Reuters mới đây ghi nhận thị trường bán lẻ tức thời của Trung Quốc có thể đạt hơn 1.000 tỷ NDT trong năm 2026, với dịch vụ giao hàng trong vòng một giờ đang mở rộng từ đồ ăn, nhu yếu phẩm sang mỹ phẩm, điện tử, hoa, thuốc… Ở Ấn Độ, quick commerce cũng đang phát triển rất nhanh; riêng giá trị đơn hàng của ngành này trong FY2025 được ước tính đã tăng hơn gấp đôi so với năm trước.

Và Việt Nam không đứng ngoài dòng chảy này. Chỉ là Việt Nam đang ở đoạn đầu của cuộc chuyển dịch. Bộ Công Thương ghi nhận thương mại điện tử tiếp tục là kênh tăng trưởng nhanh nhất trong hệ thống thương mại nội địa; năm 2025, quy mô bán lẻ trực tuyến hàng hóa ước khoảng 22,5 tỷ USD. 

“Cú sốc” của cửa hàng truyền thống

Nói Việt Nam không đứng ngoài dòng chảy không có nghĩa là các cửa hàng truyền thống của nước ta chảy một cách êm xuôi trước cơn sóng Instant Retail.

Tại Việt Nam, “cú sốc” thực sự của các cửa hàng truyền thống (tạp hóa, chợ, shop nhỏ) trước hết nằm ở cuộc cách mạng về thời gian mà Instant Retail tạo ra. Các ứng dụng như GrabMart, ShopeeFood, Baemin, Gojek, hay tính năng giao nhanh của TikTok Shop, Lazada đang tái định nghĩa lại sự "tiện lợi". Nó “đánh gục” lợi thế nổi trội của cửa hàng tạp hóa truyền thống là “gần nhà”.  

Người tiêu dùng chỉ cần ngồi tại chỗ, bất kể thời tiết năng mưa, kẹt xe, khói bụi… mở app cùng một cú lướt mạng, hàng hóa sẽ có mặt trong vòng 15-20 phút. Nói cách khác “Khoảng cách địa lý” của cửa hàng truyền thống bị san phẳng bởi "khoảng cách công nghệ" là cú sốc dễ nhận thấy nhất.    

Cú sốc tiếp theo là cuộc chiến “chiếm lĩnh” thế hệ người tiêu dùng trẻ. Các bạn Gen Y, gen Z là đối tượng thích ứng nhanh nhất với công nghệ nói chung và với Instant Retail nói riêng. Nhất là các bạn đang sinh sống tại các đô thị lớn. Đây cũng là tệp khách hàng có thu nhập đang tăng, không ngần ngại chi trả thêm một khoản phí ship để đổi lấy sự ưu việt của Instant Retail. Với người tiêu dùng trẻ sự tiện lợi trở thành một “tiêu chuẩn mới” của họ. Lợi thế này khiến các cửa hàng truyền thống mất dần lượng khách hàng ngày càng đông đảo này.

Cú sốc sau cùng “chí mạng” với cửa hàng truyền thống là áp lực về dữ liệu và giá.  Instant Retail với “trình độ” tập hợp các thông tin, số liệu, hình ảnh, âm thanh … (data) khủng khiếp. Họ “quản lý” thông tin mua hàng của khách rất giỏi. Họ có thề biến bán lẻ thành một bài toán logistics cực kỳ tinh vi. Ngoài ra họ còn có các chế độ đãi ngộ, trợ giá, khuyến mãi hấp dẫn. Với một “ông” chấp nhận lỗ để lấy data, tạp hóa không thể đủ lực.

Cửa hàng truyền thống lấy gì để thắng tốc độ?

Điều chắc chắn là Instant Retail có thể làm mất đi một phần chức năng nhưng không thể xóa sổ cửa hàng truyền thống. Tuy nhiên, trước mắt cửa hàng truyền thống cần làm gì trước cuộc đua tốc độ khắc nghiệt này? 

Thay vì đối đầu với Instant Retail, các cửa hàng truyền thống có thể trở thành một phần của mạng lưới Instant Retail, một mắt xích trong chuỗi cung ứng kỹ thuật số của các nền tảng công nghệ.

Số hóa chính mạng lưới cửa hàng hiện hữu. Biến cửa hàng thành cửa hàng bán lẻ hoạt động như một kho mini chỉ dùng để xử lý và đóng gói các đơn hàng trực tuyến, tự giao 15 phút trong bán kính 500m hoặc trong khu dân cư, kết nối qua Zalo.

Đặc biệt để cạnh tranh trong kỷ nguyên số, các cửa hàng truyền thống nên tận dụng những lợi thế mà Instant Retail không có:  Đó là sự trải nghiệm giác quan trực tiếp mà khi nhìn qua màn hình điện thoại khách hàng không thể cảm nhận bằng tay sờ, mũi ngửi, tai nghe… hoặc thử (quần áo, giày dép…) sự kiểm chứng thực tế mà Instant Retail không bao giờ đáp ứng được.

Một lợi thế rất thú vị nữa đó là sự tương tác và giao tiếp con người, giữa chủ cửa hàng và người tiêu dùng, giữa khách hàng với nhau – đặc biệt là người quen bạn bè gặp nhau tình cờ. Cửa hàng còn là nơi hàng xóm gặp gỡ, trò chuyện và tạo dựng lòng tin lâu năm. Tại cửa hàng, khách còn được nghe tư vấn, lời khuyên chân thành, thực tế về sản phẩm, về những câu chuyện cuộc sống xung quanh.

Nếu nền tảng Instant Retail biết về khách hàng bằng những dữ liệu “vô cảm” thì một cửa hàng truyền thống “thấu hiểu” khách hàng bằng mối quan hệ giao tiếp.

Tóm lại với những lợi thế đặc biệt mà Instant Retail không thể cạnh tranh như quan hệ, niềm tin, trải nghiệm, chuyên môn và sự am hiểu địa phương, cửa hàng bán lẻ truyền thống dù đang yếu đi nhưng  sẽ vẫn tiếp tục giữ một vị trí quan trọng trong nền thương mại Việt Nam.