Tại hội thảo "Chuyển đổi năng lượng xanh - Động lực tăng trưởng bền vững" diễn ra vào hôm qua, 21/4, các nhà hoạch định chính sách đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc định hình lại cấu trúc kinh tế thành phố. Đây không chỉ là một kế hoạch môi trường đơn thuần mà là chiến lược sinh tồn kinh tế trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật xanh đang dựng lên ngày càng cao. Tính đến ngày 21/4, nhiều doanh nghiệp tại các khu chế xuất đã bắt đầu lộ trình kiểm kê khí nhà kính để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.

Sự cấp bách này bắt nguồn từ việc các thị trường nhập khẩu lớn như EU hay Mỹ bắt đầu áp dụng các cơ chế như thuế carbon (CBAM). Nếu không chuyển đổi xanh ngay từ bây giờ, hàng hóa sản xuất tại TP.HCM sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh về giá do phải gánh thêm các loại phí phát thải. Đây là "điểm kết nối thực tế" cho thấy chuyển đổi xanh chính là tấm vé thông hành để doanh nghiệp Việt Nam duy trì sự hiện diện trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Các khu công nghiệp truyền thống tại TP.HCM đang đứng trước thách thức lớn khi các nhà đầu tư nước ngoài (FDI) thế hệ mới ưu tiên những địa điểm có hạ tầng năng lượng tái tạo. Việc chậm trễ trong cung ứng điện sạch hoặc thiếu các chính sách hỗ trợ kinh tế tuần hoàn có thể khiến thành phố mất đi các dự án tỷ đô vào tay các đối thủ trong khu vực như Bangkok hay Singapore.

Theo báo cáo từ các cơ quan xúc tiến đầu tư, các tập đoàn đa quốc gia hiện nay không chỉ nhìn vào ưu đãi thuế mà còn soi xét rất kỹ mức độ cam kết Net Zero của địa phương. Việc TP.HCM thí điểm các cơ chế từ Nghị quyết 98 về đầu tư xanh và tài chính xanh được xem là bước đi chiến lược để tháo gỡ nút thắt này. Những chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ giảm phát thải đang dần được cụ thể hóa để tạo sức hút mới.

Dù có quyết tâm chính trị cao, lộ trình trở thành trung tâm xanh của TP.HCM vẫn vấp phải những rào cản hạ tầng đáng kể. Hệ thống lưới điện hiện tại chưa hoàn toàn thích ứng để hấp thụ một lượng lớn năng lượng tái tạo từ các dự án điện mặt trời mái nhà hay điện gió ngoài khơi. Bên cạnh đó, chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ xanh là một gánh nặng đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn chiếm đại đa số trong cơ cấu kinh tế thành phố.

Để giải quyết bài toán vốn, thành phố đang nghiên cứu hình thành thị trường tín chỉ carbon và các gói tín dụng xanh. Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng, nếu có thể khơi thông nguồn lực tài chính này, TP.HCM sẽ tạo ra một hệ sinh thái bền vững, nơi các doanh nghiệp có thể tìm thấy cả lợi nhuận và sự phát triển dài hạn. Sự chuyển dịch này sẽ tạo tiền đề để thành phố không chỉ là đầu tàu kinh tế mà còn là hình mẫu về phát triển bền vững cho cả nước.

Với mục tiêu xây dựng TP.HCM trở thành trung tâm chuyển đổi xanh của khu vực và Đông Nam Á, hiện thành phố đang triển khai Đề án chuyển đổi xanh giai đoạn 2025-2035 với 10 trụ cột chính như giao thông xanh, năng lượng bền vững, kinh tế tuần hoàn, với tổng nguồn lực huy động dự kiến khoảng 900.000 tỷ đồng, nhằm mục tiêu phát triển bền vững và giảm phát thải. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch.