Khi Bata trở thành ba ta

Trong tiếng Việt, có nhiều trường hợp danh từ riêng, theo thời gian biến thành danh từ chung và được dân gian công nhận dùng thành thói quen. Ví dụ trong văn học có Sở Khanh, Tú Bà; trong đời sống có xe Hon Đa, viết Bic.  Bata trở thành ba ta cũng giống như vậy.

Giày bata lấy tên gọi  "dân gian" của Bata - vốn là thương hiệu giày của Tiệp Khắc (cũ), nay là Cộng hòa Czechia - nhập cảng vào nước ta từ thời Pháp thuộc (khoảng năm 1932). Do sự phổ biến vượt trội của những đôi giày vải, đế cao su, có dây buộc mang nhãn hiệu Bata trong nhiều thập kỷ này, người Việt Nam quen gọi tất cả các loại giày kiểu này là giày ba ta (sau đây tạm gọi là “ba ta truyền thống”).

Cùng với Ba ta Tiệp Khắc, tại Việt Nam, năm 1978, “ba ta” Thượng Đình ra đời với dòng sản phẩm bán chạy là mẫu giày màu trắng sọc xanh và sọc đỏ. Sau đó là Asia Sports, nổi tiếng với các dòng giày ba ta thắt dây vải bố sọc xanh/đỏ và dòng ba ta không dây. Sinh sau đẻ muộn là Bình Minh… Cả ba thương hiệu đều đi theo phân khúc giày ba ta học sinh và giày bảo hộ lao động giá rẻ.     

Ba ta đã từng một thời là “đồng phục” cho học sinh nam

Thật ra giày Bata từ mấy chục năm trước đã được nam sinh thường xuyên dùng mang đi học. Thứ nhất là do giá thành rẻ, phù hợp với điều kiện kinh tế của đa số gia đình Việt Nam, đặc biệt là học sinh và người lao động. Thứ hai là do giày có thân vải mềm, đế cao su dẻo dai, có dây buộc chặt giúp giảm áp lực bàn chân, ít bị hầm hơi, bức bí, dễ giặt, mau khô, êm chân, dễ vệ sinh, đặc biệt là trọng lượng rất nhẹ… Đây là những ưu điểm vượt trội khiến giày Bata Tiệp Khắc và sau đó là các thể loại ba ta Việt Nam ra đời đã từng là lựa chọn của nam sinh trung học. 

Vậy tại sao ngày nay, quy định học sinh mang giày ba ta đi học lại bị nhiều phụ huynh phản đối?

Đó là do khái niệm “giày ba ta” trong nội quy học đường tại TP.HCM hiện nay còn chung chung, không có một giới hạn định nghĩa chính xác hay quy định cụ thể nào.

Giày ba ta ngoài thị trường hiện nay vô cùng phong phú về chủng loại và  hầu hết được “nâng lên một tầm cao mới”, đồng thời, thị hiếu tiêu dùng của giới trẻ hiện đại cũng đổi khác. Giày không chỉ để mang, giày còn là món thời trang khẳng định đẳng cấp, cá tính và thể hiện phong cách cá nhân - không loại trừ “cho bằng bạn bằng bè”.  

Cho nên, các em có khuynh hướng chọn “ba ta” của các thương hiệu như Converse, Vans (Mỹ), Ananas (Việt Nam), Bata (thương hiệu gốc từ Czechia) và một số thương hiệu đẳng cấp khác. Đó là những đôi giày làm bằng chất liệu da thật, da lộn, vải dệt công nghệ cao (Primeknit), thiết kế thời trang, hiện đại. So với các dòng giày “ba ta truyền thống”, nó có giá đắt hơn rất nhiều và cốt lõi vấn đề nằm ở chỗ nó rất dày và nặng nên trở thành “khắc tinh” của nước ngập, trời mưa  – là nguyên nhân gây ra tranh cãi.

Kích hoạt lại thị trường ba ta nội địa – tại sao không?

Sự mập mờ và thiếu giới hạn này nếu được giải quyết bằng các quy định rõ ràng: Giày ba ta mang đi học là loại “ba ta truyền thống” gọn nhẹ, tối giản; phân biệt với loại ba ta thời trang cá tính dùng kết hợp phối đồ cho nhiều phong cách trang phục đường phố khác nhau ngoài học đường, thì có khi quy định dễ dàng được chấp nhận hơn.

Đồng thời, khi “ba ta truyền thống” được chấp nhận như một “đồng phục” học sinh, rất có thể sẽ mở ra thời cơ vàng kích hoạt lại thị trường giày ba ta nội địa, một sản phẩm vốn lâu nay hầu như vắng bóng trên các mặt trận truyền thông và không có các chiến dịch định vị lại hình ảnh để tiếp cận thế hệ mới.