Từ hiện tượng tự “giải oan” của một số nghệ sĩ…

Khi sự việc ca sĩ Miu Lê, Long Nhật, Sơn Ngọc Minh tiếp tục nối dài danh sách nghệ sĩ bị bắt vì liên quan đến ma túy, thì trên “cõi mạng”, cư dân từ xôn xao bàn tán, hoang mang, chuyển sang hồ nghi tất cả. Đỉnh điểm, chỉ cần một gương mặt hốc hác, một đôi mắt quầng thâm, một nụ cười héo úa của một nghệ sĩ nào đó, lập tức họ bị cư dân mạng suy diễn, réo tên và đẩy lên ghế “bị cáo”.  

Trước sức ép nặng nề đó, ca sĩ Ngọc Sơn rồi Duy Mạnh tới Tuấn Hưng đã tự test ma túy và công khai kết quả để “minh oan”.

Nhìn hình ảnh ca sĩ Ngọc Sơn “vui tung tăng hoan ca” trước kết quả âm tính của mình và cá cược tiền tỷ với cộng đồng mạng; nhìn cái cách Tuấn Hưng trình diễn trực tiếp các công đoạn test ma túy, kể cả công đoạn trực tiếp lấy “vật phẩm” từ trong người ra, nhiều người cảm giác vừa buồn cười, vừa thương cảm vừa xót xa.

Thế nhưng vẫn có một số đông không vừa lòng. Họ mời chuyên gia vào phân tích.  "Tuy nhiên, test nhanh không thể đảm bảo độ chính xác tuyệt đối. Kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như thời điểm lấy mẫu, lượng nước người được xét nghiệm uống trước khi xét nghiệm hoặc khả năng chuyển hóa của từng người", một ThS, BS khoa Y, Đại học Y Dược TP.HCM  cho biết.

Điều này cho chúng ta thấy sự thật nghiệt ngã về một cõi mạng không dễ dàng buông tha khi muốn tấn công một ai đó bằng quyền lực vô hình của nó.  

…mở ra câu chuyện về quyền lực vô hình của cộng đồng mạng

Từ câu chuyện các nghệ sĩ phải tự cứu lấy mình, cho thấy rất rõ về quyền lực của mạng xã hội trong thời đại số - một loại quyền lực phi chính thức nhưng sức ảnh hưởng của nó thật sự vô biên. Một sức mạnh như bóng ma có thể hủy diệt danh dự, công việc và số phận một con người.

Khác với hồi mới “ra đời”, mạng xã hội ngày nay không chỉ để giải trí, không còn là nơi giao tiếp đơn thuần nữa. Nó còn trở thành một “tòa án” vận hành bằng cảm xúc, không theo nguyên tắc, không có điều luật, chỉ có tốc độ lan truyền mạnh và nhanh hơn khả năng kiểm chứng. Hàng trăm nghìn bình luận suy diễn, cắt ghép, ám chỉ tạo ra tổn thương nặng nề cho nạn nhân nhưng trách nhiệm không thuộc về ai.   

Đáng nói hơn đây là thứ quyền lực của số đông nhưng không có khuôn mặt cụ thể, không có cơ chế chịu trách nhiệm tương xứng quyền lực.

Để kết luận một người có phạm tội hay không, công lý cần thời gian điều tra, thu thập chứng cứ, đưa ra xét xử, luận tội, kết án... Vì thế nó không thể theo kịp với thuật toán vận hành bằng cảm xúc đám đông của mạng xã hội. Chỉ cần một thông tin chưa kiểm chứng, thậm chí một tin đồn mập mờ miễn có yếu tố gây sốc, dễ kích thích đám đông thì lập tức với nghệ sĩ, là uy tín, hợp đồng, là hình ảnh; với người bình thường là công việc, là gia đình, là cả cuộc đời… phút chốc tiêu tan.

Không chỉ nghệ sĩ với sức mạnh của thuật toán, ngày mai có thể là một giáo viên, một bác sĩ, một người mẹ, hay bất kỳ ai cũng có thể bị vòng xoáy chú ý của đám đông nghiền nát và nhiều người phải tự tìm cách chứng minh mình trong sạch trước khi trông đợi có ai đó cứu mình.

…tới câu hỏi về quyền được bảo vệ danh dự trong thời đại số

Vậy thì ai sẽ bảo vệ chúng ta trước cơn bão dư luận?  Câu trả lời là, trong thực tế, phần lớn họ gần như phải tự cứu mình trong cô độc.

Cụ thể trong trường hợp này, các ca sĩ nổi tiếng bị réo tên đã tự livestream, công khai giấy tờ, xét nghiệm, lên tiếng thanh minh. Nhiều trường hợp khác, người bình thường chọn cách đăng bài giải thích, cầu cứu bạn bè, thậm chí khóa mạng xã hội như một cách chạy trốn khỏi áp lực.   

Trong thực tế, không phải luật pháp không có những điều luật xử phạt hành vi tung tin sai sự thật, cắt ghép, vu khống có chủ đích gây tổn hại danh dự cá nhân tổ chức… nhưng do tốc độ can thiệp, xử lý không theo kịp môi trường số và mức phạt chưa đủ sức răn đe. Cho nên, trong thời đại số, công lý và thuật toán nên song hành cùng nhau. 

Tiếp theo không nên biến nền tảng mạng xã hội thành một “mô hình kinh doanh cảm xúc”. Hãy trao cho nó một trách nhiệm cộng đồng. Thay vì ưu tiên nội dung tạo tương tác mạnh nhằm tối đa hóa lượt xem, thuật toán nên quan tâm đến hậu quả xã hội nhiều hơn. Các nền tảng cần cơ chế an ninh mạng siết chặt hơn, phản hồi nhanh hơn, không để gánh nặng thuộc về người bị hại.

Và cuối cùng,  khó nhất nhưng quan trọng nhất chính là xây dựng văn hóa sử dụng mạng xã hội. Mỗi người dùng cần suy nghĩ sâu hơn, rộng lòng hơn, ý thức hơn, trách nhiệm hơn với mỗi cú share, mỗi bình luận của mình. Bởi vì đằng sau đó là một con người thật với những tổn thương rất thật. Và quan trọng là cần thức tỉnh: Ai rồi cũng có thể trở thành nạn nhân của chính đám đông mà hôm nay mình đang đứng trong đó.