Xã hội hóa đầu tư chợ: Bài toán cân bằng giữa bảo tồn và lợi nhuận
(DNTO) - Sự kiện Bộ Công Thương lấy ý kiến về dự thảo Nghị định mới thay thế các quy định quản lý chợ cũ kỹ từ hơn 20 năm trước đang mở ra kỳ vọng gỡ bỏ những nút thắt pháp lý. Tuy nhiên, việc thu hút dòng vốn tư nhân vào hạ tầng bán lẻ truyền thống vẫn đối mặt với thách thức lớn trong việc hài hòa lợi ích kinh tế và tính chất an sinh xã hội.
Chợ truyền thống không chỉ đơn thuần là nơi giao thương mà còn là huyết mạch giữ vai trò bình ổn thị trường và đảm bảo an sinh xã hội cho hàng triệu tiểu thương. Ảnh minh họa
Ngày 22/4/2026, Bộ Công Thương đã chính thức lấy ý kiến về dự thảo Nghị định của Chính phủ thay thế Nghị định số 60/2024/NĐ-CP về phát triển và quản lý chợ, vốn không còn phù hợp với bối cảnh bùng nổ của thương mại điện tử.
Ở nước ta, chợ truyền thống không chỉ đơn thuần là nơi giao thương mà còn là huyết mạch giữ vai trò bình ổn thị trường và đảm bảo an sinh xã hội cho hàng triệu tiểu thương. Theo dữ liệu từ Bộ Công Thương, cả nước hiện có hơn 8.000 ngôi chợ, nhưng phần lớn đang rơi vào tình trạng xuống cấp hoặc vận hành kém hiệu quả do sự chồng chéo về cơ chế quản lý đất đai và ngân sách. Sự ra đời của dự thảo lần này được xem là nỗ lực cấp thiết để đồng bộ hóa hạ tầng bán lẻ với Luật Đất đai 2024 và Luật Giá mới.
Nút thắt lớn nhất khiến các nhà đầu tư "ngại" rót vốn vào chợ truyền thống chính là cơ chế sử dụng đất và thời hạn thuê sạp. Trong khi các trung tâm thương mại hiện đại có thể dễ dàng định giá và khai thác theo thị trường, thì giá dịch vụ tại chợ thường bị khống chế để bảo vệ tiểu thương. Nếu dự thảo không đưa ra được những ưu đãi đủ mạnh về thuế hoặc hỗ trợ giải phóng mặt bằng, các doanh nghiệp sẽ tiếp tục đứng ngoài cuộc, để mặc các khu chợ dân sinh loại 1 và loại 2 dần trở nên lạc hậu trước sức ép của các siêu thị mini.
Nếu cơ chế xã hội hóa không được thiết kế khéo léo, chi phí hạ tầng tăng cao sẽ trực tiếp đẩy giá thuê mặt bằng của tiểu thương lên theo, gián tiếp làm tăng giá hàng hóa thiết yếu và ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền của người tiêu dùng bình dân.
Bài học từ các mô hình chợ kết hợp trung tâm thương mại tại Hà Nội và một số tỉnh thành phía Bắc vẫn còn nguyên giá trị. Nhiều dự án sau khi được đầu tư hiện đại hóa bằng vốn tư nhân đã trở nên xa lạ với thói quen mua sắm "tiện tay, nhanh gọn" của người dân, dẫn đến tình trạng tầng trên lộng lẫy nhưng vắng khách, trong khi tầng trệt tiểu thương vẫn chật vật.
Vì vậy, nghị định mới cần định nghĩa rõ hơn về công năng của từng hạng mục đầu tư để tránh tình trạng "biến tướng" chợ thành các khu tổ hợp thương mại cao cấp nhưng mất đi bản sắc dân sinh.
Tương lai của hạ tầng bán lẻ Việt Nam phụ thuộc vào việc chúng ta có thể hiện đại hóa chợ truyền thống mà không làm mất đi tính tiếp cận đặc trưng của nó hay không. Khi rào cản pháp lý về quyền sử dụng đất và quản lý tài sản công được tháo gỡ, dòng vốn tư nhân sẽ là động lực chính giúp các ngôi chợ không chỉ là nơi mua bán, mà còn là các trung tâm logistics quy mô nhỏ, hiện đại và sạch sẽ, theo Bộ Công Thương.