Giá xăng tăng, đời sống kinh tế – xã hội dịch chuyển theo

Người tiêu dùng “ứng biến” ra sao? Người Việt vốn trải qua nhiều biến cố lịch sử và đời sống, họ giỏi ứng biến và xoay trở tình thế. Khi giá xăng tăng, lập tức hành vi tiêu dùng của người dân cũng dịch chuyển theo.

Đáng chú ý, phương tiện di chuyển - là yếu tố gây áp lực tài chính trực tiếp – đã được đưa lên cân nhắc hàng đầu, buộc nhiều người, nhất là giới trẻ, sinh viên học sinh và người lao động, phải thay đổi phương thức. Di chuyển bằng xe buýt, xe điện, xe đạp thậm chí đi bộ là lựa chọn hàng đầu.  

Tiếp theo là xu hướng “giảm di chuyển”: Nhiều người lựa chọn làm việc online tại nhà, ăn trưa ngay tại công sở; tăng mua hàng qua mạng; hạn chế các cuộc hẹn trực tiếp, chuyển sang trao đổi qua điện thoại hoặc các nền tảng trực tuyến (chat, call…).

Những thay đổi thiết thực này tuy nhỏ nhưng cộng hưởng lại, chúng tạo thành một làn sóng điều chỉnh hành vi tiêu dùng mang tính hệ thống. Đây là “hiệu ứng co giãn theo giá” (Price Elasticity) - một khái niệm trong kinh tế học.

Doanh nghiệp xoay chuyển thế nào? Ảnh hưởng rõ nhất là ngành vận tải và các ngành phụ thuộc nhiều vào vận chuyển, có chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong cấu trúc chi phí. Khi giá xăng tăng, lợi nhuận của họ bị thu hẹp lại. Nhằm giảm thiểu chi phí vận hành, nhiều doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá cước, tối ưu hóa tuyến đường, áp dụng các giải pháp công nghệ, thậm chí bắt đầu thử nghiệm xe điện trong hoạt động logistics.

So với các ngành vận tải, khả năng thích ứng của lĩnh vực bán lẻ xem ra ít bị ảnh hưởng tiêu cực. Nhiều doanh nghiệp bán lẻ thúc đẩy mạnh hơn các kênh bán hàng trực tuyến. Mô hình thương mại điện tử  kết hợp với dịch vụ “mang sản phẩm đến tận cửa nhà… giúp  doanh nghiệp duy trì, nếu không muốn nói là có phần gia tăng doanh thu. Có thể nói, chi phí xăng dầu được “bán cái” từ người tiêu dùng sang hệ thống vận tải giao hàng, nơi mà quy mô và công nghệ giúp tối ưu hóa tốt hơn như tận dụng kho gần khách hơn, giao hàng theo cụm, đầu tư xe điện giao hàng…

Xe điện có phải là “lối thoát”?

Đứng trước “cú hích” không mong muốn này, cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp đều bắt đầu tìm kiếm những giải pháp bền vững hơn. Trong đó, xe điện nổi lên như một giải pháp tiềm năng, được hỗ trợ bởi cả yếu tố thị trường lẫn chính sách.

Từ thái độ e dè trước đây, có vẻ như người dân đã suy nghĩ tới những lợi ích mà xe điện mang tới như: Chi phí vận hành thấp, giá điện ít chịu tác động từ biến động địa chính trị hay thị trường thế giới nên thường ổn định hơn.

Ngoài “ổn định chi phí” thì sự tiện lợi và xu hướng phát triển chung của xã hội nhất là lợi ích về môi trường cũng khiến xe điện trở nên hấp dẫn hơn đối với người lao động di chuyển thường xuyên trong khu vực đô thị.  

Tuy nhiên, cần nhìn nhận giá xăng tăng chỉ là “chất xúc tác”, chứ không phải là nguyên nhân duy nhất thúc đẩy sự chuyển đổi sang xe điện mà nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố như hạ tầng sạc, chi phí đầu tư ban đầu và thói quen sử dụng của người dân.

Nhận thấy được tiềm năng này, Chính phủ đang đẩy mạnh triển khai nhiều chính sách trước mắt cũng như dài hạn nhằm khuyến khích người dân chuyển đổi dần các phương tiện công cộng sang sử dụng năng lượng sạch, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa trong toàn xã hội.

Tóm lại, giá xăng tăng đã tạo ra một chuỗi phản ứng dây chuyền, từ cá nhân đến doanh nghiệp, từ hành vi tiêu dùng đến chiến lược kinh doanh. Dù con đường chuyển đổi còn nhiều thách thức, nhưng với các chính sách thiết thực hiệu quả của chính phủ cùng với sự nhìn nhận và điều chỉnh thói quen của người dân, hy vọng trong thời gian không xa, xe điện không chỉ là một phương tiện thay thế, mà còn là biểu tượng của một xu hướng phát triển bền vững, nơi hiệu quả kinh tế đi đôi với trách nhiệm môi trường.

Ngày 20/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký ban hành chỉ thị về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Công điện cũng nêu việc cần thúc đẩy phát triển hạ tầng như trạm sạc và trạm đổi pin…

Ngoài ra, sự tham gia của các doanh nghiệp lớn vào hệ sinh thái xe điện cũng góp phần tạo nên một thị trường năng động và cạnh tranh. Để thúc đẩy xe điện, trước mắt, Hà Nội dự kiến: Hỗ trợ 3–5 triệu đồng/xe máy điện. Doanh nghiệp hỗ trợ đổi xe, ưu đãi lớn về thuế – phí: Miễn 100% lệ phí trước bạ cho xe điện đến 2027.