Bất chấp những hồi còi báo động và loạt xung đột quân sự leo thang dồn dập tại Trung Đông, thị trường năng lượng toàn cầu đang chứng kiến một kịch bản đảo ngược khi giá dầu thô kiên quyết khước từ các xung lực tăng nóng.

Mở cửa phiên giao dịch ngày 13/7, dầu Brent tiêu chuẩn quốc tế đứng ở mức 78,7 USD một thùng và dầu WTI đạt 74 USD một thùng, tăng gần 4% sau một tuần giao tranh nhưng vẫn thấp hơn rất nhiều so với mốc 110 USD hồi tháng 5. Diễn biến thực tế này cho thấy giới đầu cơ quốc tế đã dần thay đổi chiến lược, giảm bớt sự nhạy cảm trước các cú sốc tâm lý để tập trung vào các cân đối cung cầu cốt lõi.

Lý giải cho sự thích ứng này, ông Jim Burkhard, Phó chủ tịch kiêm Trưởng bộ phận nghiên cứu dầu thô tại S&P Global Energy, đánh giá các cuộc đối đầu vùng xám chủ yếu trên biển giữa Mỹ và Iran không còn gây kinh ngạc cho giới đầu tư. Trừ khi xảy ra một kịch bản cực đoan như việc phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz từng diễn ra vào đầu tháng 3, các biến động quân sự ngắn hạn hiện chỉ có thể khiến giá dầu thô trồi sụt vài USD thay vì tạo ra những cơn sốt giá kéo dài.

Nguồn cung dịch chuyển và tấm đệm năng lượng

Khả năng chống chịu của thị trường năng lượng hiện đại trước hết đến từ sự phục hồi bền bỉ của các tuyến vận tải khu vực vùng Vịnh. Theo thông tin do thông tấn AP cung cấp, lượng dầu thô xuất khẩu từ khu vực này bao gồm cả đi qua eo biển Hormuz và các tuyến đường vòng thay thế đã quay trở lại mốc khoảng 14 triệu thùng mỗi ngày.

Dù con số này vẫn thấp hơn mức 20 triệu thùng trước chiến tranh, đây là một bước cải thiện đáng kể so với giai đoạn đỉnh điểm của chiến sự.

Bên cạnh sự hồi phục tự thân, các quốc gia khai thác đã chủ động áp dụng nhiều giải pháp linh hoạt để bảo toàn dòng chảy thương mại. Chuyên gia phân tích Tamas Varga tại PVM Oil Associates chỉ ra rằng các nước vùng Vịnh đã vận dụng hiệu quả những tuyến xuất khẩu phụ trợ và các chuyến vận chuyển bí mật nhằm giảm mức thiếu hụt thực tế xuống còn khoảng 12,2 triệu thùng mỗi ngày.

Sự thích ứng linh hoạt của chuỗi cung ứng hàng hải giúp ngăn chặn nguy cơ đứt gãy dòng chảy vật chất đến các nhà máy lọc dầu lớn trên thế giới.

Song song với các biện pháp kỹ thuật tại Trung Đông, bản đồ sản xuất năng lượng toàn cầu đang được tái định hình bởi các dòng dầu thô ngoài hệ thống truyền thống. Làn sóng gia tăng sản lượng từ các nhà sản xuất ngoài vùng Vịnh kết hợp với việc Mỹ xả kho dự trữ chiến lược và các lệnh miễn trừ trừng phạt đối với dầu thô từ Nga và Iran đã bổ sung thêm 9,1 triệu thùng vào thị trường. Nhờ các nguồn cung bổ trợ này, mức thiếu hụt thực tế trên toàn thế giới đã được kéo giảm sâu xuống chỉ còn khoảng 3,1 triệu thùng mỗi ngày.

Sự hiện diện của các nguồn dầu thay thế từ châu Mỹ và các khu vực ngoài liên minh Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC+) đóng vai trò như một tấm đệm giảm chấn tối ưu. Giới đầu cơ quốc tế hiện nay hiểu rằng mọi sự thắt chặt nguồn cung cục bộ đều có thể nhanh chóng được bù đắp, từ đó triệt tiêu động lực đầu cơ tích trữ vô tội vạ vốn là nguyên nhân chính đẩy giá dầu vượt ngưỡng 100 USD trong các cuộc khủng hoảng quá khứ.

Cơn khát hạ nhiệt đi cùng áp lực dư cung

Ở phía ngược lại của phương trình kinh tế, thị trường toàn cầu đang ghi nhận một xu hướng quan trọng khác là sự suy giảm rõ rệt về lực cầu tiêu thụ thực tế. Đại diện S&P Global Energy lưu ý rằng mặc dù một lượng lớn dầu thô vẫn đang được đẩy ra thị trường, song nhu cầu mua sắm từ các đối tác lớn lại thấp hơn kỳ vọng. Nguyên nhân cốt lõi đến từ sự vắng bóng của các nhà nhập khẩu lớn tại thị trường châu Á, khu vực vốn phụ thuộc nặng nề nhất vào nguồn cung năng lượng từ Trung Đông.

Trong số các quốc gia tiêu thụ, Trung Quốc là nền kinh tế tiến hành cắt giảm mạnh mẽ nhất khi chủ động giảm lượng mua từ thị trường quốc tế vào thời điểm giá dầu leo dốc hồi mùa xuân, khiến mức tiêu thụ nội địa giảm gần 6 triệu thùng mỗi ngày.

Thống kê từ Ngân hàng ING (ING - Internationale Nederlanden Groep) của Hà Lan cho thấy kim ngạch nhập khẩu dầu thô của nước này trong tháng 5 đã lao dốc 30% so với cùng kỳ năm 2025. Dữ liệu theo dõi lịch trình tàu chở dầu thực tế hiển thị xu hướng nhập khẩu trong tháng 6 thậm chí còn giảm sâu hơn nữa.

Bên cạnh các yếu tố chu kỳ kinh tế, cấu trúc tiêu thụ nhiên liệu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang dịch chuyển mang tính hệ thống dưới tác động của làn sóng chuyển đổi xanh. Nghiên cứu viên cao cấp Daniel Sternoff tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia nhận định các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu cho giao thông đường bộ và sự bùng nổ của xe điện đã làm sụt giảm vĩnh viễn khoảng 500.000 đến 600.000 thùng xăng và dầu diesel mỗi ngày tại Trung Quốc.

Đây là một tổn thất về cầu mang tính dài hạn mà thị trường không thể ngó lơ.

Sự kết hợp giữa nguồn cung ngoài vùng Vịnh dồi dào và lực cầu suy yếu tại châu Á đang đẩy thị trường tiến gần hơn tới trạng thái mất cân bằng mới. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu dầu thô toàn cầu sẽ lần đầu tiên suy giảm khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày kể từ sau đại dịch năm 2020. Bà Toril Bosoni, Trưởng bộ phận dầu mỏ và thị trường của IEA, nhận định thị trường có khả năng quay trở lại trạng thái dư cung sớm nhất vào cuối năm nay, hỗ trợ các quốc gia tái thiết lập lượng hàng dự trữ chiến lược.

Tuy nhiên, cơ quan này cũng đưa ra lưu ý rằng triển vọng dư cung vẫn phụ thuộc chặt chẽ vào giả định lưu lượng tàu thô qua các eo biển chiến lược sẽ dần phục hồi ổn định. Do tính chất bất định của tình hình địa chính trị, tiến trình phục hồi này sẽ không diễn ra theo một đường thẳng tuyến tính mà tiềm ẩn nhiều rủi ro đảo chiều.

Giả định không có thêm biến cố lớn nào tại eo biển Hormuz, ngân hàng ING dự báo giá dầu Brent trung bình sẽ giữ mức 80 USD một thùng trong quý III và hạ xuống 74 USD một thùng vào quý IV.

Mặc dù vậy, cuộc giằng co quyền kiểm soát các tuyến hàng hải huyết mạch giữa các lực lượng quân sự vẫn là một ẩn số lớn đối với tương lai trung hạn của ngành năng lượng. Chuyên gia Jim Burkhard cảnh báo mức độ bất định tại eo biển Hormuz hiện nay thậm chí còn cao hơn thời điểm cuộc xung đột mới bắt đầu nổ ra. Chính sự giằng co kéo dài này sẽ tiếp tục giữ thị trường trong trạng thái cảnh giác cao độ, dù các chỉ số cung cầu cơ bản đang ra sức kéo ghì giá dầu xuống thấp.