Kỷ nguyên số không chỉ phản ánh thị trường cảm xúc mà còn góp phần tạo ra nó

Ngày nay, chúng ta dễ nhìn thấy, một học sinh mua chiếc cặp không chỉ vì đó là chiếc cặp dùng để đựng sách vở bút mực. Có thể trên chiếc cặp có in hình các nhân vật hoạt hình đang thịnh hành. Một bạn gái mua chiếc túi, không chỉ vì công năng của chiếc túi. Có thể chiếc túi đó mô phỏng chiếc túi của một ngôi sao ca nhạc thần tượng của đám đông giới trẻ.

Một thực khách vào quán cà phê không chỉ để uống cà phê mà để mua một trải nghiệm. Khi hình ảnh khách hàng ngồi trước ly cà phê bốc khói trong một không gian âm nhạc, nơi góc quán, được tải lên mạng xã hội thì sản phẩm trở thành câu chuyện mang thông điệp: “Tôi đang ở đây, tôi đang tận hưởng cuộc sống một cách sành điệu”… Đặc biệt, nếu trên chiếc ly có in tên thương hiệu cà phê, hay tên quán cà phê nổi tiếng thì thông điệp càng mạnh hơn nữa.

Cũng tương tự như vậy với nhiều sản phẩm được gắn tên đặc sản, nếu chỉ được bán như “một món ăn” thì rất khó tạo ra sự khác biệt lâu dài. Nhưng nếu món đặc sản gắn với câu chuyện về vùng đất, về làng nghề, về đặc trưng của hương vị quê nhà thì lập tức tạo được dấu ấn với du khách.

Với người tiêu dùng, khi mua sản phẩm, họ cảm thấy giá trị bản thân được xác lập bởi họ không chỉ mua sản phẩm, họ mua một phần văn hóa, ký ức và tình cảm đối với vùng đất họ đã từ đó ra đi, hay từ nơi khác tới thăm.

Đặc biệt với dịch vụ du lịch, ngày nay hầu hết người tiêu dùng “mua trạng thái cảm xúc” hơn là mua một chuyến đi thăm danh lam thắng cảnh. Đó là cảm giác được nghỉ ngơi; được khám phá; được thoát khỏi áp lực; được ghi lại hình ảnh để làm kỷ niệm, để chia sẻ với cộng đồng.

Tóm lại, người tiêu dùng ngày nay mua sản phẩm không hoàn toàn dựa vào công năng. Họ đặt giá trị của sản phẩm trong câu chuyện, hình ảnh, trải nghiệm, cảm xúc và ý nghĩa xã hội  

Công nghệ số chính  có công chuyển dịch tiêu dùng từ “mua một vật” sang “mua một ý nghĩa”. Bởi thuật toán mạng xã hội rất giỏi trong việc tạo tương tác và giữ người dùng ở lại qua việc khuếch đại những nội dung có khả năng kích thích cảm xúc: thích thú, tò mò, tự hào, đồng cảm, ngưỡng mộ, thậm chí sợ bỏ lỡ.

Doanh nghiệp và người tiêu dùng cần thành một mảnh ghép thống nhất  

Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày cảng tỏ ra thông minh. Họ không chỉ biết khách hàng cần mua gì, mà còn có khả năng biết điều gì sẽ khiến người tiêu dùng rung động, tò mò, thích thú hoặc sợ bỏ lỡ. Dưới tác động của thuật toán, họ càng thừa sức biến cảm xúc từ một thứ vô hình trở thành thứ cho họ khai thác ở quy mô thị trường.  

Và điều này đã khiến người tiêu dùng đôi khi không còn mua thứ mình cần, mà mua thứ khiến mình cảm thấy mình muốn trở thành.

Chẳng hạn, một chiếc đồng hồ đắt tiền, một chiếc điện thoại thông minh lần đầu tiên đập hộp, một sản phẩm hàng hiệu… có thể được mua chỉ để thỏa mãn cảm giác thành đạt, cảm giác mình xứng đáng. Một sản phẩm xanh được hô hào, hay một sản phẩm mang ý nghĩa thiện nguyện đôi khi chỉ để thỏa mãn cảm giác mình là một người có trách nhiệm xã hội.

Có thể nói, thời đại công nghệ số chiếm lĩnh thị trường đã tạo ra một hạ tầng kinh tế mới. Doanh nghiệp không chỉ bán hàng, họ bán câu chuyện, bán ý nghĩa mà người tiêu dùng muốn thấy ở sản phẩm. Ngược lại người tiêu dùng mua sản phẩm ngoài thỏa mãn nhu cầu, họ còn dùng sản phẩm để kể câu chuyện của chính mình. Đó là xu hướng tất yếu.

Có điều, để cơ chế lý trí của công nghệ và cơ chế cảm tính của thị trường do nó tạo ra trở thành một loại tài sản của thị trường thì doanh nghiệp và người tiêu dùng cần gắn nhau thành một mảnh ghép thống nhất, cùng sở hữu và điều khiển tài nguyên ấy một cách sao cho hiệu quả nhất.