Thị trường năng lượng toàn cầu vừa hứng chịu một cú sốc lớn khi lực lượng Mỹ bất ngờ không kích các vị trí đặt bệ phóng rocket của Iran trên đảo Larak vào ngày 30/8/2026. Động thái này ngay lập tức thổi bùng lo ngại về an ninh hàng hải tại khu vực Vùng Vịnh, nơi vốn dĩ đang trong tình trạng cảnh giác cao độ. Giá dầu thô Brent chọc thủng mốc 90 USD/thùng ngay trong phiên giao dịch đầu tuần, xác lập mức cao nhất kể từ cuối tháng 7.

Sự kiện này đánh dấu đòn tấn công trực diện đầu tiên của Mỹ vào lãnh thổ Iran trong gần một tháng qua, phá vỡ khoảng thời gian tạm lắng hiếm hoi giữa hai quốc gia.

Số liệu từ sàn giao dịch hàng hóa cho thấy hợp đồng dầu Brent giao tháng 11 đã vọt lên 90,61 USD/thùng, tương đương mức tăng gần 3%. Trong khi đó, dầu WTI của Mỹ cũng tiến sát mốc 86 USD, ghi nhận biên độ tăng cực mạnh chỉ trong vài giờ đồng hồ.

Căng thẳng leo thang khiến lưu lượng tàu hàng có thể quan sát được qua eo biển Hormuz rơi tự do xuống chỉ còn vỏn vẹn 5 chiếc mỗi ngày trong dịp cuối tuần, khác xa con số hàng chục chuyến mỗi ngày ở thời kỳ bình thường.

Đối với các doanh nghiệp sản xuất và vận tải tại Việt Nam, sự ách tắc tại tuyến hàng hải huyết mạch này đồng nghĩa với việc chi phí logistics sắp đối mặt với một đợt bão giá mới, đồng thời tạo áp lực cực lớn buộc giá xăng dầu bán lẻ trong nước phải điều chỉnh tăng mạnh ở chu kỳ tới.

Điểm nóng Larak

Căng thẳng bùng phát dữ dội sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM - U.S. Central Command) tiến hành không kích nhằm vào các đơn vị thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC - Islamic Revolutionary Guard Corps).

Theo tuyên bố từ lực lượng Mỹ, hành động này được thực hiện sau khi tình báo của họ phát hiện IRGC đang khẩn trương chuẩn bị các bệ phóng rocket có gắn thủy lôi. Vị trí đặt bệ phóng nằm ngay trên đảo Larak, một cao điểm chiến lược kiểm soát trực tiếp luồng tàu bè ra vào khu vực hẹp nhất của eo biển Hormuz.

Lầu Năm Góc khẳng định đây là một chiến dịch tấn công phòng ngừa, mang tính bắt buộc nhằm bảo vệ an toàn cho hàng hải thương mại quốc tế.

Trước đó không lâu, các lực lượng quốc tế do Mỹ dẫn đầu vừa hoàn tất chiến dịch rà phá thủy lôi trên các luồng hàng hải được công nhận tại vùng biển này. Do đó, việc Tehran rục rịch triển khai lại vũ khí đe dọa trực tiếp đến thành quả an ninh vừa được thiết lập đã buộc Washington phải hành động dứt khoát.

Tehran lập tức phản pháo bằng những lời lẽ cứng rắn và hành động quân sự đáp trả quy mô lớn. Phát ngôn viên của IRGC gọi đòn tấn công của Mỹ là một sai lầm chết người, đồng thời xác nhận Iran đã phóng tên lửa vào hai căn cứ không quân của Mỹ nằm trên lãnh thổ Jordan.

Trả lời hãng tin Reuters, chuyên gia phân tích thị trường Tony Sycamore của nền tảng IG nhận định, thị trường dường như đang bước vào một giai đoạn leo thang mới và rất khó đoán định. Vị chuyên gia này nhấn mạnh rằng thời gian kéo dài của xung đột là không thể xác định, có thể tính bằng ngày nhưng cũng có thể kéo dài hàng tuần.

Kịch bản đứt gãy

Eo biển Hormuz từ lâu được xem là yết hầu không thể thay thế của ngành công nghiệp năng lượng toàn cầu. Trước khi xung đột lan rộng, mỗi ngày có khoảng 20% tổng lượng dầu thô tiêu thụ trên toàn thế giới buộc phải đi qua nút thắt cổ chai này. Không giống như nhiều điểm nghẽn hàng hải khác, khu vực Vùng Vịnh có rất ít giải pháp đường ống thay thế đủ công suất để bù đắp nếu eo biển bị phong tỏa hoàn toàn.

Do đó, bất kỳ biến động quân sự nào tại đây cũng lập tức chuyển hóa thành phí bảo hiểm rủi ro khổng lồ đè nặng lên các chủ tàu.

Sự gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông có nguy cơ đẩy nền kinh tế thế giới vào một đợt lạm phát năng lượng tồi tệ chưa từng có trong vòng hai năm qua. Theo báo cáo phân tích mới nhất của JPMorgan, mỗi tháng gián đoạn vận tải tại Vùng Vịnh có thể cộng thêm từ 7 đến 8 USD vào giá mỗi thùng dầu Brent.

Ngân hàng này cảnh báo nếu tình trạng ách tắc tiếp tục kéo dài trong ba tháng tới, giá dầu trung bình hàng tháng hoàn toàn có thể chạm ngưỡng 114 USD/thùng. Kịch bản tồi tệ này sẽ xóa sạch mọi nỗ lực hạ nhiệt lạm phát của các ngân hàng trung ương lớn trong suốt thời gian dài.

Diễn biến thực tế trên biển đang củng cố cho những dự báo bi quan nhất của giới phân tích tài chính. Cơ quan Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO - United Kingdom Maritime Trade Operations) vừa đưa ra báo cáo khẩn về việc một tàu chở dầu đã bị trúng đạn khi đang tiến vào eo biển Hormuz.

Đứng trước rủi ro rình rập, nhiều hãng tàu lớn đã buộc phải yêu cầu các thuyền trưởng tắt hệ thống nhận diện tự động nhằm tránh trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công. Quyết định tự bảo vệ này lại vô tình khiến việc theo dõi dòng chảy dầu thô và bảo vệ chuỗi cung ứng càng trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.

Phản ứng thị trường

Sự trở lại của bóng ma đứt gãy chuỗi cung ứng không chỉ làm chao đảo thị trường dầu mỏ mà còn kích hoạt làn sóng bán tháo trên các tài sản rủi ro.

Ngay sau khi tin tức về cuộc không kích được phát đi, đồng Bitcoin đã nhanh chóng lao dốc từ vùng 78.800 USD xuống sát mốc 77.000 USD trong chớp mắt. Sự sụt giảm của thị trường tiền mã hóa là minh chứng rõ nét cho thấy giới đầu tư đang vội vã cắt giảm mức độ tiếp xúc với rủi ro để chuyển hướng dòng tiền sang các tài sản trú ẩn an toàn.

Giới chuyên gia nhận định rằng thị trường đang phải nhanh chóng định giá lại toàn bộ rủi ro địa chính trị tại Trung Đông. Theo Giám đốc điều hành Ponmudi R của công ty tài chính Enrich Money, giá dầu thô sẽ tiếp tục bám sát mọi diễn biến quân sự nhỏ nhất xung quanh khu vực eo biển Hormuz.

Ông lưu ý rằng một sự phục hồi bền vững của dòng chảy thương mại mới có thể giải tỏa phần bù rủi ro địa chính trị, trong khi những đứt gãy mới sẽ nhanh chóng đảo ngược hoàn toàn đà phục hồi mong manh của thị trường chứng khoán toàn cầu.

Cú sốc giá dầu thô mang đến thách thức cực đại cho chính sách điều hành kinh tế vĩ mô của các nước lớn. Lượng dầu tồn kho khẩn cấp của Mỹ hiện đã giảm xuống mức thấp nhất trong 44 năm, hạn chế đáng kể không gian can thiệp bình ổn giá của chính quyền Washington.

Cùng lúc đó, giới chức Bộ Tài chính Mỹ đang ráo riết chuẩn bị ban hành hàng loạt lệnh cấm vận thứ cấp nhắm vào Tehran. Mục tiêu của động thái này là cô lập hoàn toàn nền kinh tế Iran khỏi hệ thống thanh toán quốc tế dựa trên đồng USD, song song với sức ép quân sự trên thực địa.

Tại thị trường Việt Nam, sức ép từ cuộc chiến Trung Đông sẽ được truyền dẫn trực tiếp thông qua hai kênh chính là giá nguyên nhiên liệu nhập khẩu và cước vận tải biển.

Khi giá dầu thô neo chặt trên ngưỡng 90 USD/thùng, các doanh nghiệp logistics nội địa sẽ buộc phải tính toán lại cơ cấu giá cước nhằm bù đắp chi phí nhiên liệu tăng phi mã. Điều này không chỉ làm giảm biên lợi nhuận của khối doanh nghiệp xuất nhập khẩu mà còn đe dọa trực tiếp đến mục tiêu kiểm soát lạm phát của cơ quan quản lý trong những tháng cuối năm.