Mạng xã hội - hơi thở thời đại của con người

Không thể phủ nhận trong thời đại công nghệ chiếm lĩnh đời sống nhân loại, các ứng dụng nền tảng mạng xã hội mang lại giá trị tích cực to lớn cho đời sống xã hội. Tuy nhiên, dưới sự vận hành của thuật toán và sự lan truyền nhanh chóng, mạng xã hội cũng phô bày những mặt trái nguy hiểm nhất của nó.

Mặt tích cực nổi bật nhất của nền tảng mạng xã hội là giúp phá vỡ rào cản kết nối giữa con người với nhau trên phạm vi toàn cầu; Xây dựng cộng đồng chia sẻ sở thích, kiến thức, trao đổi thông tin; Thúc đẩy thương mại điện tử, cung cấp thị trường trực tuyến và kinh tế số hiệu quả; Hỗ trợ xây dựng thương hiệu cá nhân, kết nối tuyển dụng việc làm; Phục vụ học tập trực tuyến; Lan tỏa các chiến dịch nhân đạo;  Bảo tồn, quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống…

Nói chung, giá trị tích cực mà nền tảng mạng xã hội mang lại cho con người là vô cùng to lớn. Tuy nhiên những hệ lụy mà nó mang đến cũng không hề nhỏ.

Quan ngại nhất là ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần cộng đồng, được thế giới ghi nhận bằng thuật ngữ FOMO (Hội chứng sợ bỏ lỡ), biểu hiện qua “triệu chứng” người dùng luôn lo lắng mình bị tụt hậu, nên kè kè chiếc điện thoại bên mình như vật bất ly thân; Ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất như rối loạn giấc ngủ, béo phì, cận thị các bệnh về xương khớp… Bị ám ảnh bởi "cuộc sống hoàn hảo" của người khác. Dễ trở thành nạn nhân của đủ thứ trò lừa đảo, dụ dỗ, lôi kéo, kích động… trên mạng.

Đặc biệt quan trọng là sự nhiễu loạn tin giả khiến người dùng dễ bị dẫn dắt, mất phương hướng, vô tình rước họa vào thân.

Rước họa vào thân

Mặt trái nguy hiểm nhất của mạng xã hội là tình trạng lan truyền chóng mặt các loại tin giả, tin giật gân. Đặc biệt khi những thông tin này vi phạm Luật An ninh mạng hoặc luật pháp Nhà nước. Khi đó, hệ lụy không chỉ dừng lại ở sự nhầm lẫn cá nhân mà còn dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng về pháp lý và trật tự xã hội

Các loại tin này thường dánh vào tâm lý đám đông bao gồm lòng trắc ẩn, sự giận dữ hoặc nỗi sợ hãi… nhờ thuật toán, tốc độ lan truyền của mạng xã hội nhanh như vết dầu loang. Nhanh hơn rất nhiều so với thẩm định và kết luận cũng như phán quyết của cơ quan chức năng. Người dùng dễ rơi vào bẫy "tâm lý đám đông",  khả năng định hướng tư duy phản biện hoàn toàn bị tê liệt.  

Nghiêm trọng hơn, không phải đối tượng nào loan truyền tin giả cũng đều vô tình. Nhiều người dùng cố ý chia sẻ thông tin giả dù biết vi phạm nghiêm trọng Luật An ninh mạng và Bộ luật Hình sự, nhằm thỏa mãn ý chí và phục vụ lợi ích cá nhân.

Từ phạt tiền đến phạt tù

Trên thực tế đã xảy ra rất nhiều trường hợp người dùng bị xử phạt hành chính, thậm chí bị khởi tố phạt tù do các vi phạm trong quá trình sử dụng nền tảng mạng xã hội.  

Mới đây, tháng 08/2026. Bà Hải (trú tại phường Quỳnh Mai, Hà Nội), do bức xúc cá nhân trong quá trình đền bù, bồi thường giải phóng mặt bằng của một dự án nâng cấp quốc lộ, bà đã sử dụng tài khoản Facebook cá nhân đăng tải hàng chục bài viết và tin nhắn chứa thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống cơ quan nhà nước và xúi giục, lôi kéo người khác tụ tập gây mất an ninh trật tự. Vì hành vi vượt quá giới hạn tự do ngôn luận và gây ảnh hưởng xấu tới an toàn xã hội, bà Hải đã bị xử phạt hơn 3 năm tù giam theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Cũng tại thời điểm này, Ông N.V.L  bị xử phạt bởi Công an phường Bắc An Phụ, Hải Phòng, số tiền 12,5 triệu đồng vì các hành vi chia sẻ thông tin tương tự.

Trước nữa, giữa năm 2026, một người phụ nữ tại Hải Phòng cũng bị xử phạt 12,5 triệu đồng vì hành vi để lại bình luận sai sự thật, mang tính chất lăng mạ, xúc phạm danh dự của lãnh đạo thành phố trên Facebook. 

Không chỉ có đăng bài…

Các vụ việc trên cho thấy, không chỉ người dùng trực tiếp đăng bài, mà ngay cả những hành vi chia sẻ, bình luận sai sự thật dưới bài viết của người khác cũng đều bị xử lý nghiêm khắc.

Lâu nay, đa số người dùng mạng xã hội cứ nghĩ chỉ có những người đăng tải bài viết và hình ảnh mới bị truy cứu khi vi phạm các quy định của luật an ninh mạng hoặc luật pháp nhà nước. Không phải vậy, bất kỳ ai khi tham gia mạng xã hội chỉ cần bình luận, hoặc chia sẻ thông tin sai sự thật, xâm phạm an ninh quốc gia cũng đều bị xử lý nghiêm minh trước pháp luật.

Theo quy định mới nhất có hiệu lực từ ngày 01/07/2026 của chính phủ, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống sẽ bị phạt tiền từ 20 - 30 triệu đồng đối với cá nhân.

Nếu việc chia sẻ (share) thông tin sai sự thật gây hoang mang trong dân, ảnh hưởng kinh tế - xã hội, hoặc gây khó khăn cho cơ quan nhà nước, mức xử phạt sẽ tăng lên  30 -50 triệu đồng.

Nếu bài viết có thông tin giả mạo, sai sự thật… mà người bình luận (comment) dựa vào đó đưa ra những quan điểm, nhận định đồng thuận, đồng thời nâng cao quan điểm, cổ xúy nội dung bịa đặt, sai lệch cũng có thể bị phạt tới 50 triệu đồng.  

Ngoài ra, tùy thuộc vào tính chất nguy hiểm, như phương hại đến chủ quyền quốc gia còn có thể đối mặt với các mức án tù từ vài năm cho đến tù chung thân

Đừng chủ quan

Nhiều người chơi mạng xã hội cho rằng, bài viết hay comment dễ đăng dễ xóa, tài khoản có thể công khai, có thể ẩn danh… nên rất chủ quan. Ít ai biết mọi hoạt động trên Internet đều để lại những "dấu chân kỹ thuật số" mà “mắt thường” không thể nhìn thấy. Chỉ có con mắt chuyên môn với quy trình nghiệp vụ của cơ quan chức năng mới định vị được mà thôi.

Với tài khoản ẩn danh, các trinh sát công nghệ cao sẽ tiến hành thu thập thông tin, ghi lại bằng chứng để làm tài liệu pháp lý. Bởi mỗi tài khoản trên các nền tảng như Facebook, TikTok hay YouTube đều có một dãy số ID cố định duy nhất. Dù người dùng có đổi tên hiển thị liên tục, mã ID này vẫn không thay đổi.

Sau đó, cơ quan chức năng sẽ dựa vào địa chỉ IP (là một dãy số duy nhất được gán cho mỗi thiết bị điện tử khi kết nối mạng, giống như địa chỉ nhà), phối hợp với nhà cung cấp dịch vụ mạng trong nước hoặc nước ngoài để trích xuất nhật ký đăng nhập, thời gian đăng nhập và loại thiết bị sử dụng.

Cuối cùng là tra cứu thông tin thuê bao, tìm ngược lại xem thiết bị đó đang bắt sóng từ trạm viễn thông nào. Xác minh thực tế và triệu tập đối tượng làm việc…

Tóm lại, đừng nghĩ phần mềm thay đổi địa chỉ IP (VPN), dùng mạng Wi-Fi công cộng hay dùng nick ảo thì cơ quan công an không tìm ra bạn. Các nhà cung cấp VPN có chức năng lưu lại lịch sử kết nối và sẵn sàng cung cấp cho cơ quan điều tra danh tính người dùng.

Bảo vệ bản thân

Trước một điểm nóng thông tin, một hiện tượng xã hội, ai cũng có quyền được góp ý, bàn luận, nhận định và đưa ra quan điểm của cá nhân mình. Đây là quyền tự do ngôn luận không thể bị cấm cản, hay lên án. Tuy nhiên, bày tỏ quan điểm khác với xúc phạm danh dự người khác, bôi nhọ tổ chức, hoặc tung tin đồn thất thiệt gây hoang mang dư luận.

Để không vô tình vi phạm pháp luật trên không gian mạng bạn cần trang bị cho mình "lá chắn" về nhận thức (tư duy) lẫn "vũ khí" về kỹ thuật (hành động).

Về nhận thức: Luôn luôn nhớ “châm ngôn”: Tài khoản ảo, trách nhiệm thật; Cần sáng suốt nhận định không để bị đánh lừa, lôi kéo theo những thông tin giả mạo có ý đồ trục lợi, câu view, phá rối trật tự an toàn xã hội. Sự tỉnh táo thông minh sẽ giúp người tham gia bình luận tránh liên lụy, phiền phức không đáng có. 

Chậm lại một giây trước khi “xuống tay” bấm like, share hoặc comment. Cái nào không biết rành thì không chia sẻ chứ không phải “không biết là không có tội”. Luôn tự vấn "Ai là người được lợi trước thông tin này” và dè dặt với những từ ngữ mang yếu tố kích động như: "sốc quá", "khẩn cấp", "tin rò rĩ" “tin nóng”… 

Về kỹ thuật: Kiểm tra nguồn tin qua "Google" và các báo chính thống. Nhìn kỹ tên miền và đường link. Báo cáo (Report) và chặn (Block) khi phát hiện tin giả, tài khoản giả; Bảo mật tài khoản 2 lớp ngăn kẻ xấu hack tài khoản của bạn với mục đích xấu. Nếu gặp thông tin nghi ngờ, bạn có thể truy cập trang web tingia.gov.vn (của Trung tâm xử lý tin giả Việt Nam).