Áp lực lạm phát tăng cao

Giá dầu không ngừng biến động khi những căng thẳng Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Giá dầu thô WTI thế giới có thời điểm vượt mốc 110 USD/thùng và duy trì ở mức cao. Trong nước, giá xăng dầu liên tục trong xu hướng đi lên. Diễn biến trên đã đặt ra nhiều thách thức với các doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung khi áp lực với lạm phát, lãi suất, tỷ giá ngày càng lớn.

Một tính toán của SSI Research cho thấy, CPI bình quân hai tháng đầu năm 2026 đang ở mức khoảng 3% nhưng đợt tăng giá xăng dầu hiện tại có thể đẩy lạm phát trong nước tiến sát mục tiêu 4-4,5% của Chính phủ. Một giả thiết được tổ chức này đưa ra, ở kịch bản kém tích cực, nếu giá dầu duy trì quanh 105 USD/thùng kéo dài đến 6 tháng, CPI có thể trên 5%, vượt qua mục tiêu của Chính phủ và chắc chắn sẽ tạo nên nhiều rủi ro cho nền kinh tế.

Hệ thống cung ứng xăng, dầu còn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu, đang tỏ rõ mức độ nhạy cảm lớn trước các cú sốc địa chính trị.

Thực tế, giá xăng dầu có tác động lan toả đến nền kinh tế. Theo phân tích của TS Châu Đình Linh, Chuyên gia tài chính - ngân hàng, khi giá dầu tăng lên thì chi phí sản xuất của doanh nghiệp sẽ tăng do chi phí đầu vào sản xuất, chi phí logistics đều tăng. Nhập khẩu lạm phát có thể xảy ra do nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn, nhập khẩu nhiều nguyên liệu đầu vào để sản xuất. 

"Nghiên cứu cho thấy, nếu giá xăng dầu tăng 10% và duy trì như thế này so với giá tham chiếu thì chỉ số CPI sẽ rất nhanh tiến tới mốc gần 4% có thể chỉ sau vài tháng. Đây là một trong những cái điểm nhấn để chúng ta cảnh báo rủi ro sớm", ông Linh cho biết.

Sức ép về tỷ giá có thể gây căng thẳng về lãi suất, tỷ giá và theo ông: "Ngân hàng Nhà nước, tôi nghĩ, sẽ ở trong thế nan giải giữa một cái hình tam giác ba cạnh: lạm phát, tăng trưởng và tỷ giá".

Trong bối cảnh hiện nay, theo ông, doanh nghiệp cần thích nghi với trạng thái "bình thường mới" khi mọi biến động vĩ mô bất ngờ đều có thể xảy ra khó lường trước. "Chúng ta cần xây dựng kịch bản cho các tình huống có thể xảy ra và có những giải pháp thích ứng linh hoạt đi cùng chứ không phải đợi xảy ra rồi mới bắt đầu chạy theo", ông Linh chia sẻ.

Xây dựng kịch bản ứng phó

Thực tế, giá xăng, dầu tăng kéo theo hàng loạt chi phí tăng theo như chi phí vận chuyển quốc tế, vận chuyển nội địa, chi phí kho lạnh, cũng như giá nguyên vật liệu và phụ liệu đầu vào.

Công ty Cổ phần Thực phẩm Sa Kỳ (Saky Foods), một công ty trong ngành chế biến thực phẩm cho biết, chỉ trong một thời gian ngắn, công ty đã nhận thông tin từ nhiều nhà cung cấp về việc điều chỉnh giá nguyên liệu tăng 15-12%. Nhiều lô hàng xuất khẩu sang thị trường châu Âu khả năng phải kéo dài thời gian vận chuyển thêm 10-14 ngày do nhiều hãng tàu điều chỉnh hải trình để tránh khu vực rủi ro.

Theo đó, doanh nghiệp phải chuẩn bị nguyên liệu và tổ chức sản xuất sớm hơn để đảm bảo tiến độ giao hàng; chi phí bảo quản lạnh cũng tăng lên khi thời gian vận chuyển kéo dài khiến áp lực tài chính hiện hữu với doanh nghiệp trong bối cảnh chi phí vốn đang ở mức cao.

“Doanh nghiệp không chỉ chịu áp lực ở một khâu mà là áp lực đồng thời ở nhiều khâu: nguyên liệu tăng, logistics tăng, chi phí vốn tăng. Trong khi đó, với doanh nghiệp xuất khẩu, giá bán cho khách hàng quốc tế thường đã được chốt trước theo hợp đồng, nên chúng tôi không thể lập tức chuyển toàn bộ phần chi phí tăng thêm sang khách hàng”, bà Nguyễn Kim Thanh, Tổng Giám đốc Saky Foods chia sẻ.

Thực tế trên buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải xây dựng chiến lược phù hợp để thích ứng và đảm bảo sự ổn định cho hoạt động của doanh nghiệp. Saky Foods đã thực thi nhiều giải pháp thiết thực như đa dạng hoá nguồn cung nguyên liệu tránh phụ thuộc vào một vài đối tác nhất định; đa dạng hóa đối tác logistics và phương án giao hàng; chú trọng quản trị tài chính và quản trị dòng tiền trong bối cảnh biến động của lãi suất và tỷ giá; điều chỉnh cơ cấu sản phẩm phù hợp theo hướng gia tăng tỷ trọng các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại quý I/2026 diễn ra sáng 12/3, tại Hà Nội, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, lưu ý vấn đề lớn nhất hiện nay là khả năng bảo đảm nguồn cung ổn định. Thị trường năng lượng toàn cầu vẫn chịu tác động từ nhiều yếu tố địa chính trị, đặc biệt là các điểm nghẽn tại những tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược. Tình thế hiện nay cấp thiết đặt vấn đề cụ thể hơn về đảm bảo an ninh năng lượng.

Theo cơ cấu, dự trữ xăng dầu của Việt Nam hiện đến từ các nguồn gồm: dự trữ thương mại tại các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối (20 ngày) và thương nhân phân phối (5 ngày); dự trữ sản xuất tại hai nhà máy lọc dầu và dự trữ quốc gia. Riêng nguồn dự trữ quốc gia khoảng 7 ngày sử dụng, tương đương khoảng 9 ngày nhập khẩu ròng.