Những chuyến tàu chở dầu cỡ lớn đã bắt đầu nhổ neo rời cảng Chu San thuộc tỉnh Chiết Giang ngay trong tuần đầu tiên của tháng 7, chính thức kết thúc 4 tháng đóng băng hoạt động xuất khẩu nhiên liệu của các tập đoàn tư nhân Trung Quốc.

Zhejiang Petrochemical, một trong những tổ hợp lọc hóa dầu khổng lồ của nước này, là đơn vị đầu tiên được phép nối lại dòng chảy thương mại quốc tế. Đợt mở van mới nhất dự kiến bơm khoảng 3 triệu tấn xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không ra khu vực, theo số liệu thống kê từ S&P Global Commodity Insights. Lượng cung bổ sung khổng lồ này ngay lập tức bẻ gãy đà tăng giá nhiên liệu tinh chế trên toàn châu Á, trực tiếp làm giảm gánh nặng chi phí nhập khẩu cho các quốc gia thâm hụt năng lượng như Việt Nam.

Động lực từ biên lợi nhuận

Quyết định cấm xuất khẩu nhiên liệu tư nhân từng được giới chức Bắc Kinh thiết lập hồi tháng 3/2026. Lệnh cấm này ra đời vào thời điểm chuỗi cung ứng toàn cầu chao đảo vì nguy cơ xung đột leo thang tại Iran, buộc chính phủ Trung Quốc phải giữ lại nguồn cung để bảo vệ an ninh năng lượng trong nước.

Tuy nhiên, tình thế hiện tại đã đảo chiều hoàn toàn khi thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran ký hồi tháng trước giúp bình ổn phần lớn các tuyến vận tải dầu thô từ Trung Đông.

Việc nguồn cung nguyên liệu đầu vào ổn định trở lại đã tạo bệ phóng giúp biên lợi nhuận lọc dầu của các nhà máy Trung Quốc phục hồi mạnh mẽ. Dữ liệu theo dõi thị trường từ Reuters chỉ ra rằng biên lợi nhuận đối với mặt hàng dầu diesel tại châu Á đã chạm mức 15 USD/thùng trong tháng 6, cao hơn đáng kể so với mức giá bán lẻ đang bị kiểm soát chặt chẽ tại thị trường nội địa Trung Quốc.

Các nhà máy lọc dầu độc lập đang đứng trước áp lực tài chính khổng lồ sau nhiều tháng hoạt động dưới công suất, và họ cần thị trường quốc tế để tái tạo dòng tiền.

Giới chuyên gia phân tích năng lượng trên Bloomberg nhận định Bắc Kinh không thể duy trì lệnh cấm quá lâu mà không làm tổn thương cấu trúc tài chính của ngành công nghiệp lọc dầu trong nước. Việc cấp lại hạn ngạch 3 triệu tấn được giới quan sát xem là liều thuốc thử cần thiết để đo lường khả năng hấp thụ của thị trường khu vực trước khi có những điều chỉnh dài hạn hơn.

Cú bồi từ quá trình chuyển dịch xanh

Đằng sau quyết định nới lỏng xuất khẩu không chỉ là câu chuyện chênh lệch giá ngắn hạn, mà còn là sự biến đổi vĩnh viễn về mặt cấu trúc của nhu cầu năng lượng nội địa. Sự trỗi dậy vũ bão của xe điện tại thị trường tỷ dân đang bóp nghẹt không gian sinh tồn của các loại nhiên liệu hóa thạch truyền thống.

Báo cáo phân tích đầu tháng 7 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA - International Energy Agency) cảnh báo rằng đà tăng trưởng của xe điện và phương tiện chạy bằng khí tự nhiên đang tước đi hàng trăm nghìn thùng nhiên liệu mỗi ngày khỏi biểu đồ tiêu thụ của Trung Quốc.

Nhu cầu xăng tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới được giới chuyên môn xác nhận là đã bước qua đỉnh lịch sử và bắt đầu chu kỳ suy thoái cấu trúc. Thống kê từ Hiệp hội Xe khách Trung Quốc (CPCA - China Passenger Car Association) cho thấy doanh số bán xe năng lượng mới đã vượt ngưỡng 50% tổng lượng xe bán ra trên toàn quốc, trực tiếp bào mòn nền tảng khách hàng của hệ thống trạm xăng truyền thống.

Sự thay đổi hành vi tiêu dùng diễn ra nhanh hơn mọi dự phóng của các nhà hoạch định chính sách hồi đầu thập kỷ.

Nghịch lý dư thừa cục bộ bắt đầu bộc lộ rõ nét. Các nhà máy lọc dầu khổng lồ của Trung Quốc được xây dựng dựa trên những giả định tăng trưởng từ 10 năm trước, nay buộc phải tìm đường xuất ngoại để giải tỏa lượng hàng tồn kho ngày một phình to.

Xuất khẩu không còn là một lựa chọn để tối ưu hóa lợi nhuận nhất thời, mà đang dần trở thành van xả áp suất bắt buộc để duy trì công suất vận hành tối thiểu cho hệ thống hạ tầng năng lượng khổng lồ.

Tác động chuỗi cung ứng khu vực

Sự quay trở lại của khối lượng hàng hóa từ Trung Quốc đang định hình lại mặt bằng giá cả tại trung tâm giao dịch nhiên liệu lớn nhất châu Á. Ngay sau khi thông tin về hạn ngạch mới được xác nhận, giá xăng dầu thành phẩm tại thị trường Singapore (MOPS) đã ghi nhận các nhịp điều chỉnh giảm kỹ thuật liên tiếp. Các thương nhân giao dịch hàng hóa tại khu vực buộc phải tính toán lại mức phí bù giá khi bài toán khan hiếm nguồn cung được giải quyết.

Đối với dầu diesel, loại nhiên liệu đóng vai trò huyết mạch trong vận hành công nghiệp và logistics, lượng hàng từ Trung Quốc giúp giải tỏa ngay lập tức cơn khát cục bộ tại Đông Nam Á. Khối lượng này lấp đầy khoảng trống xuất hiện khi các nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ và Trung Đông đang dồn lực xuất hàng sang thị trường châu Âu nhằm hưởng mức giá chênh lệch cao hơn.

Sự hiện diện của nhiên liệu Trung Quốc giúp thị trường châu Á tự cân bằng lại cán cân cung cầu nội khối một cách nhịp nhàng.

Động thái mở van xuất khẩu của nước láng giềng mang lại những lực đẩy tích cực và trực tiếp cho thị trường kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam. Dù hai nhà máy lọc hóa dầu Dung Quất và Nghi Sơn hiện đã đáp ứng được khoảng 70% đến 80% nhu cầu tiêu thụ nội địa, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu hàng triệu tấn nhiên liệu thành phẩm mỗi năm. Nguồn cung dồi dào với giá chiết khấu tốt từ Trung Quốc giúp các thương nhân đầu mối tối ưu hóa đáng kể chi phí vận tải đường biển so với việc lấy hàng từ Hàn Quốc hay khu vực Trung Đông.

Chi phí vốn nhập khẩu hạ nhiệt tạo ra dư địa vô cùng quan trọng cho công tác điều hành giá bán lẻ trong nước của cơ quan quản lý. Thay vì phải liên tục trích lập hoặc xả Quỹ bình ổn giá xăng dầu để kìm hãm đà tăng theo thế giới, thị trường có thêm cơ hội để tích lũy lại bộ đệm tài chính cho quỹ.