Tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 – Vòng địa phương, tỉnh Lào Cai, ông Nguyễn Xuân Tùng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Kinh doanh Công nghệ DNT, cho rằng chuyển đổi số với doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Quan trọng hơn là doanh nghiệp phải xác định đúng vấn đề cần giải quyết và lựa chọn công cụ phù hợp với nguồn lực của mình.

Chia sẻ từ chính quá trình vận hành DNT, ông Tùng cho biết cách đây vài năm, dù hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, phần lớn công việc tại doanh nghiệp vẫn được thực hiện thủ công. Nhập số liệu kỹ thuật, chấm công, lập báo giá, theo dõi công nợ, đọc bản vẽ hay tìm kiếm tài liệu đều cần đến con người.

Đến cuối tháng, việc tổng hợp ngày công, đối chiếu công việc và tính lương trở thành một bài toán không đơn giản. “Chúng tôi bán giải pháp công nghệ cho người khác, nhưng chính mình lại loay hoay thủ công”, ông Tùng nói.

Ông Nguyễn Xuân Tùng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Kinh doanh Công nghệ DNT (Ảnh: Phan Chính)

Theo ông, bước ngoặt của DNT không đến từ một dự án chuyển đổi số trị giá hàng tỷ đồng. Doanh nghiệp bắt đầu bằng việc giải quyết một vấn đề cụ thể, sau đó tiếp tục mở rộng khi công cụ chứng minh được hiệu quả.

Đến nay, đội ngũ của DNT đã sử dụng hệ thống chấm công bằng nhận diện khuôn mặt, làm việc trên phần mềm do doanh nghiệp tự phát triển, vận hành máy chủ tại công ty và thiết lập trợ lý AI cho từng bộ phận theo yêu cầu công việc. Từ việc ứng dụng công nghệ cho hoạt động nội bộ, DNT tiếp tục phát triển nền tảng AI để cung cấp cho các doanh nghiệp khác.

Ông Tùng cho rằng câu chuyện này cho thấy doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết phải chờ có đủ tiền mới bắt đầu chuyển đổi số. Một doanh nghiệp có thể bắt đầu từ hóa đơn, chấm công, quản lý dữ liệu, chăm sóc khách hàng hoặc bất kỳ khâu nào đang tiêu tốn nhiều thời gian và nhân lực nhất.

Tuy nhiên, thực tế phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang ở những bước đầu của quá trình số hóa. Theo khảo sát năm 2025 được ông Tùng dẫn tại diễn đàn, 69% doanh nghiệp mới dừng ở mức cơ bản như sử dụng email và phần mềm kế toán; khoảng 16% ở mức trung gian, 10% đã số hóa tương đối toàn diện và ứng dụng AI, trong khi 5% chưa bắt đầu chuyển đổi số.

“Khách hàng đã mua hàng qua mạng, thanh toán không dùng tiền mặt, so sánh giá chỉ bằng vài cú chạm. Doanh nghiệp không theo kịp thì mất khách”, ông nói.

Với Lào Cai, yêu cầu này càng rõ khi địa bàn sau hợp nhất mở rộng, trong đó nhiều doanh nghiệp nằm tại các xã, phường vùng cao, cách xa trung tâm hành chính. Theo số liệu ông Tùng dẫn, đến cuối năm 2025, tỉnh có 12.630 doanh nghiệp, hơn 7.300 doanh nghiệp đang hoạt động và khoảng 72.000 hộ kinh doanh. Khu vực ngoài nhà nước chiếm 99,9% số doanh nghiệp. Trong 5 tháng đầu năm 2026, tỉnh có thêm 782 doanh nghiệp thành lập mới.

Những con số này cho thấy chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của các công ty công nghệ mà liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của phần lớn doanh nghiệp địa phương.

Các đại biểu tham dự diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 – Vòng địa phương, tỉnh Lào Cai (Ảnh: Phan Chính)

Dù vậy, theo ông Tùng, doanh nghiệp nhỏ thường gặp cùng lúc nhiều điểm nghẽn: thiếu vốn, thiếu nhân lực công nghệ, dữ liệu nằm rải rác trên nhiều hệ thống và không có lộ trình rõ ràng. Có doanh nghiệp mua phần mềm nhưng không khai thác hết tính năng, dẫn đến những khoản đầu tư không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Sau một vài lần như vậy, chủ doanh nghiệp dễ mất niềm tin và trì hoãn các bước tiếp theo.

Đối với doanh nghiệp ở vùng cao, bài toán nhân lực còn khó hơn. Một người vừa hiểu nghiệp vụ, vừa có kỹ năng công nghệ không dễ tìm, trong khi việc thu hút và giữ nhân sự công nghệ tại địa phương cũng là thách thức.

Từ thực tế này, ông Tùng đề xuất chính sách hỗ trợ cần cụ thể hơn theo từng nhóm doanh nghiệp. Thay vì những chương trình chung, tỉnh có thể xây dựng các gói chuyển đổi số mẫu cho từng lĩnh vực như bán lẻ, du lịch, nông nghiệp, dịch vụ, để một cửa hàng, hợp tác xã hay doanh nghiệp nhỏ có thể biết mình cần bắt đầu từ đâu, công cụ nào phù hợp và chi phí khoảng bao nhiêu.

Một vấn đề khác được ông Tùng đặc biệt lưu ý là hành lang pháp lý cho AI và dữ liệu cá nhân. Là người trực tiếp phát triển sản phẩm AI, ông cho rằng điều khiến doanh nghiệp nhỏ lo lắng không hẳn là công nghệ mà là khả năng tuân thủ các quy định mới.

Sản phẩm AI của DNT có thể lưu số điện thoại, tin nhắn và lịch sử trao đổi với khách hàng để phục vụ tư vấn. Khi dữ liệu cá nhân trở thành một phần của sản phẩm, doanh nghiệp phải xác định rõ khách hàng đã đồng ý hay chưa, dữ liệu được thu thập để làm gì, lưu trong bao lâu, ai được quyền truy cập và xử lý thế nào khi khách hàng yêu cầu xóa.

Bên cạnh đó là những câu hỏi về trách nhiệm khi AI tư vấn sai, bản quyền đối với nội dung do AI hỗ trợ tạo ra, cách nhận diện nội dung do AI tạo ra hay ranh giới giữa tự động chăm sóc khách hàng và hành vi làm phiền.

“Với doanh nghiệp nhỏ, chúng tôi rất cần một nơi có thể hỏi trước khi làm để chắc chắn mình đang đi đúng hướng”, ông Tùng nói, đồng thời đề xuất xây dựng một kênh tư vấn pháp lý về AI và dữ liệu cá nhân dành riêng cho doanh nghiệp nhỏ.

Ở chiều ngược lại, ông cho rằng doanh nghiệp cũng không thể chỉ chờ chính sách. Người đứng đầu phải trực tiếp tham gia vào quá trình chuyển đổi, bắt đầu từ những công việc nhỏ và sử dụng công cụ vừa với khả năng tài chính.

DNT lựa chọn khai thác cả các phần mềm mã nguồn mở, tự vận hành máy chủ và vừa sử dụng, vừa hoàn thiện những sản phẩm AI do mình phát triển. “Tôi muốn chứng minh rằng doanh nghiệp nhỏ Việt Nam hoàn toàn có thể làm sản phẩm AI cho người Việt, chứ không phải chỉ đi mua của nước ngoài”, ông Tùng chia sẻ.

Theo ông Tùng, chuyển đổi số của doanh nghiệp nhỏ có thể bắt đầu từ ba việc: chọn một vấn đề cụ thể để giải quyết, sử dụng công cụ phù hợp với nguồn lực và để người đứng đầu trực tiếp bắt tay vào làm.

Khi những công việc nhỏ được số hóa, doanh nghiệp không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn giảm giấy tờ, giảm đi lại và hạn chế lãng phí. Với Lào Cai, ông kỳ vọng chính quyền và các doanh nghiệp công nghệ địa phương có thể cùng xây dựng những nền tảng dùng chung, giúp doanh nghiệp ở vùng xa tiếp cận dịch vụ, thủ tục và nguồn lực mà không phải thường xuyên di chuyển về trung tâm.