Câu hỏi này quan trọng hơn việc thống kê có bao nhiêu nghị định, lớp tập huấn, hội nghị hay chương trình hỗ trợ. Với doanh nghiệp, chính sách chỉ có ý nghĩa khi nó chạm tới nhu cầu thật: vốn, đất, công nghệ, nhân lực, thị trường, pháp lý và năng lực quản trị.

Muốn sửa luật lần này cho đúng, cần nhìn rộng, nhìn thẳng và nhìn thực chất.

Nhìn rộng là đặt SME trong mạch cải cách lớn của đất nước. Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị đã xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đồng thời yêu cầu có cơ chế, chính sách đặc biệt hỗ trợ SME theo nguyên tắc thị trường, phù hợp cam kết quốc tế. Đây là thay đổi về tư duy, từ “quản lý doanh nghiệp nhỏ” sang “nuôi dưỡng lực lượng tăng trưởng mới”.

Những con số thống kê mới nhất cho thấy khu vực doanh nghiệp đang vận động rất mạnh, nhưng cũng rất mong manh. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 5 tháng đầu năm 2026, cả nước có hơn 94.800 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, gần 47.800 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, đưa tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường lên hơn 142.600. Nhưng cùng thời gian đó, 129.300 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường; bình quân mỗi tháng có 25.900 doanh nghiệp rời cuộc chơi.

Đó là hai mặt của thực tế. Tinh thần kinh doanh vẫn còn, khát vọng gia nhập thị trường vẫn lớn. Nhưng sức chống chịu của doanh nghiệp, nhất là SME, còn mỏng. Vì vậy, sửa Luật Doanh nghiệp vừa và nhỏ không chỉ là để khuyến khích thành lập thêm doanh nghiệp. Quan trọng hơn, là giúp doanh nghiệp sống được, lớn lên được và ít phải rời thị trường vì những chi phí không đáng có.

Cải cách này đi cùng yêu cầu cắt giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục, xóa bớt rào cản kinh doanh mà Chính phủ đang thúc đẩy qua các nghị quyết về cải thiện môi trường kinh doanh, cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Luật Doanh nghiệp vừa và nhỏ sửa đổi vì thế phải cùng một nhịp với dòng cải cách đó. Không thể nói hỗ trợ doanh nghiệp nhưng lại sinh thêm hồ sơ. Không thể nói chuyển đổi số nhưng vẫn bắt doanh nghiệp chứng minh lại những dữ liệu Nhà nước đã có. Không thể nói chi phí tuân thủ thấp nhưng thiết kế chính sách theo lối xin - cho.

Nhìn thẳng là thừa nhận nhiều chính sách hỗ trợ hiện nay chưa đủ lực. Tín dụng vẫn là điểm nghẽn lớn. SME chiếm phần áp đảo trong tổng số doanh nghiệp, nhưng tỷ trọng dư nợ dành cho khu vực này vẫn chỉ quanh mức 19-20% tổng dư nợ nền kinh tế. Quỹ bảo lãnh tín dụng được kỳ vọng giúp doanh nghiệp thiếu tài sản bảo đảm tiếp cận vốn, nhưng ở nhiều nơi vận hành quá thận trọng. Có trường hợp doanh nghiệp tìm đến quỹ vì thiếu tài sản, rồi vẫn bị yêu cầu tài sản bảo đảm.

Mặt bằng sản xuất cũng vậy. Nhiều doanh nghiệp nhỏ không đủ sức vào khu công nghiệp, cụm công nghiệp vì chi phí cao, thiếu thông tin, thiếu quỹ đất phù hợp. Chính sách đào tạo, tư vấn, pháp lý, chuyển đổi số có triển khai, nhưng không ít nơi còn nặng đầu vào: mở lớp, làm hội nghị, giải ngân gói tư vấn. Trong khi câu hỏi đúng phải là: sau hỗ trợ, doanh nghiệp có tăng năng suất không, quản trị tốt hơn không, mở được thị trường không?

Nhìn thực chất là chuyển trọng tâm từ “Nhà nước hỗ trợ cái gì” sang “doanh nghiệp nhận được giá trị gì”. Đây mới là tinh thần cần có của Luật Doanh nghiệp vừa và nhỏ sửa đổi.

Nói cách khác, hỗ trợ phải đi vào đúng “huyệt” của doanh nghiệp. Vốn không chỉ là khoản vay, mà là niềm tin tín dụng được xây bằng dữ liệu và dòng tiền. Chuyển đổi số không chỉ là vài phần mềm được trợ giá, mà là năng lực quản trị mới. Đổi mới sáng tạo không nằm ở những cuộc thi hào hứng rồi khép lại, mà ở khả năng biến công nghệ, tài sản trí tuệ và ý tưởng kinh doanh thành sản phẩm có thị trường.

Một đạo luật tốt không phải là đạo luật hứa hỗ trợ thật nhiều. Đó là đạo luật làm giảm lực cản để doanh nghiệp lớn lên.

Hộ kinh doanh cần con đường thuận lợi để thành doanh nghiệp. Doanh nghiệp siêu nhỏ cần năng lực để thành doanh nghiệp nhỏ. Doanh nghiệp nhỏ cần vốn, công nghệ, quản trị và thị trường để thành doanh nghiệp vừa. Một phần trong số đó phải có cơ hội trở thành doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi giá trị.

Nếu luật chỉ hỗ trợ để doanh nghiệp tồn tại, ta sẽ có nhiều doanh nghiệp nhỏ mãi. Nếu luật hỗ trợ để doanh nghiệp lớn lên, nền kinh tế sẽ có thêm động lực tăng trưởng mới.

Sửa Luật Doanh nghiệp vừa và nhỏ sửa đổi vì thế không nên là một cuộc vá áo. Đó phải là cuộc thiết kế lại cách Nhà nước đồng hành với doanh nghiệp: ít thủ tục hơn, nhiều dữ liệu hơn; ít dàn trải hơn, nhiều trọng tâm hơn; ít báo cáo thành tích hơn, nhiều kết quả đo được hơn.

SME không cần một chiếc ô tượng trưng. Họ cần một con đường đủ rộng, đủ rõ và đủ công bằng để đi xa.