Khi đất liền, mặt biển và lòng đất dần trở nên chật chội, giới hạn phát triển của con người không còn nằm ở diện tích mà nằm ở tư duy khai thác không gian. Đó là góc nhìn được GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, chia sẻ tại một buổi thảo luận gần đây về tiềm năng của lĩnh vực mà ông gọi là "kinh tế không gian" - không gian phát triển không giới hạn.

Từ hiểu lầm phổ biến đến tốc độ tăng trưởng "phi mã"

Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường cần làm rõ một ngộ nhận thường gặp: kinh tế không gian tầm thấp không phải một ngành kinh tế đơn lẻ, mà là một hệ sinh thái bao trùm, có khả năng cộng hưởng mạnh mẽ với các hoạt động kinh tế truyền thống dưới mặt đất. "Những hoạt động đang diễn ra trên mặt đất đều có thể phát triển để nhân lên ở không gian phát triển mới này," ông nói. Theo ông, đây không đơn thuần là mở rộng cơ học, mà là sự thay đổi về chất trong cách tạo ra giá trị kinh tế.

Để minh chứng cho tiềm năng này, ông Cường dẫn số liệu từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF): năm 2023, kinh tế vũ trụ toàn cầu đạt khoảng 630 tỷ USD, và dự báo sẽ chạm mốc 1.800 tỷ USD vào năm 2035. Điều đáng chú ý hơn cả nằm ở tốc độ tăng trưởng. Trong khi kinh tế truyền thống toàn cầu chỉ đạt mức tăng cao nhất khoảng 3%, còn Việt Nam đang nỗ lực hướng tới mức 10%, thì kinh tế không gian đã ghi nhận mức tăng trưởng lên tới 300% trong hơn một thập kỷ - tỷ lệ mà theo ông, không một lĩnh vực phát triển hiện hữu nào có thể đạt được.

GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam

GS. TS Hoàng Văn Cường cũng chỉ ra những minh chứng thực tế từ các nền kinh tế lớn. Tại châu Âu, riêng dịch vụ máy bay không người lái (drone) đã tạo ra giá trị 14,5 tỷ Euro và khoảng 145.000 việc làm. Tại Trung Quốc, kinh tế tầm thấp được dự báo đạt quy mô 1.500 tỷ Nhân dân tệ vào năm 2025 và tăng lên 2.500 tỷ Nhân dân tệ vào năm 2035. Những con số này, theo ông Cường, cho thấy kinh tế không gian đã bước ra khỏi lý thuyết viễn tưởng để trở thành "mỏ vàng" thực sự của các cường quốc.

Phân tích sâu hơn về đặc tính kỹ thuật, ông Cường nhấn mạnh khả năng "đa trị" của kinh tế không gian tầm thấp - điều mà các phương tiện truyền thống không thể có được. Một thiết bị bay không người lái không chỉ phục vụ vận tải, logistics, mà còn có thể đồng thời giám sát an ninh đô thị, dự báo ô nhiễm, cảnh báo ùn tắc giao thông và ứng dụng trong nông nghiệp. "Nếu chúng ta dùng một chiếc ô tô để chở hàng thì nó chỉ chở hàng thôi, không thể đa chức năng như thiết bị của không gian. Khả năng nhân giá trị của nó là rất cao," ông Cường so sánh.

Ba lợi thế để Việt Nam "đặt chân" vào phân khúc phù hợp

GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, trước bước tiến thần tốc của Mỹ, Anh hay Trung Quốc – những quốc gia sở hữu nền tảng công nghệ vật chất và phần mềm hùng mạnh – Việt Nam không nên chạy đua một cách mù quáng, mà cần xác định rõ lợi thế cạnh tranh để lựa chọn đúng phân khúc và định vị phù hợp trong cuộc đua công nghệ.

Ông Cường chỉ ra ba lợi thế cốt lõi. Thứ nhất là không gian thực nghiệm: với hơn 3.000 km bờ biển, nhu cầu giám sát và phát triển kinh tế biển của Việt Nam là rất lớn, tạo môi trường lý tưởng để thử nghiệm các giải pháp kinh tế không gian tầm thấp, thay vì chen chúc trong các đô thị chật chội.

Thứ hai là nền tảng sản xuất linh kiện điện tử. Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia hàng đầu về sản xuất linh kiện máy tính, thiết bị điện và vi mạch - tiền đề để chuyển đổi sang sản xuất thiết bị bay và hạ tầng kỹ thuật phục vụ kinh tế không gian.

Cuối cùng, và cũng là yếu tố ông Cường đánh giá quan trọng nhất, chính là nguồn nhân lực. "Con người Việt Nam rất có tiềm năng cho những phát triển mới. Hãy nhìn tốc độ chuyển đổi số, thanh toán không dùng tiền mặt, chúng ta thích nghi rất nhanh," ông nhận định. Với tố chất về toán học và STEM, ông tin rằng đội ngũ nhân sự Việt Nam hoàn toàn có khả năng làm chủ các phần mềm điều khiển và hệ thống vận hành phức tạp của lĩnh vực này.

Kinh tế không gian tầm thấp, theo những phân tích của GS.TS. Hoàng Văn Cường, không còn là câu chuyện của tương lai xa xôi mà đang dần trở thành một lộ trình tất yếu để Việt Nam tìm kiếm động lực tăng trưởng mới. Việc nhận diện đúng tiềm năng, chuẩn bị sẵn sàng cả về hạ tầng lẫn chính sách sẽ là yếu tố quyết định khả năng bứt phá của đất nước trong cuộc đua vươn lên "khoảng không" đầy hứa hẹn này.