Giữa đêm đen trên eo biển Hormuz, ranh giới giữa những con tàu thương mại khổng lồ và bia đỡ đạn quân sự đã hoàn toàn bị xóa nhòa. Khi hàng loạt vũ khí liên tiếp thắp sáng bầu trời vùng Vịnh vào cuối tuần qua, thị trường dầu mỏ toàn cầu lập tức rúng động trước viễn cảnh tuyến đường vận tải quan trọng nhất thế giới chính thức trở thành một chiến trường.

Giá dầu thô Brent tiệm cận mốc 98 USD một thùng không chỉ là một con số nhấp nháy đầy áp lực trên các bảng điện tử tài chính. Đây là hồi chuông cảnh báo trực tiếp về nguy cơ đứt gãy toàn diện của chuỗi cung ứng hàng hải quốc tế. Một khi chi phí vận tải biển và bảo hiểm rủi ro đội lên gấp nhiều lần, làn sóng tăng giá hàng hóa tiêu dùng sẽ quét qua mọi quốc gia và len lỏi vào từng bữa ăn của người dân.

Cuộc chiến trên biển

Những chiếc siêu tàu chở dầu khổng lồ đang phải tắt hệ thống nhận dạng tự động và di chuyển trong im lặng giữa màn đêm để tìm cách thoát khỏi vùng Vịnh. Tuần qua, thủy thủ đoàn trên chiếc Sidr của Saudi Arabia và chiếc Senegal Prosperity của Hàn Quốc đã trải qua những giờ phút sinh tử khi tàu của họ trúng đạn bay tới từ những hướng không xác định.

Việc vượt qua eo biển nằm giữa thế gọng kìm địa chính trị này giờ đây giống như một canh bạc đánh cược bằng cả sinh mạng và khối tài sản hàng trăm triệu USD.

Không một thuyền trưởng nào muốn mạo hiểm đưa khối kim loại chứa đầy vàng đen đi qua khu vực rủi ro khi chưa có các biện pháp hộ tống an toàn, AsiaOne cảnh báo.

Các tàu dân sự hiện không còn là những người qua đường vô tội trong các cuộc xung đột quân sự phức tạp. Theo nhận định của hãng tình báo hàng hải Marisks với Reuters, các tàu chở dầu thương mại đang bị biến thành công cụ gây sức ép kinh tế một cách có chủ đích.

Ranh giới mong manh giữa đối đầu quân sự và hoạt động vận tải biển dân sự đã hoàn toàn bị xóa nhòa khi rủi ro được đánh giá ở mức cực kỳ nguy hiểm đối với mọi phương tiện.

Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran đã vượt ra khỏi các căn cứ quân sự để nhắm thẳng vào hệ thống hậu cần năng lượng toàn cầu. Theo Bloomberg, hai nước đã liên tiếp thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào tàu chiến và tàu chở dầu của nhau trong dịp cuối tuần qua, tạo ra một vòng xoáy bạo lực khó kiểm soát.

Phát biểu cứng rắn mới nhất từ Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cho thấy Washington sẵn sàng đẩy sự việc lên đỉnh điểm. Ông Hegseth khẳng định đội tàu chở dầu của Tehran hoàn toàn "không có khả năng tự vệ" trước sức mạnh của quân đội Mỹ và sẽ bị đánh chìm toàn bộ nếu Iran dám khai hỏa.

Ngay lập tức, giới chức Iran đã đưa ra những lời cảnh báo không kém phần quyết liệt nhằm vào lợi ích cốt lõi của phương Tây tại khu vực.

Theo hãng tin Reuters, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf đã nhấn mạnh rằng chuỗi hạ tầng sản xuất và vận chuyển dầu khí của Mỹ tại vùng Vịnh rất trải rộng và dễ dàng lọt vào tầm ngắm. Ông tuyên bố nếu Mỹ tấn công tài sản của Iran, các công ty năng lượng Mỹ đang hoạt động trên khắp Trung Đông cũng sẽ phải gánh chịu hậu quả tương tự.

Như hãng dữ liệu hàng hải Marisks nhận định, các tàu thương mại giờ đây đã trở thành quân cờ trực tiếp để gây sức ép kinh tế, làm lu mờ ranh giới giữa đối đầu quân sự và vận tải dân sự.

Sự hoảng loạn của các hãng vận tải biển thể hiện rõ qua mức độ vắng vẻ của các tuyến hàng hải từng tấp nập nhất thế giới. Theo dữ liệu từ hãng phân tích Kpler, trong mười ngày qua, trung bình chỉ có vỏn vẹn 10 tàu hàng dám mạo hiểm đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Đây là lưu lượng thấp nhất được ghi nhận kể từ tháng 5, phản ánh tâm lý tháo chạy của giới kinh doanh hàng hải.

Viễn cảnh giá dầu

Thị trường năng lượng toàn cầu đang mất đi lớp đệm dự phòng quan trọng nhất giữa lúc bạo lực khu vực leo thang.

Các nhà phân tích của PVM Energy cảnh báo rằng tình hình hiện tại nghiêm trọng hơn một chút so với dự báo cách đây vài tuần. Lượng tồn kho xăng và nhiên liệu chưng cất tại Mỹ - quốc gia sản xuất và tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới - hiện đã sụt giảm xuống mức thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái và trung bình 5 năm. Lỗ hổng nguồn cung này đã khiến giá dầu thô Brent tăng vọt 8% và dầu WTI tăng gần 10% chỉ trong vòng một tuần.

Trong phiên giao dịch ngày 7/9, dầu thô Brent chốt phiên tăng 1,1% lên 97,3 USD một thùng, nhưng có thời điểm đã chạm 98 USD - mức cao nhất kể từ ngày 24/7. Dầu thô Mỹ WTI cũng có lúc vươn lên 93,3 USD, đánh dấu mức đỉnh trong 6 tuần qua.

Tuy nhiên, đà tăng của vàng đen có thể sẽ trở nên tồi tệ hơn nếu tình hình an ninh hàng hải bị phá vỡ hoàn toàn. Ngân hàng Goldman Sachs dự báo giá dầu có thể xuyên thủng mốc 120 USD một thùng nếu các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền tiếp tục gia tăng.

Tại khu vực Trung Đông, các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ đang phải chạy đua với thời gian để tìm kiếm lối thoát an toàn. The Straits Times cho biết, để bảo vệ các chuyến hàng tỷ USD, Cố vấn Tổng thống Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) Anwar Gargash vào ngày 7/9 cho biết, nước này đang khẩn trương xây dựng các tuyến đường xuất khẩu thay thế để không bị mắc kẹt.

Nỗ lực này phản ánh mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng, khi ngay cả những ông lớn cũng không còn tin tưởng vào sự an toàn của tuyến hàng hải truyền thống.

Sức ép cước vận tải

Cơn địa chấn từ eo biển Hormuz không chỉ gói gọn tại Trung Đông mà đang trực tiếp tạo ra sức ép lớn lên nền kinh tế và các doanh nghiệp Việt Nam. Khi giá nhiên liệu thế giới nhăm nhe vượt ngưỡng 100 USD, chuỗi cung ứng logistics trong nước sẽ phải đối mặt với bài toán chi phí đầu vào vô cùng nan giải.

Mọi biến động từ thị trường dầu thô sẽ nhanh chóng phản ánh vào kỳ điều hành giá xăng dầu sắp tới của các cơ quan quản lý. Việc giá nhiên liệu nội địa leo thang sẽ lập tức đẩy cước vận tải đường bộ lên một mặt bằng mới.

Không dừng lại ở rủi ro lạm phát, hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam cũng sẽ chịu nhiều tổn thất nặng nề khi môi trường hàng hải toàn cầu bị đe dọa. Các hãng tàu quốc tế chắc chắn sẽ yêu cầu khách hàng đóng thêm phụ phí rủi ro chiến tranh hoặc tăng cước phí cơ bản để bù đắp cho lộ trình đi đường vòng xa hơn.

Tình trạng đắt đỏ này sẽ trực tiếp ăn mòn biên lợi nhuận của các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày và nông sản. Trong bối cảnh đang bước vào cao điểm giao thương cuối năm, đây là một thách thức không nhỏ đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu.