Lãi suất tăng mạnh kể từ đầu năm trong bối cảnh mặt bằng lãi suất toàn cầu duy trì ở mức cao. Mức lãi suất huy động hiện tại dao động từ 6,8 - 7,6%/năm với kỳ hạn 12 tháng tại nhiều ngân hàng thương mại, cao hơn khoảng 2-2,5% so với đầu năm kéo theo lãi suất cho vay không còn rẻ, tăng khoảng 3 điểm phần trăm so với cách đây một năm.

Mặt bằng lãi suất cao tạo thêm áp lực đối với dòng tiền trên thị trường chứng khoán. Sự eo hẹp của thanh khoản toàn thị trường trong suốt thời gian qua cũng là một trong những minh chứng cho điều này.

Lãi suất và VN-Index ngược chiều?

Trong môi trường lãi suất cao, doanh nghiệp niêm yết sẽ đối mặt với chi phí vốn cao hơn, sự thắt chặt hơn của thị trường. Dòng tiền có thể có xu hướng dịch chuyển sang kênh tiền gửi để được hưởng mức lợi nhuận nhiều hơn. Thị trường cũng sẽ khó tránh được sự phân hóa mạnh.

Nhìn lại lịch sử, những giai đoạn lãi suất neo cao thường kéo theo sự biến động của VN-Index. Thống kê từ Agriseco Research, năm 2008, lãi suất huy động bật tăng lên vùng cao tới 20%/năm nhưng từ cuối 2008 sang 2009, chính sách tiền tệ chuyển sang nới lỏng kéo mặt bằng lãi suất giảm mạnh. Theo đó, chỉ số giảm hơn 60% trong nửa đầu 2008 và sau đó lại tăng lên trên 600 điểm trong năm 2009.

Lãi suất tăng mạnh trong năm 2022 trước áp lực lạm phát, tỷ giá và chu kỳ thắt chặt tiền tệ toàn cầu sau đó giảm nhanh trong năm 2023 nửa đầu 2025, theo đó chỉ số cũng giảm mạnh hơn 34% từ 1.500 điểm về vùng 1.000 điểm trong năm 2022, sau đó phục hồi trong 2023 và tăng khoảng 41% trong 2025 lên vùng 1.780 điểm.

Như vậy, xét về tương quan, lãi suất có xu hướng quan hệ ngược chiều tới thị trường chứng khoán, dù mối quan hệ này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.

Chia sẻ tại chương trình Fund Insider, ông Lê Chí Phúc, Tổng Giám đốc SGI Capital, cũng nhấn mạnh, lãi suất là một trong những biến số đáng quan tâm nhất ở thời điểm này đối với thị trường chứng khoán hiện tại. Ngoài ra, chính sách tiền tệ còn bắt đầu xuất hiện "làn gió ngược" khi lãi suất trên toàn cầu, dẫn đầu và quan trọng nhất là Fed, tăng lên, khiến kỳ vọng lãi suất có thể ổn định hay giảm càng trở nên khó hơn.

Trong bối cảnh hiện nay, theo Agriseco Research, những doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy lớn, nhu cầu tái cấp vốn cao và có độ nhạy lớn với biến động thị trường khi chi phí lãi vay gia tăng có thể đứng trước nhiều áp lực, trong đó biên lợi nhuận, dòng tiền và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp sẽ khó được như kỳ vọng. Đây có thể là yếu tố bào mòn kỳ vọng của dòng tiền dành cho cổ phiếu và tạo sự phân hoá trên thị trường.

Những cổ phiếu nào được dự báo ít chịu áp lực?

Nhóm cổ phiếu thuộc các ngành có nhu cầu vốn lớn sẽ chịu nhiều rủi ro nhất, trong khi đó những doanh nghiệp sở hữu tiền ròng lớn, nền tảng tài chính lành mạnh hay có câu chuyện riêng sẽ có nhiều lợi thế.

Agriseco đưa khuyến nghị với nhà đầu tư nhóm cổ phiếu có nền tảng phù hợp như với nhóm cổ phiếu dầu khí, hai đại diện khuyến nghị là PVS, BSR; nhóm ngân hàng là TCB, nhóm cao su với GVR, nhóm ngành tiêu dùng với SAB.

PVS đang sở hữu tiền ròng khoảng 15,1 nghìn tỷ đồng, trong khi Nợ/vốn chủ sở hữu chỉ ở mức 0,12x; quy mô tài sản sinh lãi lớn trong áp lực không đáng kể từ chi phí vay. Hay như TCB có tỷ lệ CASA cao và duy trì NIM tốt hơn tương đối khi mặt bằng lãi suất đi lên. Dù vậy, SAB dù hưởng lợi trực tiếp từ lợi suất tiền gửi tăng nhưng cần lưu ý về tăng trưởng lợi nhuận trung hạn dự báo chỉ ở mức một chữ số và lưu ý áp lực thuế tiêu thụ đặc biệt từ 2027.

Thực tế, thị trường chứng khoán luôn đối mặt với biến động đặc biệt trong bối cảnh áp lực lạm phát cùng nền lãi suất ở mức cao. Dòng vốn ngoại duy trì áp lực bán lớn. Thị trường sau kiện FTSE nâng hạng vẫn không tránh được áp lực. Dòng tiền sẽ phân hoá và khôn ngoan hơn. Trong bối cảnh này, diễn biến lợi nhuận, sức khỏe tài chính và mức độ nhạy cảm với lãi suất của từng doanh nghiệp sẽ trở thành những yếu tố được thị trường quan tâm hơn và nhà đầu tư cũng cần xây dựng chiến lược đầu tư chọn lọc.