Tại hội nghị lấy ý kiến dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu diễn ra vào ngày 30/9/2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhận định cơ chế điều hành giá bán lẻ có tác động trực tiếp tới toàn bộ doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Theo định hướng của dự thảo, Nhà nước sẽ chấm dứt việc trực tiếp công bố giá cơ sở định kỳ vào thứ Năm hàng tuần như quy định hiện hành. Thay vào đó, doanh nghiệp sẽ chủ động tính toán và quyết định mức giá bán lẻ dựa trên một công thức chung. Ông Sơn cho biết cơ chế này giúp giá xăng dầu phản ánh sát diễn biến thị trường nhưng vẫn duy trì tính minh bạch để bảo vệ lợi ích người dân.

Bổ sung thêm góc nhìn từ cơ quan quản lý, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), khẳng định giá xăng dầu tới đây sẽ hoàn toàn do thị trường và bản thân doanh nghiệp định đoạt dựa trên chi phí thực tế. Khi Nghị định chính thức có hiệu lực, người tiêu dùng sẽ phải chấp nhận thực tế "mỗi cây xăng một giá". Giá tại cùng một cửa hàng có thể linh động theo hướng "tăng buổi sáng, giảm ngay buổi chiều" tùy thuộc vào chiến lược của từng đơn vị kinh doanh.

Chi tiết hơn trong bản dự thảo lần thứ 14, Bộ Công Thương đề xuất các thương nhân đầu mối và phân phối ngoài hệ thống được phép tự quyết định giá theo sát thị trường, đi kèm nghĩa vụ kê khai và kết nối dữ liệu minh bạch với cơ quan quản lý. Trong khi đó, các nhà phân phối thuộc hệ thống của một đầu mối sẽ bị giới hạn, không được phép bán vượt mức giá do đơn vị cấp hàng ấn định.

Công thức tính giá bán lẻ của các doanh nghiệp sẽ được thiết lập dựa trên: giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế. Doanh nghiệp được trao quyền tự xác định giá mua, chi phí tạo nguồn cũng như lợi nhuận dựa trên bối cảnh kinh doanh thực tế.

Riêng chi phí kinh doanh định mức vẫn sẽ do Nhà nước kiểm soát. Cụ thể, Bộ Công Thương sẽ công bố mức phí khởi điểm. Hàng năm, các doanh nghiệp tự động điều chỉnh khoản này dựa trên biến động của chỉ số giá tiêu dùng (CPI) do bộ thông báo. Định kỳ ba năm một lần, Bộ Công Thương sẽ tiến hành rà soát và công bố lại mức chi phí này căn cứ vào các báo cáo kiểm toán độc lập của doanh nghiệp.

Theo ông Trần Hữu Linh, sự tự chủ này sẽ làm thay đổi căn bản cách thức hình thành chiết khấu trong chuỗi bán lẻ. Thay vì phụ thuộc vào một hạn mức do Nhà nước can thiệp, mức chiết khấu cho các đại lý, cửa hàng giờ đây sẽ trở thành một biến số linh hoạt trong phương án kinh doanh của từng hệ thống. Sự điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để bài toán chiết khấu chạm mức 0 từng khiến các nhà phân phối thua lỗ trong thời gian qua, qua đó tạo thêm không gian để các bên tự phân bổ chi phí, lợi nhuận và chiết khấu nội bộ.

Việc xóa bỏ một nền giá chung mang đến cho người tiêu dùng thêm đặc quyền lựa chọn về giá giữa các cửa hàng và hệ thống bán lẻ. Nhìn nhận từ góc độ tích cực, đại diện Bộ Công Thương cho rằng những đơn vị có nguồn hàng tốt, tối ưu được chi phí và hệ thống vận hành có thể chủ động giảm giá nhằm thu hút khách hàng.

Ngược lại, rủi ro đi kèm là nguy cơ xuất hiện chênh lệch giá giữa các khu vực địa lý, đặc biệt tác động rõ rệt tại những nơi thiếu vắng sự cạnh tranh từ các doanh nghiệp và cửa hàng bán lẻ.

Việc trao quyền định giá cho khối doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc Nhà nước rút lui hoàn toàn khỏi thị trường. Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, có vai trò sinh tử đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, đời sống người dân cũng như an ninh năng lượng quốc gia. Vì vậy, song song với việc đổi mới cơ chế quản lý, Nhà nước vẫn duy trì các công cụ giám sát, điều tiết và can thiệp khi tình hình yêu cầu.

Dự thảo quy định rõ, cơ chế bình ổn giá có thể được kích hoạt nếu giá xăng dầu biến động tăng hoặc giảm liên tục trong 1-4 tuần, hoặc có mức biến động cộng dồn chạm ngưỡng 15-20% trở lên trong thời gian ngắn, gây ra những tác động tiêu cực tới kinh tế - xã hội. Khi kịch bản này xảy ra, Bộ Công Thương sẽ phối hợp cùng Bộ Tài chính để đệ trình Chính phủ quyết định chủ trương, các biện pháp và thời gian áp dụng bình ổn.

Hệ thống công cụ điều hành có thể được triển khai bao gồm: quy định tổng nguồn tối thiểu, dự trữ lưu thông, dự trữ quốc gia, thuế quan, các chính sách tài chính - tiền tệ và Quỹ bình ổn giá (nếu có). Ở những trường hợp cấp thiết, Nhà nước sẽ trực tiếp đứng ra điều hành giá xăng dầu trong một khoảng thời gian giới hạn.

Đóng góp ý kiến tại hội nghị, đại diện Petrolimex kiến nghị cơ quan soạn thảo cần minh định rõ hơn các điều kiện kích hoạt cơ chế bình ổn này. Doanh nghiệp cho rằng cần có định nghĩa cụ thể về việc ngưỡng nào sẽ được áp dụng khi mức biến động giá đạt tỷ lệ 15-20%, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và thực thi một cách khác nhau.

Ghi nhận kiến nghị này, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn khẳng định mọi vấn đề có sức ảnh hưởng lớn tới thị trường, doanh nghiệp và người dân sẽ tiếp tục được cơ quan quản lý phân tích, đánh giá kỹ càng trước khi đệ trình lên các cấp có thẩm quyền ra quyết định.