VCCI (Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam) năm 2026, tiếp tục đẩy mạnh các giá trị đạo đức doanh nhân, văn hóa kinh doanh và trách nhiệm xã hội như nền tảng cốt lõi để xây dựng doanh nghiệp uy tín và phát triển bền vững.

Theo đó, nhân tháng 7 âm lịch (ÂL), mùa Vu lan báo hiếu - tháng cô hồn, hãy xem doanh nghiệp đóng vai trò gì, có ảnh hưởng như thế nào và ứng xử ra sao với một tập quán tín ngưỡng khi đời sống đô thị thay đổi.  

Từ mùa Vu Lan đến… ‘tháng cô hồn’

Trong đời sống Nam bộ trước đây, hầu như tháng 7 ÂL nghiêng nhiều về ý nghĩa là mùa Vu lan báo hiếu với các hoạt động tín ngưỡng Phật giáo được tổ chức rầm rộ tại các tự viện lớn, với các nghi lễ tụng kinh Vu Lan Bồn, cúng dường chư Tăng ni mãn mùa An cư kiết hạ, và các trai đàn cầu siêu cho các vong linh chiến sĩ trận vong, đồng bào tử nạn trong chiến tranh…

Bắt đầu khoảng năm 1962  tại Sài Gòn, còn có thêm nghi thức “bông hồng cài áo” vào ngày lễ Vu Lan (áp dụng chủ yếu cho phật tử) do Thiền sư Thích Nhất Hạnh khởi xướng. Nghi thức đã trở thành thông lệ hằng năm cho đến ngày nay. Là dịp quan trọng trong năm để con cháu bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với mẹ, xuất phát từ sự tích Đại hiếu Mục Kiền Liên.

Riêng tín ngưỡng dân gian về cô hồn thì người miền Nam xưa vẫn tin có “cô hồn”, vẫn cúng cô hồn. Nhưng nó chỉ thể hiện qua tâm thức chứ không đặt việc “cúng cô hồn” vào vị trí trung tâm. Cho nên trước đây, người miền Nam quen gọi tháng 7 ÂL là “Mùa Vu lan báo hiếu” tập trung vào ngày lễ chính là ngày Rằm giữa tháng, chứ không gọi là “Tháng cô hồn”.

Sau này, do sự giao thoa của các vùng miền, do tình trạng đô thị hóa, ngày càng nhiều các doanh nghiệp và hộ kinh doanh ra đời, kéo theo thị trường phục vụ tiêu dùng mùa lễ phát triển…Thế là lớp tín ngưỡng dân gian về cô hồn đã được đẩy lên mạnh hơn. Dẫn đến hiện diện song song hai lớp văn hóa: “Lớp Phật giáo với mùa Vu lan báo hiếu và lớp tín ngưỡng dân gian với tục cúng cô hồn. Trong một chừng mực nào đó, việc cúng cô hồn có vẻ còn lấn át tinh thần báo hiếu mùa Vu lan.

Doanh nghiệp đóng vai trò gì, có ảnh hưởng như thế nào với tập quán cúng cô hồn

Hành trình dịch chuyển từ một nét văn hóa dân gian sang giai đoạn biến tướng náo loạn và cuối cùng quay về quỹ đạo văn minh của tập quán cúng cô hồn, có vai trò và sự ảnh hưởng rất lớn của các doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Trước đây, “Cúng cô hồn” được xem là một lễ hội dân gian của trẻ con vùng sông nước với những “trận chiến” giật cô hồn diễn ra hết sức vui vẻ, hồn nhiên.

Dần về sau (đỉnh điểm rơi vào những năm 1990 – 2010), kinh tế phát triển vượt bậc, nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh lớn ở các đô thị phất lên, sự phô trương thanh thế núp bóng các mâm cúng cô hồn hằng năm của họ ngày càng hiện rõ. Ngoài vật phẩm có giá trị  lớn, số lượng lớn tiền thật mệnh giá lớn đã được họ rải ra. Ranh giới giữa “thí thực” và “tranh thực” lập tức bị đảo ngược.

Sức hút của đồng tiền là nguyên nhân xuất hiện các đội quân giật cô hồn chuyên nghiệp từ một bộ phận thanh thiếu niên vô công rỗi nghề. Cảnh tượng giành giật kém văn minh, mất mỹ quan, ảnh hưởng không nhỏ đến an ninh trật tự xã hội, thậm chí gây ra những vụ án hình sự trở thành vấn nạn xã hội; Nghi lễ mang tính từ bi bố thí trở thành tệ nạn của lòng tham và sự hung hãn đã được báo chí liên tục phản ánh trong thời kỳ này.

Tuy nhiên, không thể phủ nhận “tháng cô hồn” đã tạo ra một thị trường rất đặc biệt: Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, dịch vụ với số người lao động đông, dễ khiến lễ cúng cô hồn trở thành “sự kiện”; Tín ngưỡng về cô hồn trong dân gian trở thành niềm tin mãnh liệt… kéo theo một hệ sinh thái tiêu dùng tâm linh, góp phần xuất hiện thị trường phục vụ tiêu dùng mùa lễ: Hoa dâng Phật,quà tặng mẹ, đồ chay, dịch vụ tâm linh, du lịch chùa chiền, phóng sinh, công đức, từ thiện, cúng dường...

Trả lại cho Mùa Vu lan và tháng cô hồn ý nghĩa vốn có của nó

Mấy năm gần đây (từ sau dịch COVID-19 đến nay), nhận thấy việc rải tiền gây mất an ninh, làm xấu mỹ quan đô thị và trực tiếp ảnh hưởng đến việc kinh doanh, nhiều chủ doanh nghiệp chủ động thay đổi hình thức “cúng cô hồn”. Thay vì tốn kém chi phí cho các mâm cỗ linh đình, lãng phí, nhiều nơi, các doanh nghiệp phối hợp với cơ quan chức năng tại địa phương lên danh sách hộ nghèo phát phiếu nhận tiền/quà trước, giúp người dân nhận quà trong trật tự vui vẻ. Nhiều doanh nghiệp chọn cách quy đổi thành các suất ăn miễn phí cho bệnh nhân, ủng hộ quỹ khuyến học, quỹ phòng chống thiên tai, hoặc cúng dường chính thức tại các cơ sở tôn giáo… 

Tóm lại, sự thay đổi tư duy của các doanh nghiệp, có phần hỗ trợ và can thiệp của luật pháp đã khiến tập tục cúng cô hồn ngày nay có nhiều thay đổi tích cực, trả lại cho mùa Vu lan tinh thần báo hiếu, trả lại cho “tháng cô hồn” tinh thần từ bi, bố thí. Và quan trọng là trả lại cho hoạt động của doanh nghiệp các giá trị đạo đức doanh nhân, văn hóa kinh doanh và trách nhiệm xã hội như nền tảng cốt lõi để xây dựng doanh nghiệp uy tín và phát triển bền vững.