “quan trọng nhất” không đơn thuần là một phép tu từ. Nó hàm chứa một sự dịch chuyển sâu sắc về mặt chiến lược.

Thứ nhất, đó là sự khẳng định dứt khoát về vai trò và vị thế. Nếu như trước đây, kinh tế nhà nước giữ vai trò “chủ đạo”, thì nay, kinh tế tư nhân được xác định là một trong những “động lực quan trọng nhất”. Điều này đặt kinh tế tư nhân vào trung tâm của mô hình tăng trưởng, là cỗ máy chính tạo ra của cải vật chất, việc làm và sự thịnh vượng cho xã hội. Vai trò “chủ đạo” của kinh tế nhà nước được định vị rõ hơn ở việc “bảo đảm các cân đối lớn, dẫn dắt và định hướng chiến lược”, thay vì can thiệp trực tiếp vào mọi lĩnh vực.

Thứ hai, đây là thông điệp chính sách mạnh mẽ và nhất quán. Việc đặt kinh tế tư nhân vào vị trí này là lời cam kết vững chắc của Đảng và Nhà nước về một môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch và có thể dự báo. Nó gửi đi một tín hiệu rõ ràng đến các nhà đầu tư trong và ngoài nước: Việt Nam tin tưởng và trông cậy vào khu vực tư nhân để thực hiện các khát vọng phát triển của mình.

Thứ ba, nó tạo ra một mệnh lệnh hành động cho toàn bộ hệ thống chính trị. Khi đã xác định kinh tế tư nhân là “động lực quan trọng nhất”, mọi chính sách, luật pháp và hành động của bộ máy công quyền đều phải xoay quanh việc làm cho động lực này ngày càng mạnh mẽ hơn. Các định hướng cụ thể trong dự thảo văn kiện như “chú trọng phát triển các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn mạnh” hay “hỗ trợ tích cực cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận đất đai, vốn, công nghệ” chính là sự cụ thể hóa cho mệnh lệnh đó.

Từ nghị quyết đến cuộc sống

Tất nhiên, con đường từ văn kiện đến thực tiễn luôn cần những nỗ lực phi thường. Sự khẳng định mang tính đột phá này cần được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể.

Thách thức lớn nhất là tiếp tục kiến tạo một sân chơi thực sự bình đẳng. Bình đẳng trong tiếp cận các nguồn lực quan trọng như đất đai, tín dụng, tài nguyên. Bình đẳng trước pháp luật, trong các thủ tục hành chính và trong các cơ hội kinh doanh do nhà nước tạo ra.

Bên cạnh đó, cần một hệ sinh thái hỗ trợ hiệu quả để không chỉ có những “sếu đầu đàn” vươn tầm thế giới, mà còn có hàng triệu doanh nghiệp nhỏ và vừa, các hộ kinh doanh phát triển vững chắc, tạo thành một nền móng kinh tế bền vững. Bảo vệ quyền tài sản, thúc đẩy văn hóa kinh doanh liêm chính, và giảm thiểu rủi ro chính sách là những yếu tố then chốt để củng cố niềm tin cho giới doanh nhân.

Sự trỗi dậy của kinh tế tư nhân trong gần 40 năm qua đã chứng minh sức sống và khả năng sáng tạo vô tận của người Việt Nam. Việc đặt họ vào vị thế “động lực quan trọng nhất” trong văn kiện quan trọng nhất của Đảng là một sự ghi nhận xứng đáng và một sự ủy thác to lớn. Đây là thời cơ lịch sử để khu vực kinh tế này cất cánh, đưa Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở thành một quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.