Chợ không chỉ để mua sắm mà còn là để trải nghiệm văn hóa bản địa

Những người ưa thích xê dịch, khi tới một địa phương nào đó, nhất định họ phải ghé chợ vì cho rằng: Chợ là nơi tuyệt vời nhất để tìm hiểu văn hóa địa phương. Mỗi ngôi chợ mang trên mình nó một đời sống văn hóa vùng miền đặc sắc, ấn tượng rất riêng. Nét đẹp văn hóa ấy được nâng lên thành “văn hóa chợ”.

Chợ có mặt từ thời sơ khai và khắp mọi nơi. Ở xóm ấp có chợ chòm hổm đơn sơ mấy tấm manh bày bán mớ rau con cá; Quy mô lớn dần lên có chợ xã, rồi chợ huyện, chợ thị trấn, chợ tỉnh…

Thể hiện rõ nét văn hóa và sinh hoạt đặc trưng của người dân miền sông nước miền Tây Nam bộ có chợ nổi như chợ nổi Cái Răng, chợ nổi Cái Bè, chợ nổi Ngã Bảy, chợ nổi Ngã Năm… với các mặt hàng chủ yếu là nông sản. 

Hay chợ phiên vùng cao là nơi hội tụ sắc màu văn hóa dân tộc thiểu số, giúp người dân trao đổi hàng hóa cũng như góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho bà con.

Trong ký ức tuổi thơ của nhiều người, chợ là một thế giới bao la, đầy màu sắc, huyền hoặc và bí ẩn. Với cuộc đời làm “nội tướng”, chợ trở thành ký ức mang theo cả đời người của các bà nội trợ.

Chợ là nơi để mua bán, trao đổi hàng hóa đã đành. Chợ còn là nơi để người ta gặp gỡ, tâm tình, để “tám” chuyện đầu làng cuối xóm. Chợ là “trung tâm tin tức, thời sự”, là nơi “giao lưu văn hóa”…  

Chợ có một đời sống cực kỳ mạnh mẽ và bền bỉ, “khó tiêu diệt”. Kể cả khi các hệ thống siêu thị ra đời rộng khắp, với đầy đủ các thể loại mặt hàng phong phú, không gian sạch sẽ thoáng mát, hay các hình thức mua bán trên sàn điện tử, trên nền tảng mạng xã hội ra đời tiện lợi và hậu mãi rất tốt, thì chợ vẫn “sống”. Thời Covid-19, hàng trăm ngôi chợ lớn nhỏ bị giăng dây, đìu hiu, quạnh vắng, nhưng chỉ cần dịch bệnh qua đi là chợ tức thì tấp nập trở lại…

Trong một phát biểu, ông Hoàng Tùng, Chủ tịch F&B Investment, cũng cho rằng chợ truyền thống ở các đô thị lớn gần đây, tuy đối mặt với nhiều sức ép nhưng chợ vẫn cho thấy thế mạnh của nó là giá cả phải chăng, thực phẩm tươi sống, địa điểm gần khu dân cư, là nơi người bán - người mua được trực tiếp giao lưu với nhau - một nét văn hóa mà các nền tảng online không thể thay thế.

Vậy, liệu kế hoạch chuyển đổi gần 7.000 chợ truyền thống trên toàn quốc thành các cửa hàng tiện ích và trung tâm thương mại có gặp phải vướng mắc gì từ phía người dân hay không? Nhất là với các tiểu thương nhiều đời buôn bán nơi cửa chợ. Khi mà việc "xóa" chợ truyền thống có nguy cơ làm mất đi sinh kế của họ. 

Người tiêu dùng trẻ đồng tình chuyển đổi chợ truyền thống

Ở một phía khác, người tiêu dùng, đa số là khách hàng trẻ, bao gồm học sinh sinh viên, viên chức làm việc văn phòng… những người không thể dành toàn thời gian cho công việc nội trợ, thì đồng tình với chủ trương này. Họ cho rằng, xóa bỏ chợ truyền thống chuyển đổi thành các cửa hàng tiện ích và trung tâm thương mại là xu hướng tất yếu trong quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế. Nhằm nâng cao hạ tầng, trải nghiệm mua sắm, phát triển thị trường bán lẻ theo hướng văn minh, số hóa…

Họ nhận thấy, hiệu quả kinh doanh của chợ truyền thống đang suy giảm do sự thay đổi thói quen tiêu dùng. Hầu như tệp khách hàng trẻ dần xa lạ với chợ truyền thống. Họ ngày càng ưa chuộng cửa hàng tiện ích và trung tâm thương mại vì sự tiện lợi, có nguồn gốc sản phẩm, có hóa đơn rõ ràng; ít lo lắng về hàng giả, hàng nhái; đảm bảo an toàn thực phẩm, cân đúng, tính đủ… Không gặp tình trạng cãi vã với bạn hàng; không lo tan chợ, không ngại mưa nắng, nóng bức, mất vệ sinh; còn hấp dẫn bởi các chương trình tích điểm, khuyến mãi…  

Một bộ phận người tiêu dùng ở thế “trung dung”, thì cho rằng: Họ muốn giữ lại chợ truyền thống. Nhưng cần sắm cho nó một bộ mặt mới.

Cần nâng cấp, tạo môi trường chợ cao ráo, thoáng đãng, sạch sẽ hơn. Bỏ những thói quen xấu bị xã hội định kiến từ lâu đời như nói thách, cân thiếu, độn hàng, bán hàng gian hàng giả; thái độ, lời nói văn minh trong giao tiếp với khách hàng… Lấy cạnh tranh giá cả và chất lượng sản phẩm làm tiêu chí kinh doanh. 

Tóm lại, việc chuyển đổi chợ truyền thống cũng cần phải được thực hiện một cách cẩn thận, để đảm bảo rằng người bán hàng và người tiêu dùng không bị ảnh hưởng tiêu cực. Cần phải có các chính sách hỗ trợ và đào tạo để giúp người bán hàng thích nghi với môi trường kinh doanh mới.