Khi giá trị ảo lên ngôi

Trong bối cảnh thị trường âm nhạc ngày càng cạnh tranh, khán giả luôn đánh giá cao những giọng ca có thực lực, các vocalist biểu diễn ổn định trên các sân khấu, có thể hát live hàng chục ca khúc trong các concert chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, hiện nay, có thể nhận thấy sự xuất hiện của nhiều thần tượng mới, chỉ sau một chương trình truyền hình thực tế, đã có tệp fan hâm mộ riêng, biểu diễn trên nhiều sân khấu hoành tráng. Điều đáng nói, các thần tượng này được nhà tổ chức xây dựng thương hiệu không dựa vào khả năng ca hát, mà chủ yếu được chọn lựa theo ngoại hình sáng sân khấu, đào tạo vũ đạo…Do vậy, không ít “thần tượng” bộc lộ điểm yếu về chất giọng, giới chuyên môn đánh giá “thậm chí hát dở hơn cả khán giả”. Cũng không lạ khi để bước ra sân khấu biểu diễn, những thần tượng này luôn có sự hỗ trợ của phương tiện kỹ thuật, thông qua việc hát play back hoặc hát đè lên bản ghi sẵn.

Nhà tổ chức biểu diễn Hà Thanh Phúc nhìn nhận, vấn đề này hiện nay quá phổ biến, những thần tượng này có tệp khán giả riêng, nên luôn được chào đón, dễ dẫn đến những ngộ nhận về bản thân, ảo tưởng mình hát thật. Đây cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng các ca sĩ trẻ lạm dụng hát nhép, không qua đào tạo tôi luyện giọng hát để mang lại những giá trị thật trên sân khấu.

Khi việc hát nhép được gợi ý, được ủng hộ, không ít trường hợp dù không có khả năng hát live vẫn đi diễn, nhận show với cát sê cao. Tình trạng này ảnh hưởng không nhỏ  đến những ca sĩ có thực lực, những người đã bền bỉ làm nghề hàng chục năm, đầu tư nghiêm túc cho giọng hát và sân khấu.

Ca sĩ Phương Thanh với góc nhìn riêng, khẳng định ủng hộ việc là ca sĩ thì phải hát thật. Chị cho biết, không thể chấp nhận việc là ca sĩ mà hát không bằng khán giả. “Ca sĩ đã sống bằng nghề hát thì phải biết trân trọng khán giả của mình, một khi đã bán vé. Phải có lòng tự trọng và sĩ diện của nghệ sĩ, không thể lừa dối khán giả. Các nhà tổ chức cũng không nên dễ dãi, cần có trách nhiệm, đưa những giọng hát thực lực ra sân khấu”.

Nhạc sĩ Hoài An cũng cho rằng, với ca sĩ có thực lực, được hát trên sân khấu là niềm hạnh phúc, nên phần đông các ca sĩ rất sợ phải hát “nhép”, bởi các sự cố trên sân khấu không bảo đảm khiến đánh mất hình ảnh, uy tín với khán giả. Trường hợp ca sĩ Duyên Quỳnh tại sân khấu trao giải Làn sóng xanh 2025 là một điển hình gần nhất, cho thấy cái giá phải nhận không nhỏ khi nhiều tháng liền bị khán giả lên tiếng gay gắt.

“Sự chân thật trong biểu diễn luôn là yếu tố giúp nghệ sĩ xây dựng uy tín lâu dài. Khi khán giả mua vé xem chương trình, họ mong muốn được trải nghiệm cảm xúc trực tiếp và giọng hát của nghệ sĩ, chứ không phải là một bản thu quen thuộc, không minh bạch với công chúng”, nhạc sĩ Tình Thơ nhấn mạnh.

Chấn chỉnh từ đâu là hiệu quả?

Theo văn bản của Sở VHTT TPHCM, yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực biểu diễn tuân thủ nghiêm quy định pháp luật trong quá trình tổ chức và thực hiện các vở diễn, chương trình biểu diễn nghệ thuật, đặc biệt là các chương trình biểu diễn tại nhà hát, sân khấu trong nhà. Sở cũng lưu ý việc lạm dụng phương tiện kỹ thuật, sử dụng âm thanh từ bản ghi âm thay cho biểu diễn trực tiếp trên sân khấu (tức hát nhép) là một trong các hành vi bị nghiêm cấm. Văn bản này nhận được sự ủng hộ lớn từ công chúng và giới chuyên môn.

Biên tập viên một giải thưởng âm nhạc uy tín nhận định, việc chấn chỉnh hát nhép từ lâu đã được cơ quan quản lý, điều này được khán giả và giới chuyên môn rất đồng tình. Tuy nhiên, việc chế tài và hậu kiểm phải được xử lý rốt ráo mới mang lại kết quả. Không riêng với ca sĩ, chế tài cũng không loại trừ những nhà tổ chức vi phạm, cố tình đưa các tiết mục hát nhép để lấy tiền. Thực tế, có hơn 70% nguyên nhân xuất phát từ yêu cầu của đơn vị tổ chức.

Vì nhiều nguyên nhân như bảo đảm an toàn về âm thanh, sức khoẻ, chất giọng ca sĩ , tiết kiệm chi phí, nên ca sĩ đươc yêu cầu hát nhép hoặc hát đè lên bản thu âm sẵn. Không ít các chương trình truyền hình thực tế hiện nay đều ghi âm trước, khi phát sóng là phần ghi hình và màn trình diễn, thậm chí các bản thu này còn được sử dụng cho nhiều concert khác sau này…

Việc chấn chỉnh tình trạng hát nhép vì thế không chỉ mang tính nhắc nhở của cơ quan quản lý, mà còn liên quan đến việc yêu cầu chuẩn mực nghề nghiệp của nghệ sĩ. Khán giả trẻ hiện nay cũng cần phải chứng tỏ quyền lực, nói không với những giá trị ảo, đừng tung hô những thần tượng chưa đáp ứng được sự chuyên nghiệp : giọng hát thật và bản lĩnh sân khấu.

Siết chặt quản lý cấm hát nhép  là bước đi cần thiết để khôi phục niềm tin công chúng, góp phần nâng cao chất lượng biểu diễn và đạo đức nghề của nghệ sĩ.